II KR 52/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sutkowski. Sędziowie: Z. Ziemba, W. Kupiec (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 1974 r. sprawy Marcina M. i Alojzego P., oskarżonych z art. 210 § 1 k.k., a co do Alojzego P. ponadto i z art. 236 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych Marcina M. i Alojzego P. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 5 września 1973 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego jej rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZ dyspozycji art. 2 § 1 pkt 2 oraz art. 3 k.p.k. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że podstawę wszelkich rozstrzygnięć w procesie karnym powinny stanowić ustalenia faktyczne odpowiadające prawdzie, a organy prowadzące to postępowanie w stosunku do określonej osoby zobowiązane są badać oraz uwzględniać wszystkie okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Ustawa wyraźnie podkreśla, że nie dających się usunąć wątpliwości nie wolno rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego.W niniejszej sprawie zasady te zostałyby naruszone. Wynikało to i z braku inicjatywy sądu pierwszej instancji w zakresie dopuszczenia z urzędu wszystkich dowodów, które by umożliwiły sądowi ustalenie prawdy.Sąd rozpoznający merytorycznie sprawę w celu ustalenia tej prawdy zobowiązany jest nie tylko przeprowadzić dowody zawnioskowane, ale wtedy, gdy te środki dowodowe są niewystarczające, powinien przeprowadzić z urzędu i inne badania (...).Nie można natomiast bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy rozstrzygać istniejących wątpliwości na niekorzyść oskarżonego.Do dalszych istotnych uchybień w sprawie należy odmowa wezwania i przesłuchania na rozprawie biegłych psychiatrów badających stan poczytalności oskarżonego Alojzego P. Oskarżony ten, jak wynika z opinii biegłych, przebywał już jako 16-letni chłopiec w szpitalu psychiatrycznym z rozpoznaniem "alkoholizmu, psychodegradacji alkoholowej i obniżonej sprawności psychicznej". Z konsekwentnych wyjaśnień tego oskarżonego wynika, że nie pamięta zupełnie zdarzenia.Stwierdzone przez biegłych psychiatrów odchylenia od normy psychicznej, a przede wszystkim jego nałogowy alkoholizm od dzieciństwa (oskarżony w chwili przypisywanego mu czynu liczył 19 lat) dawały zasadną podstawę do uwzględnienia wniosku obrony o wezwanie tych biegłych na rozprawę główną w celu zadania im stosownych pytań, w jakim zakresie stan chorobowy oskarżonego miał wpływ na popełnienie przestępstwa.Niezależnie od tego powołani w sprawie biegli psychiatrzy, wypowiadając się co do stanu poczytalności oskarżonego, powinni się wypowiedzieć także, czy w konkretnym wypadku zachodzi potrzeba leczenia oskarżonego i wydania orzeczenia w trybie art. 102 k.k., czy też - potrzeba umieszczenia w zakładzie karnym dla skazanych wymagających szczególnych środków leczniczo wychowawczych, jak zakłady dla skazanych z anomaliami psychicznymi albo zakłady karne, w których prowadzone jest ambulatoryjne leczenie odwykowe skazanych. Te ostatnie dane pozwoliłyby sądowi na zajęcie stanowiska w trybie art. 82 k.k. przez wskazanie w wyroku zakładu karnego, w którym ma być wykonana kara i prowadzone odpowiednie leczenie.Ustawodawca w dyspozycji art. 82 k.k. daje możliwość sądowi, aby wykorzystał zebrane w sprawie materiały osobopoznawcze oraz opinię biegłych co do stanu zdrowia oskarżonego w celu określenia już w wyroku odpowiedniego zakładu karnego i typu rygoru wykonania kary (art. 39 i 44, 212 § 1 k.k.w.).Orzeczenie co do tego przyspiesza klasyfikację, pozwala zarówno na bardziej prawidłową realizację kary, jak i ewentualnego leczenia w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, a przede wszystkim pozwala także na zastosowanie wobec sprawcy czynu karalnego bardziej zindywidualizowanych i społecznie słuszniejszych środków oddziaływania karnego czy leczniczego.Na tę problematykę zwróciła uwagę i uchwała nr 117 Rady Ministrów z dnia 5 maja 1972 r. w sprawie zaostrzenia walki z pijaństwem i alkoholizmem (Mon. Pol. Nr 30, poz. 163), która zobowiązała Ministra Sprawiedliwości do zorganizowania w zakładach karnych leczenia odwykowego.Leczenie takie zostało już zorganizowane w niektórych zakładach karnych, a w większości - systemem ambulatoryjnym. Z tych przyczyn uzupełnienie opinii psychiatrycznej co do oskarżonego Alojzego P. znajduje uzasadnienie; jeżeli bowiem biegli stwierdzą pełną poczytalność i nie uznają za celowe poddania oskarżonego w wyspecjalizowanym zakładzie leczeniu odwykowemu (art. 102 k.k.), to powinni wypowiedzieć się co do potrzeby stosowania do niego środków leczniczo-wychowawczych, o których sąd może orzec w trybie art. 82 k.k., albo informacje te przekazać do wykorzystania służbie penitencjarnej zakładu karnego, w którym oskarżony odbywa karę w ramach obowiązku wynikającego z art. 12 § 2 k.k.w.Wszystkie przytoczone wyżej braki i uchybienia nie pozwalają obecnie na merytoryczne rozstrzygnięcie i w związku z tym zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpatrzenia.Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Wojewódzki uzupełni dowody w sposób wyżej wskazany, przesłucha dokładnie pokrzywdzonego, skonfrontuje jego zeznania z innymi świadkami, a przede wszystkim ze świadkiem Kazimierzem J. i Pawłem K. Ten ostatni z daleka obserwował zajście i udzielał co do tego informacji interweniującemu funkcjonariuszowi MO, który co do tych okoliczności nie był pytany.Z przyczyn uprzednio podanych zachodzi także potrzeba wezwania biegłych psychiatrów i odebrania od nich opinii uzupełniającej.Dopiero na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego i po przeprowadzeniu jego wszechstronnej analizy możliwa jest prawidłowa ocena czynów zarzucanych oskarżonym, ustalenia stopnia ich zawinienia, a w wypadku przyjęcia ich winy - wymierzenia im odpowiedniej kary z rozważeniem stosowania ewentualnie i dyspozycji z art. 82 k.k. w razie zaistnienia warunków ustawowych (...).