I KZP 23/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN A. Murzynowski. Sędziowie: L. Misiurkiewicz (sprawozdawca), S. Zabłocki.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza W., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku - postanowieniem z dnia 24 czerwca 1991 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy na poczet łącznej kary pozbawienia wolności, orzeczonej w wyroku łącznym w sytuacji określonej w art. 503 § 1 k.p.k., gdy połączeniu podlega m.in. wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności, co do której oskarżony po odbyciu określonej części kary uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie, które nie zostało odwołane - powinien zaliczyć się okres całości kary orzeczonej, czy też okres kary faktycznie odbytej, na co wskazuje treść przepisu art. 97 k.k."?uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Gdańsku wyrokiem łącznym z dnia 30 października 1990 r., obejmującym prawomocne wyroki: Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 listopada 1984 r. i Sądu Rejonowego w G. z dnia 5 grudnia 1989 r., wymierzył skazanemu Tadeuszowi W. karę łączną 7 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając na poczet tej kary okresy kar odbytych: w sprawie rozpoznanej przez Sąd Rejonowy w B. - od 8 lipca 1984 r. do dnia 2 sierpnia 1988 r. (nastąpiło warunkowe przedterminowe zwolnienie) i w jeszcze innej sprawie - od dnia 18 grudnia 1982 r. do dnia 10 października 1983 r. i od dnia 8 lutego 1990 r. do dnia 13 maja 1990 r.Skazany złożył wniosek o zaliczenie dodatkowo na poczet wymierzonej mu w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności również reszty kary pozostałej do odbycia w sprawie Sądu Rejonowego w B. w ramach warunkowego przedterminowego zwolnienia, które nie zostało wobec niego odwołane. Postanowieniem z dnia 28 maja 1991 r. Sąd Rejonowy w G. nie uwzględnił wniosku skazanego w przedmiocie zaliczenia na poczet kary łącznej tej części kary pozbawienia wolności ze sprawy Sądu Rejonowego w B., której skazany faktycznie nie odbył na skutek warunkowego przedterminowego zwolnienia.Sąd Wojewódzki w Gdańsku, rozpoznając zażalenie na wyżej wymienione postanowienia Sądu Rejonowego, przekazał - w trybie art. 390 § 1 k.p.k. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Potrzeba zasadniczej wykładni ustawy, w ramach przedstawionego pytania prawnego, uzasadniona jest niejednolitym w tym przedmiocie stanowiskiem w dotychczasowej judykaturze Sądu Najwyższego i literaturze. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 1986 r. IV KR 31/86 (OSNKW 1987, Nr 3-4, poz. 34) przedstawił pogląd, że "w sytuacji określonej w art. 503 k.p.k., gdy połączeniu podlega m.in. wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności, co do której oskarżony, po odbyciu określonej części kary, uzyskał warunkowe przedterminowe zwolnienie, a w czasie po okresie próby Sąd nie odwołał warunkowego zwolnienia, to karę orzeczoną wyrokiem uważa się z mocy ustawy za odbytą (art. 97 k.k.) i powinna ona w całości być zaliczona na poczet kary łącznej." Podobne stanowisko wynika z komentarza do kodeksu karnego, pod redakcją J. Bafii, K. Mioduskiego i M. Siewierskiego. Wyd. Praw. 1987, w tezie 4 do art. 96 k.k.: "Jeżeli w razie odwołania warunkowego zwolnienia nie zalicza się na poczet odbycia kary okresu spędzonego na wolności, to znaczy, że w razie nieodwołania warunkowego zwolnienia zalicza się na poczet wykonania kary okres spędzony na wolności".Przytoczone poglądy - zdaniem Sądu Najwyższego - są błędne. W art. 97 k.k. ustawodawca określił skutek wynikający z pozytywnego przebiegu próby i nieodwołania warunkowego zwolnienia w dodatkowym terminie 6 miesięcy. Ten pozytywny wynik próby i w konsekwencji uznanie kary za odbytą, nie jest równoznaczny z jej faktycznym odbyciem, niezależnie od praktycznego znaczenia uznania recydywy specjalnej, czy zatarcia skazania. Warunkowe zwolnienie następuje w momencie zwolnienia skazanego z zakładu karnego (poz. uchwała SN z dnia 30 maja 1989 r. V KZP 9/89, OSNKW 1989, z. 5-6, poz. 36). Okres próby nie jest odbywaniem przez skazanego kary; rozpoczyna się z chwilą opuszczenia przez niego zakładu karnego i pełni funkcje podobne, jak przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary - resocjalizacyjnego oddziaływania na sprawcę. Według art. 93 k.k. okres próby, to okres pozostały do odbycia reszty kary z odstępstwami polegającymi na jego skróceniu lub przedłużeniu. Kodeks karny traktując okres próby jako środek resocjalizacyjnego oddziaływania nie przyjął bynajmniej koncepcji, według której okres warunkowego zwolnienia, to odbywanie kary w warunkach kontrolowanej wolności. Ze sformułowania art. 97 k.k., że karę pozbawienia wolności uważa się "za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia", jeżeli nie nastąpiło jego odwołanie, wynika, że kodeks karny zajął stanowisko, znane ustawodawstwu innych krajów, polegające na przyjęciu, że w wypadku warunkowego zwolnienia orzeczoną wobec skazanego karę pozbawienia wolności uważa się za odbytą z dniem faktycznego zwolnienia go z zakładu karnego, a nie z chwilą upływu okresu próby. Dlatego też z treści art. 97 k.k. nie można wyciągać wniosku, że do kary faktycznie odbytej w warunkach zakładu karnego dolicza się okres próby, który stanowi o odbyciu kary w całości. Na podkreślenie zasługuje ponadto posłużenie się przez ustawodawcę określoną fikcją prawną przez użycie sformułowania "karę uważa się za odbytą", co niewątpliwie rodzi dla skazanego korzystne skutki, np. w postaci wspomnianego już biegu terminu przedawnienia w przypadku recydywy specjalnej, zatarcia skazania, czy też w płaszczyźnie art. 45 k.k., kiedy w sytuacji warunkowego przedterminowego zwolnienia okres pozbawienia praw i orzeczonego zakazu rozpoczyna się z chwilą uzyskania przez skazanego wolności, a nie z chwilą ukończenia okresu próby. Wskazanie w art. 97 k.k., że chwila warunkowego zwolnienia, tj. opuszczenia przez skazanego zakładu karnego, jest granicą kary, z którą wiążą się wspomniane wyżej skutki prawne, dowodzi różnego traktowania przez ustawodawcę faktycznego odbywania kary pozbawienia wolności i fikcyjnego założenia jej odbywania w okresie próby. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla odmiennego traktowania tego okresu w sytuacji, gdy w grę wchodzi zaliczenie kary odbytej na poczet kary łącznej orzeczonej wyrokiem łącznym.Zarówno kara łączna, jak i wyrok łączny to instytucje mające na celu łagodzenie w określonym stopniu skutków kumulacji kar. Żadne racje nie przemawiają za tym, aby skazany korzystający z warunkowego zwolnienia w sprawie objętej wyrokiem łącznym, był dodatkowo niesłusznie premiowany przez zaliczenie na poczet kary łącznej okresu, w którym korzystał z warunkowego zwolnienia i efektywnie kary nie odbywał, pozostając na wolności. Dodatkowo zauważyć przy tym należy, że i w wypadku odbywania kary łącznej, orzeczonej wyrokiem łącznym może nastąpić warunkowe zwolnienie.Gdyby na poczet kary łącznej orzeczonej wyrokiem łącznym zaliczono całą karę wymierzoną skazanemu w wyroku objętym tymże wyrokiem łącznym, w sytuacji zastosowania do tej właśnie kary warunkowego zwolnienia, a więc odbycia faktycznie tylko części orzeczonej kary, to w przypadku warunkowego zwolnienia w odniesieniu do kary łącznej wymierzonej w wyroku łącznym dochodziłoby do paradoksalnej konsekwencji takiego rozstrzygnięcia.Omówiony wyżej zespół argumentów pozwala wysnuć wniosek, że na poczet kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w wyroku łącznym, obejmującym wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności, w odniesieniu do której nastąpiło - w trybie art. 91 k.k. - warunkowe przedterminowe zwolnienie skazanego, nie odwołane w czasie określonym art. 97 k.k., nie zalicza się całej wymierzonej tym wyrokiem kary pozbawienia wolności, ale tylko karę faktycznie odbytą do chwili warunkowego zwolnienia.Z tych też powodów Sąd Najwyższy uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.