III CZP 103/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Wiśniewski.Sędziowie SN: B. Czech (spr.), T. Ereciński.Protokolant: E. Krentzel.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy C. i małol. Kamila C. przeciwko Edwardowi K. o ustalenie ojcostwa i roszczenia z nim związane po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 października 1991 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w B. postanowieniem z dnia 9 sierpnia 1991 r., sygn. akt II C 247/91, do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przewidziane w przepisach art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5) wnioski Sądu do organu paszportowego o odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie wydawane są w trybie zarządzeń tymczasowych w postępowaniu zabezpieczającym?",podjął następującą uchwałę:Postanowienie Sądu w sprawie cywilnej dotyczące zwrócenia się do organu paszportowego o odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach, Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5) nie jest zarządzeniem tymczasowym w rozumieniu art. 730 i nast. k.p.c., co nie wyłącza możliwości stosowania przez analogię niektórych z tych przepisów do postępowania dotyczącego wymienionego postanowienia.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:W toczącej się sprawie o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, powódka Ewa C. złożyła wniosek o wystąpienie do Wojewody Łódzkiego o odmowę wydania lub unieważnienie paszportu dla pozwanego. Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim postanowieniem z dnia 25 czerwca 1991 r. wniosek ten oddalił, motywując rozstrzygnięcie tym, że posiadanie paszportu przez pozwanego nie będzie mieć wpływu na przebieg procesu, zwłaszcza że roszczenie alimentacyjne małoletniego powoda zostało już wcześniej zabezpieczone.Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku, rozpoznającemu zażalenie powódki na to postanowienie, nasunęło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, któremu dał wyraz w pytaniu prawnym przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały, miał na uwadze, co następuje:Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5), zwana dalej ustawą, jako zasadę przyjęła, że każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu; pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić tylko w wypadkach przewidzianych ustawą (art. 3). Ustawa przewiduje w tym zakresie następujące możliwości:a)obligatoryjna odmowa wydania paszportu (art. 6 ust. 1),b)fakultatywna odmowa wydania paszportu (art. 6 ust. 2),c)obligatoryjne unieważnienie paszportu (art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze),d)fakultatywne unieważnienie paszportu (art. 10 ust. 1 zdanie drugie).Ze względu na zakres pytania prawnego i charakter sprawy, której ono dotyczy, należy rozważyć jedynie sytuacje wymienione pod literami a) oraz c) w odniesieniu do sprawy cywilnej.Ustawa w art. 6 ust. 1 pkt 1) stanowi, że "wydania paszportu w kraju odmawia się na wniosek sądu prowadzącego przeciw osobie ubiegającej się o paszport postępowanie w sprawie karnej lub cywilnej". Sformułowanie "odmawia się" znaczy, że organ paszportowy ma obowiązek odmówić wydania paszportu w razie wniosku sądu w tym przedmiocie, zaś art. 10 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy stanowi: "jeżeli wobec osoby, która posiada paszport, zachodzą okoliczności określone w art. 6 ust. 1, organ paszportowy wydaje decyzję o unieważnienie paszportu". W przepisie tym wyrażenie "wydaje decyzję" znaczy, że organ paszportowy ma obowiązek wydać wymienioną decyzję. O obowiązku organu paszportowego do uwzględnienia wniosku sądu świadczy także art. 7 ust. 1 ustawy. W sprawie cywilnej powstaje pytanie, jaki charakter ma wniosek, o którym mówią wymienione przepisy i w jakim trybie sąd go zgłasza.Określenie "wniosek", użyte w powołanych przepisach, oznacza zwrócenie się sądu, prowadzącego sprawę cywilną przeciwko osobie ubiegającej się o paszport lub paszport już mającej, do organu paszportowego o odmoówienie wydania paszportu lub jego unieważnienie. Wniosek ten jest formą decyzji sądu. Według Kodeksu postępowania cywilnego, sąd rozpoznający sprawę podejmuje decyzje w postaci orzeczeń, przy czym są one bądź wyrokami, bądź postanowieniami (art. 316 i 354 k.p.c.). W związku z tym należy przyjąć, że wymieniony wniosek ma formę postanowienia, skoro nie dotyczy wypadków objętych art. 316 k.p.c.Poza stwierdzeniem, że z wymienionym wnioskiem do organu paszportowego zwraca się sąd prowadzący przeciw osobie ubiegającej się o paszport lub paszport już mającej postępowanie w sprawie karnej lub cywilnej, ustawa o paszportach nie określa przesłanek wydania postanowienia co do tego wniosku. W szczególności ustawa nie stanowi czy może być ono wydane z urzędu, czy na wniosek strony (uczestnika postępowania) oraz jakie okoliczności powinien brać sąd pod uwagę, wnioskując odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie.Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że:a)postanowienie, o którym mowa, wydaje sąd w toczącej się sprawie, a nie w oddzielnym postępowaniu,b)postanowienie to może być wydane zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony (uczestnika postępowania),c)uprawnienie do żądania odmowy wydania paszportu lub jego unieważnienia nie jest roszczeniem, którego strona (uczestnik postępowania) dochodzić może w sądzie powszechnym lub przed sądem polubownym, a wniosek sądu o odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie nie jest orzeczeniem, którego dotyczy art. 730 i nast. k.p.c.,d)wydanie tego postanowienia zależy od uznania sądu, który powinien kierować się celem przepisów ustawy o paszportach.W konsekwencji należy przyjąć, że postanowienie sądu zawierające wniosek o odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie nie jest zarządzeniem tymczasowym w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu zabezpieczającym, lecz samodzielnym środkiem przewidzianym przez ustawę o paszportach, mającym stworzyć inne niż kodeksowe gwarancje sprawności postępowania i wykonalności orzeczenia.Postanowienie to przez funkcje, które spełnia, zbliżone jest do zarządzenia tymczasowego przewidzianego w art. 730 i nast. k.p.c. i w związku z tym - w drodze analogii - nie jest wyłączona możliwość stosowania do niego niektórych przepisów dotyczących zarządzeń tymczasowych, jak np. dopuszczających zażalenie (art. 741 k.p.c.) lub możliwość uchylenia postanowienia (art. 742 k.p.c.), bądź stanowiących o utracie przez niego mocy (art. 744 k.p.c.).Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.