I KR 174/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Jax (sprawozdawca). Sędziowie: S. Fornalik, S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gurgul.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 2 października 1974 r. sprawy Iwana S. vel Zygmunta B., oskarżonego z art. 148 § 1, art. 211 i 267 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora oraz przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 25 marca 1974 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o wymiarze kary łącznej pozbawienia wolności oraz orzeczenie o skazaniu oskarżonego za przestępstwo określone w art. 267 k.k. i postępowanie o czyn zarzucony oskarżonemu w pkt IV oskarżenia umorzył na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) (...);b) poprawił kwalifikację prawną czynów przypisanych oskarżonemu w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku, przyjmując, iż czyn przypisany oskarżonemu w pkt 1 wyroku (pkt II aktu oskarżenia) wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 11 § 1 w związku z art. 211 k.k. oraz w art. 165 § 1 w związku z art. 10 § 2 k.k., przy czym podstawę wymiaru kary za ten czyn stanowi - zgodnie z art. 10 § 3 k.k. oraz art. 12 § 1 k.k. - art. 211 k.k., a czyn przypisany oskarżonemu w pkt 2 wyroku (pkt III aktu oskarżenia) wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 11 § 1 w związku z art. 211 k.k.;2) utrzymał tenże wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach w mocy;3) wymierzył oskarżonemu nową karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 15 lat, zaliczając na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 3 marca 1971 r. (...).Uzasadnienie faktyczneKażda z wniesionych w sprawie rewizji dotyczy zupełnie innych części zaskarżonego wyroku i - choćby tylko z tego powodu - wymagają one odrębnego ustosunkowania się do podniesionych w nich zarzutów.Rewizja wniesiona przez prokuratora jest niezasadna, i to z przyczyn następujących:Jakkolwiek rewizja prokuratora wyodrębnia zarzuty określone w art. 387 pkt 2 i 3 k.p.k., to jednak za główny zarzut należy uznać twierdzenie, że Sąd Wojewódzki błędnie stwierdził, iż zebrane dowody nie uzasadniają przypisania oskarżonemu Iwanowi S. vel Zygmuntowi B. przypisania winy za zarzucaną mu zbrodnię określoną w art. 148 § 1 k.k., chociaż - zdaniem prokuratora - "(...) logiczna analiza całokształtu ustaleń we wzajemnym powiązaniu wszystkich poszlak pozwoliłaby sądowi dojść do odmiennego poglądu".Już na wstępie należy podkreślić, że prezentując wyżej zacytowaną tezę rewizja prokuratora ogranicza się właściwie do wyrażenia przekonania jej autora o winie oskarżonego, lecz nie tylko nie wskazuje na konkretne błędy w rozumowaniu Sądu Wojewódzkiego, przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które doprowadziło tenże Sąd do wręcz odmiennej oceny znaczenia poszlak zgromadzonych dla poparcia zarzutu zabójstwa Stefanii K. przez oskarżonego, lecz nawet nie podejmuje próby powiązania poszlak, które mają - zdaniem autora rewizji - prowadzić do logicznego wniosku o winie oskarżonego.W tej sytuacji wydaje się celowe - przed przystąpieniem do omówienia nielicznych konkretnych dowodów czy okoliczności, o których jest mowa w rewizji - wskazanie na kilka ogólnych zasad obowiązujących przy rozpatrywaniu tzw. spraw poszlakowych.W świetle teorii i praktyki nie ma żadnych podstaw do traktowania dowodu poszlakowego jako mniej wartościowego, mniej przekonującego od tzw. dowodu bezpośredniego.O dowodzie poszlakowym jako pełnowartościowym dowodzie winy oskarżonego można mówić jednak dopiero wówczas, gdy zespół (łańcuch) poszlak rozumianych jako udowodnione fakty uboczne prowadzi pośrednio, a mianowicie w drodze logicznego rozumowania, do stwierdzenia jednej wersji zdarzenia (fakt główny), z której wynika, że oskarżony dopuścił się zarzuconego mu czynu. W konsekwencji więc brak podstaw do przyjęcia, że dowód poszlakowy pozwala na uznanie winy oskarżonego, jeżeli zgromadzone poszlaki nie pozwalają na wyłączenie - stosując określoną w art. 3 § 3 k.p.k. zasadę, że nie dających się wątpliwości nie wolno rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego - możliwości jakichkolwiek innych wersji tego zdarzenia.Określenie "wersja zdarzenia" odnosi się w tym wypadku do ustalenia konkretnego stanu faktycznego, co jest koniecznym składnikiem każdego wyroku skazującego (art. 360 § 2 pkt 1 k.p.k.). Bez ustalenia stanu faktycznego nie jest możliwe rozstrzygnięcie o winie oskarżonego, a wobec tego nie może być również mowy o wydaniu rozstrzygnięcia co do kary.W sprawie niniejszej prokurator - wbrew art. 295 § 1 pkt 2 k.p.k. - nawet w akcie oskarżenia nie przedstawił skonkretyzowanej wersji zdarzenia (które ma stanowić podstawę faktyczną skazania), zarzucając wprawdzie oskarżonemu, że "dokonał umyślnie zabójstwa Stefanii K.", lecz nie wskazując ani czasu popełnienia tego czynu (poza ogólnikowym określeniem, że miało to nastąpić "w czerwcu 1970 r."), ani miejsca tego zdarzenia (formalnie podano wprawdzie, że miało to nastąpić na trasie P.-K., lecz jest to określenie całkowicie dowolne i nie potwierdzone żadnym dowodem), a ponadto stwierdził, że sposobu dokonania zabójstwa nie udało się ustalić.Ten brak określenia w akcie oskarżenia stanu faktycznego, który ma stanowić podstawę skazania oskarżonego za zarzucaną mu zbrodnię zabójstwa, nie jest przypadkowy. Jak słusznie bowiem stwierdził Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ani śledztwo, ani przewód sądowy nie dostarczyły żadnych przesłanek wynikających "bądź z faktów i okoliczności bezspornych, bądź z relacji świadków, bądź wreszcie z relacji oskarżonego", jakie były dalsze losy Stefanii K. od momentu opuszczenia przez nią mieszkania i odjeździe samochodem oskarżonego.Powyższemu stwierdzeniu Sądu Wojewódzkiego, które właściwie przesądza o niemożliwości skazania oskarżonego za zarzucaną mu zbrodnię określoną w art. 148 § 1 k.k., rewizja nie przeciwstawia żadnych kontrargumentów poza wyrażeniem ogólnikowego poglądu, że sama niemożność wskazania "technicznej" strony pozbawienia życia Stefanii K. nie powinna skutkować uniewinnienia Iwana S. vel Zygmunta B.Ostatnio cytowany pogląd wydaje się być oparty na jakimś nieporozumieniu, gdyż Sąd Wojewódzki bynajmniej nie powoływał się na niemożność wskazania "technicznej" strony pozbawienia życia pokrzywdzonej, lecz w obszernym wywodzie wskazał, że uzyskany materiał dowodowy pozwala wyłącznie na snucie różnych hipotez na temat śmierci Stefanii K. oraz powodów jej ewentualnego zgonu, lecz nie pozwala na ustalenie w ogóle jakiegokolwiek stanu faktycznego w omawianym zakresie.Jak już wyżej wskazano, stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do omawianego zagadnienia zostało obszernie i przekonująco uzasadnione, a Sąd Najwyższy w zasadzie w pełni je podziela (...).