V KZP 9/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Gaj (sprawozdawca), J. Mikos.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja R., oskarżonego z art. 199 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. - postanowieniem z dnia 16 lutego 1989 r. - do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy użyte w art. 97 k.k. określenie "chwila warunkowego zwolnienia" oznacza datę wydania postanowienia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu, czy datę opuszczenia zakładu karnego na podstawie tego postanowienia?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzed dniem wejścia w życie kodeksu karnego z 1969 r. instytucja warunkowego przedterminowego zwolnienia uregulowana była ustawą z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (jedn. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321). Ustawa ta nie określała w sposób jednoznaczny, co należy rozumieć przez "odbycie kary pozbawienia wolności" po pomyślnym upływie próby, a w szczególności nie wyjaśniała, czy karę pozbawienia wolności uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia (art. 7 wymienionej ustawy).Dopiero kodeks karny z 1969 r. w art. 97 dotyczącym skutków pomyślnego upływu okresu próby dla skazanego określił, że "karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia".Należy przypomnieć, że brak tego typu określenia w ustawie poprzednio obowiązującej wywoływał liczne rozbieżności w teorii i praktyce orzeczniczej. Możliwe bowiem było - według niektórych poglądów - twierdzenie, że kara jest odbyta z chwilą upływu pomyślnego okresu próby, a nawet jeszcze później - z chwilą 6-miesięcznego okresu po upływie okresu próby.Zgodnie z wolą ustawodawcy użyte w art. 97 k.k. określenie: "z chwilą warunkowego zwolnienia" oznacza chwilę zwolnienia z zakładu karnego. Wynika to wyraźnie z uzasadnienia do projektu niniejszego kodeksu karnego (Projekt kodeksu karnego oraz przepisów wprowadzających kodeks karny, Wydawnictwo Prawnicze 1968 r., s. 120). A zatem jakiekolwiek inne tłumaczenie znaczenia słów użytych w art. 97 k.k. pozostawałoby w sprzeczności z intencją, która towarzyszyła zmianom ustawodawczym w omawianym zakresie. Należy zresztą wskazać, że między datą orzeczenia o warunkowym zwolnieniu z odbycia reszty kary pozbawienia wolności a faktycznym opuszczeniem zakładu karnego najczęściej występuje co najmniej kilkudniowa różnica w czasie, związana z uprawomocnieniem się postanowienia, chyba że postanowienie to podlega niezwłocznemu wykonaniu (art. 79 § 3 k.k.w. w zw. z art. 69 § 2 k.k.w.).Również i w tym względzie uznanie, że "chwilą warunkowego zwolnienia" jest data orzeczenia o warunkowym zwolnieniu, byłoby niesłuszne, jako oparte na nierzeczywistych przesłankach.Należy wskazać, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1987 r., VI KZP 19/87 (OSNKW 1987, z. 11-12, poz. 103) nie pozostaje w sprzeczności z wyrażonym w niniejszej uchwale stanowiskiem. Uchwała ta bowiem nie wyjaśniała pojęcia "chwila warunkowego zwolnienia" (art. 97 k.k.), a zajęła się zagadnieniem niedopuszczalności określenia w postanowieniu o warunkowym przedterminowym zwolnieniu późniejszego terminu niż data orzeczenia, opóźniającego wykonanie tego postanowienia. Jest rzeczą oczywistą, że procedura związana z uprawomocnieniem się postanowienia (art. 79 § 3 i art. 69 § 2 k.k.w.) nie ma charakteru "opóźnienia" wykonania orzeczenia. W przedstawionym wówczas pytaniu prawnym chodziło o takie określenie w postanowieniu o warunkowym przedterminowym zwolnieniu terminu tego zwolnienia, które wykraczało poza ramy czasowe uprawomocnienia się orzeczenia.Przedstawione stanowisko nie może mieć jednak odniesienia do osób, które w dacie orzeczenia o warunkowym zwolnieniu przebywały na wolności (np. przerwa w odbywaniu kary lub uchylenie tymczasowego aresztowania w postępowaniu odwoławczym). W tych sytuacjach chwila opuszczenia zakładu karnego nie może być uznana za chwilę warunkowego zwolnienia. W takim wypadku moment uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu (z wyjątkiem przewidzianym w art. 69 § 3 k.k.w. dotyczącym niezwłocznej wykonalności orzeczenia) decyduje o uznaniu kary za odbytą w rozumieniu art. 97 k.k., gdyż w opisanych sytuacjach faktyczne opuszczenie zakładu karnego przez skazanego wynikało nie z jego warunkowego zwolnienia, lecz z innych przesłanek prawnych.