I CR 104/72

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 1972 r. sprawy z powództwa Anny D., Jana-Lecha D. i Aleksandry-Teresy K. przeciwko Alinie S. i Marii-Krystynie D. o ochronę praw autorskich na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 21 grudnia 1971 r., sygn. akt II C 553/71 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneW dniu 4 listopada 1968 r. wystawione zostało w programie telewizji warszawskiej widowisko pt. “Notes", według scenariusza Zdzisława S., który wykorzystał przy jego opracowaniu - według własnego oświadczenia - “niektóre motywy książki J. Dąbrowskiego «Miejsce pod niebem»". W pozwie z dnia 18 marca 1969 r. spadkobiercy J. Dąbrowskiego wystąpili, zarzucając autorowi scenariusza wykorzystanie całej fabuły dramaturgicznej utworu wraz z postaciami książki, o zobowiązanie pozwanego do zaprzestania dalszego rozpowszechniania sztuki, zamieszczenia w prasie publicznego oświadczenia określonej treści, wydania uzyskanych korzyści majątkowych i zapłaty tytułem odszkodowania kwoty 20 000 zł. W toku procesu w miejsce pozwanego, który zmarł 30 października 1969 r., wystąpili jego spadkobiercy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki ponownie powództwo oddalił. Przy uwzględnieniu uzupełniającej opinii biegłego. dra Stefana T., Sąd orzekający ustalił, że “Notes" Z. S. nie jest ani adaptacją, ani przeróbką powieści “Miejsce pod niebem", która stanowiła wyłącznie inspirację literacką do napisania scenariusza, na co wskazuje “podobieństwo tematyczne, podobieństwo kilku sytuacji oraz posłużenie się w dwu wypadkach nieomal dosłownym tekstem fragmentów powieści". Mimo tych zbieżności ujęcie tego samego tematu przez S. jest jego własnym, indywidualnym ujęciem, ujęciem oryginalnym, “skoro inny jest układ fabuły", nie ma “tożsamości bohatera głównego" ani pozostałych postaci i zachodzą “różnice we wzajemnym odniesieniu sił społecznie konfliktowych". Zainspirowanemu przez powieść J. D. tematowi autor “Notesu" nadał inną formę (scenariusz), stworzył własną fabułę (“według własnego planu") i dał własne jej rozwiązanie według własnego pomysłu. W ten sposób powstała samodzielnie ujęta gatunkowo i literacko całość, “powstał drugi utwór, który ma cechy samodzielnej twórczości, chociaż podnietę do niego dał utwór cudzy", wobec czego prawa autorskie autora powieści nie zostały w tym drugim utworze naruszone. Rozpoznając rewizję powodów, opartą na zarzutach: a) wadliwej oceny złożonych przez biegłego opinii (sprzecznych ze sobą i pozbawionych “logicznego wytłumaczenia"), b) sprzeczności ustalenia, że scenariusz ma charakter dzieła oryginalnego, a nie przeróbki powieści, z zebranym w sprawie materiałem, c) nie rozważenia skutków niepodania źródła motywów wykorzystanych w scenariuszu widowiska przy jego emisji telewizyjnej w zakresie ochrony autorskich praw osobistych autora powieści, jak również d) nie rozważenia w tym zakresie “plagiatu w odniesieniu do 2 fragmentów książki" oraz e) naruszenia art. 3 Prawa autorskiego (art. 368 pkt 1, 3, 4 i 5 kpc), Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Przyjęty przez jury konkursu tekst przedstawionego przez Z. S. scenariusza uległ w czasie jego realizacji - co wynikałoby z zeznań świadków (odtwórców ról i reżysera widowiska, por. k. 221-226) - nawet “daleko idącym zmianom". Przedmiotem opinii biegłego (por. k. 227 i 229) był więc “tekst widowiska telewizyjnego", wystawionego w dniu 4 listopada 1968 r. w telewizji i ten tekst (to widowisko) uznał sąd orzekający za utwór oryginalny, oparty jedynie na podnietach dostarczonych przez powieść “Miejsce pod niebem" (utwór wyłącznie inspirujący). Ocena opinii biegłego w tym zakresie (by czyniła zadość wymogom art. 233 § 1 kpc) wymagała ustalenia przyjętych przez biegłego kryteriów, rozgraniczających dzieło inspirowane od dzieła zależnego (art. 3 § 2 i § 4 Prawa autorskiego) oraz zajęcia w tym przedmiocie (zasadności zastosowanych kryteriów) stanowiska przez sąd orzekający. Za kryterium to należy uznać twórcze przetworzenie elementów dzieła inspirującego tak, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy (a nie elementy przejęte). Pod tym też kątem podlega rozważeniu opinia biegłego (k. 70, 155, 161, 187, 227 i 229, w szczególności jego twierdzenie o nowym planie fabularnym scenariusza i nowym rozwiązaniu) przy “oczywistej zbieżności genetycznej", zapożyczeniach prawie dosłownych opisów głodu i pracy w cegielni, por. k. 187 i 229 powieści oraz scenariusza widowiska telewizyjnego, podobieństwo koncepcji i sytuacji bohatera - np. scena u siostry, zbliżenie do ruchu lewicowego, cegielnia, aresztowanie - oraz innych postaci. W wypadku utworu inspirowanego (objętego prawem autorskim niezależnym) zaczerpnięty zostaje tylko wątek utworu cudzego, powstaje utwór nowy i o cechach twórczości samodzielnej (por. cyt. art. 3 § 4 Prawa autorskiego).2. Twórca każdego utworu może naruszyć cudze autorskie dobra osobiste, m.in. także autora dzieła inspirującego, jeżeli działa z ujmą dla tych dóbr (art. 52 Prawa autorskiego). Skarżący powołują się na naruszenie dóbr osobistych autora powieści przez m.in. nie wskazanie źródła, z którego zaczerpnięte zostały wątki cytowane w scenariuszu i przytoczone w widowisku podczas jego emisji telewizyjnej (cyt. art. 52 pkt 4 i 7). Ta podstawa powództwa nie została ani dostatecznie wyjaśniona (co do działania “w inny sposób" - pkt 7), ani należycie w sprawie rozważona, zwłaszcza w świetle zeznań świadków B. Z. (k. 159) i S. K. (k. 160) - co do podania źródła - oraz zamieszczenia przez autora scenariusza późniejszych sprostowań w tym przedmiocie w prasie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy roszczenia wywodzące się z tej podstawy wymagają także rozstrzygnięcia. Z powyższych względów należało na podstawie art. 388 § 1 kpc w zw. z art. 368 pkt 3 i 5 kpc orzec jak w sentencji.