II C 784/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniny M. o ubezwłasnowolnienie Jakuba S., po rozpoznaniu rewizji obu uczestników postępowania od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 1953 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki ubezwłasnowolnił częściowo Jakuba S. z powodu niedorozwoju psychicznego, uzasadniając swoje orzeczenie opinią lekarza, że Jakub S. dotknięty jest "niedorozwojem umysłowym potęgującym się" i że w związku z tym zachodzi potrzeba jego ubezwłasnowolnienia. Zdaniem Sądu, opinię biegłego popierają zeznania świadka Weroniki M. i wnioskodawczyni, na podstawie których stwierdzono, że Jakub S. w kwietniu 1951 r. "na podwórzu domu, w którym mieszka, wykopał jamę, zaświecił świece i siedział nad jamą tą tak długo, aż świece te się wyświeciły".Powyższe orzeczenie zaskarżyła rewizją wnioskodawczyni, wnosząc o jego zmianę i całkowite ubezwłasnowolnienie Jakuba S., Jakub S. zaś wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie wniosku o ubezwłasnowolnienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 12 dekretu z dnia 29 sierpnia 1945 r. w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie (Dz. U. Nr 40, poz. 225), osoba, która ma być ubezwłasnowolniona, powinna być zbadana przez jednego lub więcej biegłych. W niniejszym przypadku akta sprawy nie zawierają wzmianki o przeprowadzeniu badania somatycznego i psychiatrycznego Jakuba S. przez biegłego, jak i nie wskazują na wyniki tego badania, w szczególności zaś brak jest w nich wskazania, jakie ujemne właściwości psychiczne stwierdzono u badanego. Opinia biegłego złożona bez wskazania wyników badania jest opinią nieuzasadnioną i jako taka nie mogła być przez Sąd oceniona ani też stanowić podstawy oceny, czy zachodzi potrzeba ubezwłasnowolnienia Jakuba S. ze względu na stan jego zdrowia. Nie biegły bowiem, ale sąd ocenia, czy zachodzi potrzeba ubezwłasnowolnienia, materiałem zaś do tego jest stwierdzona przez biegłego choroba czy niedorozwój, ich objawy i prognoza.Art. 10 § 1 przep. og. pr. cyw. stanowi, że osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo w przypadkach tam wymienionych, między innymi z powodu choroby psychicznej. Nie w każdym jednak przypadku choroby lub niedorozwoju psychicznego należy orzec ubezwłasnowolnienie. Ubezwłasnowolnienie będzie konieczne w szczególności wtedy, gdy zachodzi potrzeba zajęcia się sprawami osobistymi chorego, wymagającego leczenia. Ponadto wtedy, gdy wymagają ubezwłasnowolnienia chorego jego interesy majątkowe, np. gdy zachodzi potrzeba ochrony jego mienia lub dochodów przez ograniczenie zdolności do czynności prawnych chorego (art. 50 § 2 przep. og. pr. cyw.) lub uprawnienia do rozporządzenia zarobkiem (art. 51 przep. og. pr. cyw.).Sąd Wojewódzki, nie przeprowadziwszy należytego pod tym względem zbadania Jakuba S., obraził art. 12 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie, nie wskazawszy zaś, na podstawie jakich okoliczności faktycznych uznał ubezwłasnowolnienie Jakuba S. za potrzebne, obraził art. 337 k.p.c. Ponadto, brak ustalenia przez Sąd objawów choroby czy niedorozwoju Jakuba S., prognozy i jego sytuacji majątkowej nie pozwala ocenić, czy Sąd Wojewódzki nie naruszył przepisów art. 9 i 10 przep. og. pr. cyw.Z tych względów zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z mocy art. 384 k.p.c.Wydaje się celowe, jeżeli rzeczywiście nie ma psychiatry w Przemyślu, przeprowadzenie ponownego rozpoznania sprawy w siedzibie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie. Przy rozpoznaniu sprawy należy uzupełnić materiał sprawy historią choroby Jakuba S., który twierdził, że chorował "na głowę", i aktami ZUS-u w związku z przyznaniem mu renty. Ponadto może być celowe wyjaśnienie, czy pretensje Jakuba S. do nieruchomości wnioskodawczyni mają uzasadnienie. Świadkowie Ryszard F. i Antonina F. powołani na stwierdzenie tej okoliczności zostali przesłuchani tylko na okoliczność ich wrażeń co do stanu umysłowego Jakuba S. Wyjaśnienie wspomnianej okoliczności mogłoby mieć znaczenie dla oceny kwestii zdrowia psychicznego Jakuba S., jak i dla oceny potrzeby jego ubezwłasnowolnienia i dla wyboru opiekuna czy kuratora.