III PZP 10/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski, W. Formański (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii G. przeciwko Mineralnej Spółdzielni Pracy w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 2 lutego 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przeniesienie służbowe w rozumieniu art. 18 pkt 2 ustawy z dnia 29.IV.1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85/69) ma zastosowanie przy przejściu pracownika do pracy z dotychczasowego do nowego zakładu pracy na podstawie ich porozumienia i zgody zainteresowanego pracownika?"udzielił następującej odpowiedzi:W razie przejścia pracownika do innego zakładu pracy na podstawie porozumienia między dotychczasowym a nowym zakładem pracy oraz zgody zainteresowanego pracownika wyrażonej przed takim przejściem - nowy zakład pracy zobowiązany jest do udzielenia temu pracownikowi urlopu przysługującego w danym roku kalendarzowym (art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych - Dz. U. Nr 12, poz. 85). Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy oddalił powództwo o ekwiwalent pieniężny za nie wykorzystany urlop w roku 1970. Sąd ten ustalił, że powódka po zakończeniu pracy w pozwanej Spółdzielni przeszła do pracy w Powiatowym Zarządzie Dróg Lokalnych w drodze porozumienia między tymi zakładami pracy oraz za zgodą powódki. Uznawszy w tych okolicznościach, że przejście powódki do pracy z jednego zakładu do drugiego miało cechy przeniesienia służbowego, Sąd Powiatowy wyraził pogląd, że zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 29.IV.1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych nowy zakład pracy obowiązany jest udzielić powódce urlopu przysługującego w danym roku kalendarzowym, tym bardziej że organ nadzorujący nad tym zakładem (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej) nie kwestionuje tego obowiązku, a wykorzystanie urlopu w naturze jest zgodne z istotą i celem pracowniczego urlopu wypoczynkowego.Sąd Wojewódzki na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały pytanie prawne, jako budzące poważne wątpliwości. W uzasadnieniu swych wątpliwości Sąd Wojewódzki wskazał, że mając na uwadze właściwe znaczenie pojęcia "przeniesienie służbowe", przepis art. 18 ust. 2 ustawy o urlopach może mieć zastosowanie w administracji państwowej (w radach narodowych, szkolnictwie, sądownictwie itp.), natomiast nie wydaje się, żeby istniało przewidziane w tym przepisie przeniesienie tam, gdzie pracownik pozostaje w umownym stosunku pracy i przejście jego do pracy w nowym zakładzie poprzedzone zostaje koniecznością rozwiązania umowy z dotychczasowym zakładem pracy i nawiązania nowego stosunku pracy przy czynnym udziale pracownika.Między stronami także w postępowaniu rewizyjnym nadal jest sporne, czy w istocie oba zakłady pracy porozumiały się co do przejścia powódki do nowego zakładu i czy powódka na przejście w takim trybie wyraziła zgodę. Sąd Wojewódzki przez przedstawienie Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowanego w pytaniu zagadnienia prawnego wyraził pogląd, że spór może być merytorycznie rozstrzygnięty po udzieleniu odpowiedzi na wymienione pytanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przeto, nie wchodząc w rozważania spornych między stronami kwestii, rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, kierując się następującymi argumentami:Obowiązek udzielenia urlopu obciąża w zasadzie ten zakład pracy, w którym pracownik nabył prawo do urlopu. Jeżeli jednak pracownik przechodzi do innego zakładu pracy w drodze "przeniesienia służbowego", to wówczas z mocy art. 18 ust. 2 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych zakład pracy, do którego został pracownik przeniesiony, obowiązany jest do udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym. Brak bliższego określenia w ustawie, co należy rozumieć przez "przeniesienie służbowe" w rozumieniu cytowanego przepisu, wywołał szereg wypowiedzi w doktrynie (np. J. Kruszewska: Niektóre zmiany w uprawnieniach do urlopów wypoczynkowych, "Nowe Prawo" 1969, z. 11/12, s. 1704; M. Rafacz-Krzyżanowska: Pracownicze urlopy wypoczynkowe, Wyd. Prawnicze 1970, z. 1-2, Seminarium prawa pracy; M. Hasiec: Podstawowe założenia nowej ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych, Annales Uniwersitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin), przy czym zgodnie nie zacieśniają one tego pojęcia do instytucji przeniesienia służbowego, ukształtowanej na tle stosunków prawnych pracowników podlegających tzw. pragmatykom służbowym czy też instytucji unormowanej w ustawie z dnia 15 lipca 1968 r. o pracownikach rad narodowych (Dz. U. Nr 25, poz. 164).Wytyczony w doktrynie kierunek jest słuszny. Zwężenie pojęcia "przeniesienia służbowego" w rozumieniu ustawy urlopowej do stosunków opartych na nominacji mijałoby się z podstawowym celem tej ustawy, którym jest - jak głosi preambuła - realizacja wysuwanego przez związki zawodowe postulatu wprowadzenia jednolitych zasad korzystania z urlopów przez ogół pracowników. Rozważany przepis - co należy także podkreślić - został zamieszczony w rozdziale 2, traktującym generalnie o zasadach udzielania urlopów, w przeciwieństwie np. do rozdziału 3, dotyczącego szczególnych uprawnień pewnej kategorii pracowników, albo do rozdziału 5, zawierającego "przepisy szczególne".Sam jednak cel ustawy nie wystarcza do uznania, że zakres pojęcia "przeniesienia służbowego" obejmuje także w aspekcie roszczeń urlopowych stosunki pracy wynikające z umowy o pracę. Przy przeniesieniu bowiem służbowym osób pozostających na podstawie nominacji w stosunku podwładności zachodzi kontynuacja dotychczasowego zatrudnienia charakteryzująca się tym, że do zrealizowania takiego przeniesienia nie jest wymagana zgoda pracownika. Z tych względów nie jest możliwe stosowanie tak unormowanego "przeniesienia służbowego" do umownych stosunków pracy, które obejmują swym zasięgiem znakomitą większość ogółu zatrudnionych. Wykładnia celowościowa przepisu art. 18 ust. 2 ustawy ze względu na wskazany wyżej jego powszechny zasięg nakazuje objąć nim również przejście pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę do innego zakładu pracy, albowiem stanowi ono swoisty rodzaj "przeniesienia służbowego", jeśli się weźmie pod uwagę, że w świetle wymienionego przepisu uzależnione jest nie tylko od porozumienia między dotychczasowym a nowym zakładem pracy, lecz także od wyrażenia przez pracownika zgody. Zgoda ta stanowi nieodzowny element przejścia w tym trybie, obejmując zgodę na rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym zakładem pracy, zgodę na zawiązanie stosunku pracy z nowym zakładem pracy oraz zgodę na przejście z jednego zakładu do drugiego w drodze porozumienia między tymi zakładami. Dopiero ziszczenie się tych przesłanek wypełnia konieczne znamiona "przeniesienia służbowego" w rozumieniu art. 18 ust. 2 ustawy urlopowej dla umownych stosunków pracy.Wskazana zgoda zainteresowanego pracownika stanowi w umownych stosunkach pracy konieczny element współkształtujący jego przejście do innego zakładu pracy, wykazujące także cechy zbliżone do zmiany zakładu pracy w trybie przeniesienia służbowego. Cechy te występują wyraźnie, gdy organ nadrzędny nad zakładami pracy żąda od kierownictwa tych zakładów "przeniesienia" pracownika z jednego z tych zakładów do drugiego w interesie społecznym w celu usprawnienia działalności tego zakładu, w którym zatrudnienie "przenoszonego" pracownika jest potrzebne. Żądanie to może mieć moc wiążącą kierownictwo obu zakładów pracy; wówczas kierownicy tych zakładów w zasięgu służbowego administracyjnego podporządkowania zobowiązani są dojść do porozumienia w sprawie "przeniesienia służbowego" pracownika. Pracownik jednak w ramach umowy o pracę wiążącej go z dotychczasowym zakładem pracy nie jest bezpośrednio podporządkowany tego rodzaju dyspozycji organu nadrzędnego nad obu zakładami pracy. Z tej przyczyny może dojść do takiego "przeniesienia służbowego" tylko wtedy, gdy pracownik wyraził na nie swą zgodę; wówczas dopiero następuje przejście pracownika do następnego zakładu pracy, który zobowiązany jest do udzielenia temu pracownikowi urlopu przysługującego w danym roku kalendarzowym bez względu na to, czy wyraźnie zapewnił udzielenie mu tego urlopu.Obowiązek udzielenia tego urlopu w wyżej wymienionych okolicznościach powstaje z mocy art. 18 ust. 2 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych, a nieznajomością konsekwencji wynikających z tego przepisu żaden zakład pracy tłumaczyć się nie może. Oba zakłady pracy powinny być świadome tych konsekwencji i liczyć się z nimi przed realizacją "przeniesienia służbowego" za zgodą pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Zgoda ta, żeby mogła wywołać wymienione wyżej skutki przewidziane w art. 18 ust. 2 ustawy urlopowej, musi być wyrażona przez pracownika jeszcze przed przejściem do innego (następnego) zakładu pracy, a zatem musi ona już istnieć w chwili, gdy następuje przejście pracownika do innego zakładu pracy.Z powyższych przyczyn należało udzielić odpowiedzi przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały.