III CZP 51/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Suchecki.Sędziowie SN: J. Majewska, A. Nalewajko (spr.).Protokolant: E. Krentzel.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Tadeusza S. o wznowienie postępowania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 14 czerwca 1991 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 15 marca 1991 r., sygn. akt do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Pismo procesowe zawierające skargę o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości opuszczonej przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), zgłoszone po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 1989 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 60, poz. 359) podlega opłacie przewidzianej w § 16 czy opłacie przewidzianej w § 23 cytowanego rozporządzenia?" podjął następującą uchwałę:Skarga o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości opuszczone na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) podlega opłacie przewidzianej w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 1985 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 60, poz. 359).Uzasadnienie faktycznePrawomocnym postanowieniem z dnia 29 lipca 1960 r. wydanym w sprawie b. Sąd Powiatowy dla m. Ł. w Ł. stwierdził, że Skarb Państwa na podstawie przemilczenia jest właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. N. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd powołał art. 34 pkt 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.W dniu 28 stycznia 1991 r. Tadeusz S. - jako spadkobierca jednego ze współwłaścicieli powyższej nieruchomości złożył do Sądu Rejonowego w Łodzi skargę o wznowienie postępowania w sprawie z wnioskiem o zmianę postanowienia z dnia 29 lipca 1960 r. i stwierdzenie, że Skarb Państwa na podstawie przedawnienia jest współwłaścicielem w 1/2 części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. N. nr 6 w miejsce poprzednich współwłaścicieli Rozalii U., Dawida i Mindli S., Hirsza U., Aleksandra U., Basi U. i Samuela U.W piśmie procesowym z dnia 11 lutego 1991 r. wnioskodawca na żądanie Sądu określił wartość nieruchomości przy ul. N. w Ł. na 400.000.000 zł.Zarządzeniem z dnia 12 lutego 1991 r. Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 16.000.000 zł, powołując się na § 23 w związku z § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 1989 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 60, poz. 355).Zarządzenie to w części przekraczającej kwotę 3.000 zł zaskarżone zostało zażaleniem przez wnioskodawcę.Przy rozpoznawaniu tego zażalenia Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia jako budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne sformułowane w następujący sposób: "pismo procesowe zawierające skargę o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości opuszczonej przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) zgłoszone po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 1989 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 60, poz. 359) podlega opłacie przewidzianej w § 16 czy opłacie przewidzianej w § 23 cytowanego rozporządzenia?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy kwestii, czy opłata od skargi o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej, na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) powinna być ustalona na podstawie § 16 czy § 23 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 października 1989 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 60, poz. 359). Możliwości zastosowania drugiego z tych przepisów dotyczącego wpisu stosunkowego w sprawie o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie Sąd Wojewódzki dopatrzył się w tym, że postępowanie w takiej sprawie wykazuje istotne podobieństwa z postępowaniem w sprawie o nabycie władności nieruchomości opuszczonej przez Skarb Państwa. Sąd Wojewódzki powołał się w tym względzie na uchwałę Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 maja 1956 r. z uzupełnieniem wprowadzonym uchwałą Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 26 października 1956 r. I CO 9/56 (Zb. Orz. SN Nr 1 z 1957 r., poz. 1), w której przesądzona została kwestia, że stwierdzenie nabycia przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej następuje w drodze sądowej w trybie postępowania niespornego. W uzasadnieniu tej uchwały przytoczony został art. 34 dekretu z dnia 8 III 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich przewidujący odpowiednie stosowanie przepisów o zasiedzeniu, ale zwrócono w niej uwagę nie tylko na podobieństwa, ale również różnice zachodzące pomiędzy instytucją zasiedzenia unormowaną przepisami Kodeksu cywilnego a instytucją przemilczenia wprowadzoną przepisami powołanego wyżej dekretu. Treść tej uchwały nie mogłaby uzasadnić zastosowania w drodze analogii w sprawie o stwierdzenie nabycia przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej przepisu § 23 rozporządzenia z dnia 26 października 1989 r. z innej jednak przede wszystkim przyczyny. Zastosowanie analogii z ustawy może mieć miejsce wówczas, gdy przedmiotem rozstrzygnięcia ma być stan faktyczny nieprzewidziany w ustawie, ale zawierający elementy podobne do innego stanu faktycznego uregulowanego przez ustawę. Przepisy rozporządzenia z dnia 26 października 1989 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych podobnie jak przepisy poprzednio obowiązujące w tym przedmiocie nie określają wysokości wpisów w sprawach o nabycie przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. Nie można jednak uznać, że zachodzi luka w prawie w sytuacji, gdy ustawodawca w powołanym rozporządzeniu, jeżeli chodzi o postępowanie nieprocesowe, określił wpisy - jako stałe lub stosunkowe - jedynie w niektórych rodzajach spraw rozpoznawanych w tym trybie, stanowiąc w § 16 rozporządzenia, że od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części pobiera się wpis stały w kwocie 20.000 zł "chyba, że przepisy przewidują inną wysokość wpisu". Skoro, zatem przepisy rozporządzenia nie określają wysokości wpisu w sprawach o nabycie przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej, wpis ten, a w konsekwencji i skarga o wznowienie postępowania (§ 17 ust. 1 rozporządzenia) powinny by określone na podstawie § 16 rozporządzenia, nie ma natomiast podstaw do zastosowania w drodze analogii § 23 rozporządzenia, na co trafnie zwraca uwagę Sąd Wojewódzki.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.