I CR 142/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: F. Wesely (sprawozdawca), A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Adama D. przeciwko Skarbowi Państwa - Jednostka Wojskowa w N. o rentę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 22 listopada 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w ten sposób, że powództwo w tym zakresie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód w dniu 23.III.1959 r. podczas odbywania służby wojskowej uległ nieszczęśliwemu wypadkowi, w związku z czym został uznany za inwalidę III grupy. Wypadek został spowodowany z winy innego żołnierza, skazanego za to z art. 144 § 1 k.k.W.P.W dniu 6.IX.1960 r. została zawarta między powodem a pozwanym ugoda pozasądowa, według której na całkowite zaspokojenie roszczeń wynikłych z powyższego wypadku Skarb Państwa (MON) zobowiązał się wypłacić powodowi kwotę 10.000 zł, którą objęto także zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną. W ugodzie tej powód zrzekł się jakichkolwiek roszczeń do Państwa wynikających z tego wypadku.Powód ponadto otrzymał rentę społeczną, którą jednak w 1964 r. wstrzymano po uznaniu powoda za zdolnego do pracy. W 1969 r. powód ponownie został uznany za inwalidę III grupy i otrzymuje obecnie rentę 1.497 zł miesięcznie.W dniu 14.IX.1970 r. wystąpił on z pozwem, w którym domagał się zasądzenia renty wyrównawczej.Sąd Wojewódzki uwzględnił powyższe powództwo, przy czym uznał podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia za nieuzasadniony. W szczególności Sąd Wojewódzki przyjął, że ugoda przerwała mający w sprawie zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia oraz że wprawdzie od zawarcia ugody do wniesienia pozwu upłynęło więcej niż 10 lat, jednak zachodzą podstawy do nieuwzględnienia przedawnienia z art. 117 § 3 k.c., albowiem przekroczenie terminu jest nieznaczne (8 dni), a opóźnienie jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami, w szczególności zaś tym, że powód, ufając lekarzom, którzy uznali go za zdolnego do pracy, mógł przypuszczać, iż stan jego zdrowia powrócił do normy.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy rozważyć, czy ugoda zawarta między stronami przerwała bieg przedawnienia, jak to przyjął Sąd Wojewódzki.Według brzmienia art. 123 § 1 pkt 2 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.Wykładnia tego przepisu wskazuje, że uznanie dotyczy roszczenia, a więc jest zindywidualizowane i odnosi się do roszczenia o określonym charakterze i w określonej wysokości. Zakres więc uznania zależy od jego treści. W szczególności jeżeli uznanie jest czynnością prawną (tzw. uznanie właściwe), to treść tej czynności prawnej decyduje, czy roszczenie zostało uznane zarówno co do zasady, jak co do wysokości, a jeśli chodzi o odpowiedzialność za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia, obejmującą różne roszczenia (zadośćuczynienie pieniężne, koszty leczenia, renta), to z treści tej czynności prawnej wynika, które z tych roszczeń uznano i w jakiej wysokości.Strona pozwana w ugodzie uznała roszczenie powoda, jednak tylko do wysokości 10.000 zł. Z treści tej ugody wynika wyraźnie, że Skarb Państwa nie uznał poza tym żadnych innych roszczeń, a w szczególności roszczenia co do renty wyrównawczej. Data uiszczenia tej kwoty nie ma znaczenia dla biegu przedawnienia wszelkich innych roszczeń.Tym samym nie można przyjąć, aby ugoda przerwała bieg przedawnienia w zakresie innym, niż to wynika z ugody, a więc poza kwotą 10.000 zł i tylko co do tej kwoty termin przedawnienia rozpoczął bieg na nowo.Ponieważ roszczenie powoda w tym zakresie zostało stwierdzone ugodą pozasądową, nie ma tutaj zastosowania art. 125 § 1 k.c., wedle którego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem lub ugodą sądową przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia był krótszy. Zresztą jest to w niniejszej sprawie bez znaczenia, gdyż do roszczenia powoda odnosi się z mocy art. 442 § 2 k.c. przedawnienie dziesięcioletnie.Dlatego wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego nie można przyjąć, aby ugoda przerwała bieg przedawnienia w zakresie roszczenia o rentę.Niezależnie od tego Sąd Wojewódzki naruszył przepis art. 117 § 3 k.c. Z mocy tego przepisu sąd może nie uwzględnić upływu przedawnienia, jeżeli zachodzą równocześnie trzy przesłanki:1)termin przedawnienia nie przekracza lat trzech,2)opóźnienie jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami,3)opóźnienie nie jest nadmierne.Ponieważ w sprawie chodzi o termin przedawnienia przekraczający trzy lata, stosowanie tego przepisu było niedopuszczalne.Z materiału sprawy wynika, że powód doznał w wypadku uszkodzenia głowy. Należy jednak stwierdzić, że nie może on powoływać się na przepis art. 122 § 3 k.c., wedle którego przedawnienie nie może się skończyć przeciwko osobie, co do której istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia, wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego. Z akt rentowych bowiem wynika, że powód został uznany inwalidą tylko III grupy i brak podstaw do uznania go za całkowicie niezdolnego do działań prawnych.Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że powód wystąpił z pozwem o rentę po upływie terminu przedawnienia i dlatego powództwo nie może być uwzględnione.