III PZP 21/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Masewicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Borkowski, A. Józefowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora W. Bryndy w sprawie z wniosku Tadeusza P. przeciwko Zakładowi Usługowemu Mirosława M. w D. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 19 lipca 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy członkowie zakładowego komitetu założycielskiego NSZZ "Solidarność", którego istnienie zostało zgłoszone Regionalnej Komisji Organizacyjnej Związku, ale który nie jest władzą związkową wybraną w trybie § 9 Statutu NSZZ "Solidarność", przysługuje ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę przewidzianą w art. 39 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.)?2. Czy powstanie zakładowego komitetu założycielskiego związku NSZZ "Solidarność" nakłada na kierownika zakładu pracy obowiązek przeprowadzenia konsultacji zmierzonego rozwiązania umowy o pracę, w trybie art. 38 § 1 oraz 52 § 3 k.p. z tymże komitetem założycielskim?"podjął następującą uchwałę:1. Członkowi komitetu założycielskiego NSZZ "Solidarność" w zakładzie pracy przysługuje ochrona prawna przed rozwiązaniem umowy o pracę przewidziana w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.). 2. Kierownik zakładu pracy zobowiązany jest uzyskać zgodę komitetu założycielskiego NSZZ "Solidarność" w wypadku zamierzonego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem będącym członkiem tego komitetu. Uzasadnienie faktyczne1. Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi w niniejszej sprawie znalazło już częściowe rozstrzygnięcie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1990 r. III PZP 52/89, w której stwierdzono, że członkowi tymczasowej komisji zakładowej NSZZ "Solidarność" przysługuje ochrona prawna przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę przewidziana w art. 39 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.). Różnica w treści zagadnień prawnych w tamtej i w niniejszej sprawie oraz w okolicznościach faktycznych w obydwu sprawach sprowadza się tylko do tego, że w pierwszej z nich chodziło o ochronę prawną stosunku pracy członka tymczasowej komisji zakładowej, natomiast w niniejszej sprawie powód był członkiem komitetu założycielskiego tego związku. Pomimo różnic w nazwie komitety tymczasowe i założycielskie traktowane są - w kontekście § 2 aneksu do statutu NSZZ "Solidarność" - jako równorzędne ogniwa związku zawodowego, pełniące funkcje władz związkowych do czasu wyboru władz statutowych.Uzasadnienie prawne2. Sąd Najwyższy w obecnym składzie akceptuje kierunek wykładni art. 39 ustawy o związkach zawodowych zapoczątkowany w powołanej uchwale SN z dnia 29 marca 1990 r. III PZP 52/89 oraz uznaje za konieczne podnieść dodatkowo, co następuje:A. Granice ochrony prawnej wynikającej z art. 39 o związkach zawodowych zależą m.in. od sposobu pojmowania procesu powstania związków zawodowych, znaczenia prawnego, jaki należy przypisać rejestracji związku zawodowego przez sąd, oraz od charakteru prawnego organów założycielskich w pierwszym okresie ich działalności.Teza, że komitet założycielski NSZZ "Solidarność" jest statutową władzą organizacji zakładowej tego związku, znajduje uzasadnienie w powołanym aneksie do statutu, który stanowi jego integralną część. Prowadzi to do wniosku, że komitet założycielski jest zarządem zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami, m.in. w zakresie szczególnej ochrony prawnej stosunku pracy osób wchodzących w skład tego komitetu założycielskiego. Zwrot zawarty w § 2 aneksu statutu, że komitety założycielskie pełnią - oprócz komitetów tymczasowych i organizacyjnych - "odpowiednio" funkcję władz związkowych, w niczym nie ogranicza tej szczególnej ochrony prawnej, gdyż wyraża jedynie tę myśl, iż funkcję władz związku pełni jedno z wymienionych w statucie ogniw tymczasowych w zależności od wielu okoliczności towarzyszących powstaniu związku - a w szczególności od nazwy, jaką nadadzą mu członkowie-założyciele.Uprawnienie do swobodnego kształtowania struktury organizacyjnej związku zawodowego należy do kompetencji władz statutowych, w granicach ustawowo zagwarantowanego prawa do samorządnego decydowania o treści statutu. Tylko zatem władze związku zawodowego są uprawnione do decydowania, które z ogniw swej struktury, uznają za zarząd swej komórki zakładowej i tylko one mogą przyznać - w pewnej przedziałce czasu - ogniwom tymczasowym wyłonionym z inicjatywy członków założycieli, pełne lub ograniczone uprawnienia władz związkowych pochodzących z wyboru.B. Wniosek wynikający z dotychczasowych rozważań znajduje potwierdzenie w pewnych przesłankach bardziej ogólnej natury. Związek zawodowy jako jedna z form samoorganizacji społeczeństwa powstaje wyłącznie z inicjatywy pracowników. Inicjatywa powinna być podjęta w warunkach wykluczających jakąkolwiek ingerencję władz publicznych, wymaganie uprzedniej zgody, z zagwarantowaniem swobody wyboru charakteru powstającego związku zawodowego i ukształtowania jego struktury organizacyjnej. Związek zawodowy powstaje z chwilą, gdy zamiar jego utworzenia zostanie urzeczywistniony przez działania zainteresowanych pracowników przewidziane w normach prawnych ustanowionych przez państwo, a przede wszystkim w statucie związku. Rejestracja związku zawodowego przez sąd ma znaczenie przede wszystkim notyfikacyjne wyrażające się m.in. w zakomunikowaniu kompetentnym władzom państwa faktu powstania związku zawodowego oraz - zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. - nadaje związkowi zawodowemu osobowość prawną. Nie rozważając w niniejszym uzasadnieniu wszystkich następstw prawnych rejestracji Sąd Najwyższy stwierdza, że na płaszczyźnie stosunków z pracodawcą i osobami prawa jego reprezentującymi komitet założycielski związku powinien być traktowany jako prawna reprezentacja praw i interesów nie tylko członków, ale także i innych pracowników. Przesłanki powyższe wynikające z przepisów ustawy z dnia 8 października 1982 r. oraz z postanowień ratyfikowanej przez Polskę konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych są logicznym uzupełnieniem wyrażonej zasady ogólnej, że kierownik zakładu pracy jest zobowiązany do współdziałania z komitetem założycielskim NSZZ "Solidarność" w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy w sposób określony w odpowiednich przepisach kodeksu pracy i w przepisach szczególnych.Należy także mieć na uwadze, że związek zawodowy "Solidarność" jest organizacją o zcentralizowanej, unitarnej strukturze. Poszczególne ogniwa tego związku stanowią część pewnej całości, nie mają statusu odrębnych związków zawodowych i nie podlegają odrębnej rejestracji, § 10 statutu wymaga jedynie, by fakt powstania zakładowego komitetu założycielskiego był zgłoszony regionalnemu zarządowi związku. Zgłoszenie takie ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, a nie konstytutywny.3. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że powód będąc członkiem Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność" w Zakładzie Usługowym Mirosława M. w dniu 27 grudnia 1989 r. został wydalony z pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. za czyn, który pracodawca określił jako "zakłócenie spokoju i porządku w miejscu pracy", a który polegał na zorganizowaniu - wspólnie z innymi pracownikami - strajku ekonomicznego. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany pracodawca powziął wiadomość o powstaniu Komitetu Założycielskiego Związku i jego "zarejestrowaniu" w Regionalnej Komisji Organizacyjnej NSZZ "Solidarność" Ziemi Łódzkiej już w dniu 21 grudnia 1989 r. Informacja ta nie skłoniła jednak pracodawcy do podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do uzgodnienia zamiaru niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę z jakimkolwiek ogniwem organizacyjnym NSZZ "Solidarność", aczkolwiek obowiązek taki wynikał z faktu powstania w zakładzie pracy stanowiącym jego własność związku zawodowego i wyłonienia jego tymczasowych organów kierowniczych. Pracodawca zatem nie dopełnił wynikającego z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. obowiązku uzyskania uprzedniej zgody komitetu założycielskiego, który w myśl § 26 ust. 2 pkt 2 lit. "c" statutu związku był uprawniony do wyrażania stanowiska co do zasadności zamierzonego rozwiązania umowy o pracę. Kierując się tymi przesłankami Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione mu zagadnienie prawne odpowiedzi wyrażonej w sentencji niniejszej uchwały.