III CZP 43/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: F. Wesely (sprawozdawca), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stefanii W. przeciwko Piotrowi W. o alimenty, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 28 marca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy obowiązek każdego z małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wynikający z art. 27 k.r.o., zależy od tego, czy drugi małżonek znajduje się w niedostatku - czy też istnieje on niezależnie od tej przesłanki?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Także w wypadku zerwania pożycia małżeńskiego niewinny małżonek ma w stosunku do drugiego małżonka roszczenie z art. 27 k.r.o. o zaspokajanie potrzeb rodziny według zasady równej stopy życiowej. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego, ustalonego przez Sąd I instancji:Strony zawarły związek małżeński w 1965 r. Po upływie trzyletniego okresu zgodnego pożycia pozwany zaczął przychodzić do domu w stanie nietrzeźwym i wszczynać awantury. Poznał też inną kobietę, w 1971 r. odszedł od żony i dziecka i zamieszkał z konkubiną u swych rodziców. Powódka zarabia miesięcznie 1.470 zł, pozwany natomiast 3.310 zł.Opisany więc stan faktyczny sprawy dotyczy sytuacji, gdy małżonek niewinny zwraca się do małżonka, który zerwał pożycie i opuścił dotychczasowe wspólne miejsce zamieszkania, o zadośćuczynienie obowiązkowi z art. 27 k.r.o. przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.Natomiast przedstawione zagadnienie zostało ujęte bardziej szeroko i obejmuje także inne sytuacje, nie wynikające ze stanu sprawy, a w szczególności również sytuacje, gdy małżonkowie nadal mieszkają razem oraz gdy z roszczeniem z art. 27 k.r.o. występuje małżonek winny rozkładu, który sam się wyprowadził. Przedstawione więc w takim ujęciu zagadnienie obejmuje także kwestie nieaktualne dla niniejszej sprawy. Według zaś przyjętej praktyki, w takich wypadkach Sąd Najwyższy musi zacieśnić swą odpowiedź do zakresu związanego z konkretną sprawą, zgodnie z literalną i logiczną wykładnią art. 391 k.p.c., i nie może wypowiadać wiążącego poglądu w zakresie dla danej sprawy bezprzedmiotowym.Z tych względów rozważania Sądu Najwyższego mogą w niniejszej sprawie odnosić się do sytuacji z zakresu roszczenia z art. 27 k.r.o. przy istnieniu tzw. faktycznej separacji, i to roszczenia wysuniętego przez małżonka niewinnego.Według art. 23 zdanie pierwsze k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, według zaś 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, przy czym zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.Istnieje więc zasada równej stopy życiowej wszystkich członków rodziny, powstałej na skutek zawarcia małżeństwa.Niemniej jednak należy się przychylić do poglądu, że zasada ta może ulec ograniczeniu, a nawet wyłączeniu w wypadku faktycznej separacji małżonków. Faktyczna separacja, mimo że nie jest żadną instytucją prawną, jest jednak niewątpliwie okolicznością, która musi rzutować na stosowanie i wykładnię przepisów prawa w zakresie praw i obowiązków małżonków. Jednakże w wypadku, gdy separacja powstała z winy jednego z małżonków, drugi małżonek, nie ponoszący winy rozkładu pożycia i będący w gorszej sytuacji materialnej i rodzinnej (z reguły przy nim pozostają małoletnie dzieci), nie może ponosić żadnych ujemnych konsekwencji, i dlatego ma prawo w dalszym ciągu do równej stopy życiowej z małżonkiem, który go opuścił.Małżonek taki nie może być w gorszym położeniu niż małżonek rozwiedziony w sytuacji określonej w art. 60 § 2 k.r.o., to jest gdy rozwód został orzeczony wyłącznie z winy jednego z małżonków, a drugi z małżonków wskutek rozwodu znajduje się w pogorszonej sytuacji materialnej. Wówczas bowiem sąd może na żądanie małżonka niewinnego orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.Okoliczność, że małżonkowie w omawianym wypadku pozostają nadal w związku małżeńskim, przemawia za tym, że położenie małżonka niewinnego może być tylko korzystniejsze od przewidzianego w art. 60 § 2 k.r.o. Ma on więc prawo - jeśli chodzi o wysokość roszczenia - nie tylko do zaspokajania swych usprawiedliwionych potrzeb, mimo że nie znajduje się w niedostatku, lecz do równej stopy życiowej. Oczywiście, przy ustalaniu wysokości tego roszczenia musi być wzięta pod uwagę nowa sytuacja, w jakiej znaleźli się małżonkowie na skutek zerwania pożycia, która z zasady zmienia zakres potrzeb i wydatków obojga małżonków. Nie można bowiem nie brać pod uwagę tego, że po zerwaniu pożycia małżeńskiego potrzeby małżonków będą pokrywane odrębnie, przy czym ich zarobki z reguły nie ulegną zmianie.Z tych wszystkich względów z mocy art. 391 k.p.c. udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.