VI KZP 37/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Ziemba (sprawozdawca). Sędziowie: dr J. Bartoszewski, W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza S., oskarżonego z art. 156 § 2 k.k., po rozpoznaniu wymagającego zasadniczej wykładni ustawy zagadnienia prawnego, przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 6 sierpnia 1974 r., a mianowicie:"Czy w myśl art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) przepis art. 549 § 1 pkt 1 k.p.k. może mieć w pełni zastosowanie w razie rozstrzygania kwestii kosztów w wypadku umorzenia postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego zakończonych nieprawomocnym wyrokiem?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl przepisu art. 15 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie w zakresie stosowania amnestii w sprawach karnych prowadzi się zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego, chyba że przepis szczególny tej ustawy stanowi inaczej.A zatem do kosztów postępowania w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, w razie umorzenia postępowania na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 tej ustawy, ma zastosowanie przepis art. 549 § 1 pkt 1 k.p.k., z ograniczeniem wynikającym z art. 2 ust. 3 tejże ustawy, jako przepisu szczególnego.Ograniczenie to jednak nie dotyczy spraw, w których zapadł już nieprawomocny wyrok, przepis ten bowiem wyraźnie stanowi, że odmienne niż w art. 549 § 1 pkt 1 k.p.k. rozwiązanie kwestii kosztów postępowania, mianowicie zwrócenie oskarżycielowi prywatnemu wpłaconej przez niego zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania, następuje w razie umorzenia postępowania, "chyba że w sprawie zapadł już wyrok, chociażby nieprawomocny".Ze sformułowania powyższego wynika a contrario, że jeżeli w sprawie zapadł już nieprawomocny wyrok (umorzenie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem nie byłoby zresztą możliwe), nie zwraca się oskarżycielowi prywatnemu równowartości kosztów postępowania, a tym samym ustawa o amnestii pozostawia tę kwestię przepisowi ogólnemu.Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w nieprawomocnym wyroku niezależnie od jego treści traci znaczenie; wyrok bowiem, który nie zyskał prawomocności, na skutek późniejszego umorzenia postępowania w sprawie przestał prawnie istnieć.Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest na przykład przepis art. 2 ust. 2 wymienionej ustawy o amnestii, który - nie odwołując się do treści nieprawomocnego wyroku, choć może on zawierać stosowne rozstrzygnięcie - stwarza obowiązek lub możliwość orzeczenia, w razie umorzenia postępowania, przepadku narzędzi przestępstwa lub określonych przedmiotów.Skoro zatem ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii, poza przepisem art. 2 ust. 3, nie zawiera innych szczególnych unormowań w tej mierze, pozostaje jedynie przepis ogólny, mianowicie art. 549 § 1 pkt 1 k.p.k., jako podstawa prawna rozstrzygania o kosztach postępowania w omawianej kwestii.Podobnie zresztą w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, niezależnie od orzeczenia o kosztach postępowania w nieprawomocnym wyroku, jeżeli postępowanie podlega następnie umorzeniu na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii, podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi przepis art. 549 § 1 pkt 2 k.p.k.W kwestii kosztów postępowania karnego w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, umorzonej na podstawie ustawy o amnestii po zapadnięciu nieprawomocnego wyroku, Sąd Najwyższy zajął już analogiczne stanowisko w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 stycznia 1971 r. - VI KZP 3/70 (OSNKW 1971, z. 4, poz. 47), zapadłej wprawdzie na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), zachowującej jednak w pełni swą aktualność wobec całkowitej zbieżności odpowiednich przepisów obu wymienionych ustaw o amnestii (art. 2 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii i art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii).Z treści tej uchwały, a zwłaszcza z jej uzasadnienia wynika, że właściwym w myśl ustawy o amnestii przepisem, na podstawie którego można i należy rozstrzygać kwestię kosztów postępowania w omawianym zakresie, jest przepis art. 549 § 1 pkt 1 k.p.k., natomiast art. 2 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (odpowiednio zaś art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii) rozstrzyga jedynie kwestię kosztów postępowania między oskarżycielem prywatnym a Skarbem Państwa.Jeżeli zatem umorzenie postępowania w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego następuje przed wydaniem wyroku, oskarżyciel prywatny otrzymuje zwrot zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania, a koszty te ponosi Skarb Państwa; jeżeli zaś umorzenie to następuje po zapadnięciu nieprawomocnego wyroku, koszty postępowania pokrywa zryczałtowana ich równowartość wpłacona przez oskarżyciela prywatnego, której mu się nie zwraca.