II CR 48/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Wesely, A. Nalewajko.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Radka K. o ubezwłasnowolnienie Krystyny K. na skutek rewizji uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 5 listopada 1971 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Radek K. żądał ubezwłasnowolnienia swej siostry Krystyny T. Twierdził przy tym, że jest ona osobą niezaradną życiowo, nie umie samodzielnie rozwikłać żadnego problemu życiowego, nie nadaje się do żadnej samodzielnej pracy, bardzo łatwo ulega wpływom innych osób. Ponieważ zaś Sąd Powiatowy dla m. Łodzi wyrokiem z dnia 6.IX.1971 r. zasądził od wnioskodawcy na rzecz Krystyny K. kwotę 20.000 zł i zobowiązał wnioskodawcę do wydania jej książeczki oszczędnościowej PKO, opiewającej również na 20.000 zł, istnieje - zdaniem wnioskodawcy - obawa, że Krystyna K. pieniądze te może zużyć nieodpowiednio i pozostać bez środków do życia.Przeciwniczka wniosku Krystyna K. przeczyła faktom mającym uzasadniać jej ubezwłasnowolnienie i żądała oddalenia wniosku.Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 5.XI.1971 r. ubezwłasnowolnił Krystynę K. częściowo z powodu niedorozwoju umysłowego. Sąd ustalił, że Krystyna K. od wczesnego dzieciństwa zdradza cechy niedorozwoju umysłowego w stopniu debilizmu i z tego powodu jej zdolność do kierowania swym postępowaniem jest ograniczona w znacznym stopniu. Wykonuje ona proste zajęcia domowe, jednakże potrzebna jest jej pomoc do prowadzenia jej spraw.Od postanowienia tego Krystyna K. wniosła rewizję i powołując się na podstawy rewizyjne z art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c., żądała jego zmiany i oddalenia wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 16 § 1 k.c. osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.Ocena, czy u osoby takiej występują schorzenia, o których mowa w cytowanym przepisie, należy - ze względu na potrzebę posiadania wiadomości specjalnych - do biegłego, który ze względu na konsekwencje prawne i życiowe ubezwłasnowolnienia powinien rozporządzać możliwie najpełniejszym dostępnym materiałem dowodowym. Materiał taki mogą stanowić wyniki poprzednich badań lekarskich, historia choroby z okresu pobytu w zakładzie psychiatrycznym, a także zeznania świadków, którzy mają częste kontakty z taką osobą i mogą przedstawić fakty dotyczące jej zachowania się, reakcji na pewne bodźce, umiejętności załatwiania spraw codziennych lub innych określonych spraw, które wymagają podjęcia decyzji przez tę osobę itp. Świadkowie ci powinni przy tym zeznawać o faktach (art. 227 k.p.c.), a nie ograniczać się do wypowiadania opinii o normalności czy anormalności tej osoby. Zeznania świadków mogą mieć szczególne znaczenie wówczas, gdy dokumentów, o których wyżej wspomniano, w ogóle brak bądź też dotyczą one okresu dawnego. Należy zatem uznać, że jeżeli w sprawie o ubezwłasnowolnienie opinia biegłego miałaby być wydana na podstawie jednorazowego badania osoby mającej być ubezwłasnowolnioną, biegły powinien z reguły brać udział w przesłuchaniu świadków i uczestników postępowania, a opinię swą wydać dopiero po ujawnieniu całego dostępnego materiału dowodowego, ustosunkowując się w niej do tegoż materiału. Oceniając potrzebę zapewnienia osobie chorej pomocy do prowadzenia jej spraw, biegły - a także sąd - powinien mieć na uwadze rzeczywiście istniejący zakres spraw wymagających decyzji tej osoby. Opinia biegłego powinna zawierać zwięzłe uzasadnienie, umożliwiające sądowi kontrolę jej prawidłowości.Opinia biegłego wydana w tej sprawie nie czyni zadość tym wymaganiom. Pisemna opinia została wydana w dniu 25.IX.1971 r., a więc przed pierwszą rozprawą. Wnioski tej opinii, stwierdzającej, że Krystyna K. zdradza cechy niedorozwoju umysłowego w stopniu debilizmu, nie są niczym w części opisowej opinii uzasadnione, co nie pozwala na uznanie tej opinii za pewną w tym stopniu, by na jej podstawie można orzec ubezwłasnowolnienie. Na rozprawie w dniu 26.X.1971 r. przesłuchano siedmiu świadków, z których świadkowie M.R., H.W., D.W. bądź to nie mieli żadnych wiadomości, bądź też wypowiadali jedynie swe poglądy co do normalności Krystyny K. ("wydaje się"), natomiast świadkowie G.Ż., W.G., C.S., L.W. zeznawali o faktach sprzecznych z twierdzeniami wniosku. Biegły był wprawdzie obecny na rozprawie, ograniczył się jednak do poparcia swej opinii pisemnej, nie ustosunkowując się zupełnie do materiału dowodowego ujawnionego po wydaniu tej opinii.Z tych względów, skoro nie zostały wyjaśnione należycie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia wniosku, a więc zarówno stan zdrowia psychicznego Krystyny K., jak i potrzeba udzielenia jej pomocy do prowadzenia jej spraw, należało orzec jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).