III PZP 43/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Krzyżanowski, K. Marowski, M. Piekarski (uzasadnienie), A. Szczurzewski, J. Tyszka, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, po zapoznaniu się z poglądem Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w sprawie z powództwa Marii B. przeciwko Miejskiemu Handlowi Detalicznemu Artykułami Przemysłowo-Spożywczymi w O. i Stanisławowi L. o dopuszczenie do pracy i zapłatę 12.300 zł i po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 18 listopada 1970 r.:"Czy przepisy art. 35 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i art. 476 § 1 i 2 k.z. mają zastosowanie w wypadku, gdy uspołeczniony zakład gastronomiczny oddany do prowadzenia agentowi na zasadzie zryczałtowanej odpłatności został przyjęty z powrotem przez przedsiębiorstwo, do którego należy, w następstwie przedterminowego rozwiązania umowy agencyjnej, a agent nie rozwiązał skutecznie umowy o pracę z pracownikiem, którego zatrudniał w tym zakładzie (pracownica w ciąży)"?uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:W razie rozwiązania umowy o prowadzenie zakładu gastronomicznego na zasadach zryczałtowanej odpłatności (zarządzenie nr 41 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie prowadzenia zakładów gastronomicznych na podstawie umowy agencyjnej lub na podstawie umowy na warunkach zlecenia - Dz. Urz. MHW nr 17, poz. 32) przedsiębiorstwo, do którego zakład należy, obowiązane jest zaspokoić roszczenia zatrudnionej w tym zakładzie pracownicy, wynikające z ustawowej ochrony pracownicy w ciąży. Uzasadnienie faktyczneW dniu 25 czerwca 1968 r. Przedsiębiorstwo Państwowe-Miejski Handel Detaliczny Artykułami Przemysłowo-Spożywczymi w O. zawarło ze Stanisławem L. umowę dotyczącą sposobu prowadzenia od dnia 1 lipca 1968 r. do końca następnego roku w imieniu tego Przedsiębiorstwa zakładu gastronomicznego w O. W umowie przewidziano stosowanie zryczałtowanego sposobu rozliczeń zgodnie z zarządzeniem nr 41 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie prowadzenia zakładów gastronomicznych na podstawie umowy agencyjnej lub na podstawie umowy na warunkach zlecenia (Dz. U. MHW nr 17, poz. 32).Stosownie do "wytycznych" stanowiących załącznik do tego zarządzenia w umowie uzgodniono, że część zysku brutto, pozostała po uiszczeniu przez L. na rzecz Przedsiębiorstwa oznaczonego w umowie ryczałtu i po pokryciu kosztów określonych w umowie, przypada L., on zaś zobowiązał się "do wykonywania funkcji prowadzącego zakład", natomiast pozostałe funkcje w tym zakładzie miały wykonywać osoby przyjęte do pracy i zwalniane "bezpośrednio" przez L. W umowie - zgodnie ze wspomnianym jej wzorem (§ 4) - przewidziano także, że skutki prawne wynikające z umów o pracę zawartych w omówionym zakresie przez L. "obciążają" go.L. przyjął do pracy w wymienionym zakładzie gastronomicznym Marię B., która w chwili podjęcia zatrudnienia w tym zakładzie w dniu 6 lipca 1968 r. znajdowała się w ciąży.Przedsiębiorstwo w dniu 1 października 1968 r. rozwiązało z L. umowę, dotyczącą prowadzenia zakładu gastronomicznego, ze skutkiem na dzień 31 grudnia 1968 r., po czym termin ten przedłużyło o miesiąc.L. wypowiedział umowę o pracę osobom zatrudnionym w wymienionym zakładzie gastronomicznym, m.in. także Marii B., zawiadamiając Przedsiębiorstwo, że wypowiedzenie Marii B. umowy o pracę nie jest skuteczne ze względu na jej ciążę. Także B. dokonała takiego zawiadomienia i zwracała się następnie do dyrekcji Przedsiębiorstwa o zatrudnienie jej. Spotkawszy się z odmową wniosła przeciw Przedsiębiorstwu powództwo o dopuszczenie jej do pracy i o 16.000 zł odszkodowania za nieuzyskanie zarobków w 10-miesięcznym okresie pozostawania bez pracy.Sąd Powiatowy wezwał L. do udziału w sprawie w charakterze pozwanego i przekazał następnie sprawę na podstawie art. 18 k.p.c. do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, ten zaś zasądził na rzecz B. od pozwanego Przedsiębiorstwa 16.000 zł (z odsetkami za opóźnienie i kosztami procesu). Sąd stwierdził, że z mocy art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. o pracy młodocianych i kobiet niedopuszczalne jest wypowiedzenie i rozwiązanie umowy o pracę z pracownicą znajdującą się w ciąży, która w danym zakładzie pracy była zatrudniona przynajmniej przez 3 miesiące. Ponieważ B. pracowała więcej niż 3 miesiące w chwili wypowiedzenia umowy o pracę i znajdowała się w ciąży, Sąd Wojewódzki uznał wypowiedzenie za bezskuteczne.Sąd Wojewódzki dopatrzył się znamion czynu niedozwolonego w bezprawnym rozwiązaniu z B. stosunku pracy i w niedopuszczeniu jej przez pozwane Przedsiębiorstwo do pracy. Przedsiębiorstwo zdawało sobie bowiem sprawę z zatrudnienia B. w zakładzie gastronomicznym należącym do tego Przedsiębiorstwa i czerpało korzyści z tego zatrudnienia, musiało więc liczyć się z tym, że może być obciążone odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną B. przez bezprawne pozbawienie jej zatrudnienia w okresie ochronnym związanym z ciążą i przez bezprawne pozbawienie B. wynagrodzenia za pracę w ramach nadal trwającego stosunku pracy (art. 415 k.c.). Sąd Wojewódzki zaznaczył, że pozwane Przedsiębiorstwo z naruszeniem zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) zlekceważyło trudną sytuację życiową powódki B., niesłusznie odmawiając zatrudnienia jej nadal w zakładzie gastronomicznym należącym do tego Przedsiębiorstwa i kontrolowanym przez nie.Na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa skład orzekający Sądu Najwyższego przekazał do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymienione w sentencji niniejszej uchwały, składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego.Wymienione wyżej zarządzenie nr 41 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 26 marca 1968 r. dopuszcza powierzenie uspołecznionego zakładu gastronomicznego "do prowadzenia" osobie nie będącej pracownikiem tego zakładu i przy zastosowaniu zryczałtowanej formy rozliczenia zobowiązuje przedsiębiorstwo uspołecznione do nadzoru i kontroli nad działalnością takiego zakładu, prowadzonego nadal w imieniu tego przedsiębiorstwa (§ 1, 2, pkt 2, 7, 10 i 11 tego zarządzenia). Zakład gastronomiczny, powierzony - przy zastosowaniu zryczałtowanej formy rozliczenia - "do prowadzenia" osobie nie będącej pracownikiem tego zakładu, prowadzony jest więc nadal przez uspołecznione przedsiębiorstwo, w jego imieniu i pod jego kontrolą. Wykonywana jest ona - zgodnie z "wytycznymi" stanowiącymi załącznik do wymienionego zarządzenia - w zakresie działalności gastronomicznej tego zakładu co do zaopatrzenia, produkcji kulinarnej, cen i sprzedaży; ponadto przedsiębiorstwo w myśl ust. 6 pkt 5-6 wspomnianych "wytycznych" zobowiązane jest do przeszkolenia w zakresie bhp osób zatrudnionych w takim zakładzie na stanowiskach wymagających przeszkolenia i zobowiązane jest do prowadzenia ewidencji tych osób. Przedsiębiorstwo zobowiązane jest także wydawać tym osobom zaświadczenia o ich zatrudnieniu, wobec czego są one - w razie zatrudnienia na podstawie umów o pracę - pracownikami uspołecznionego zakładu pracy. Z tych przyczyn powierzenie osobie, nie będącej pracownikiem uspołecznionego przedsiębiorstwa, należącego do niego zakładu gastronomicznego "do prowadzenia" na wymienionych zasadach zryczałtowanego rozliczenia nie stanowi przejścia tego zakładu na inną osobę, gdyż jest on prowadzony nadal przez uspołecznione przedsiębiorstwo, do którego należy.Przepisy art. 35 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych oraz art. 476 § 1 i 2 k.z. normują w zakresie stosunków pracy skutki prawne przejścia zakładu pracy na inną osobę. Z mocy tych przepisów w razie przejścia zakładu pracy w czasie trwania stosunku pracy na inną osobę wstępuje ona w stosunki wynikające z nadal trwającej umowy o pracę. W świetle tych przepisów pozwane Przedsiębiorstwo wstąpiłoby w stosunki wynikające z umowy o pracę zawartej z B. nawet wówczas, gdyby objęcie przez L. funkcji "prowadzącego zakład" miało cechy przejścia na L. tego zakładu i gdyby na skutek rozwiązania umowy dotyczącej sposobu prowadzenia tego zakładu nastąpiło powrotne przejście tego zakładu na pozwane Przedsiębiorstwo. Tym bardziej zaś wstąpienie tego Przedsiębiorstwa w stosunki wynikające z umowy o pracę B. w tym zakładzie gastronomicznym nie budzi zastrzeżeń w świetle celowości wykładni wymienionych przepisów wobec stwierdzenia, że Przedsiębiorstwo to nie przekazało L. zakładu gastronomicznego, lecz we własnym imieniu prowadziło ten zakład zarówno przed wykonywaniem przez L. umownie z nim określonej funkcji "prowadzącego zakład", jak i w czasie wykonywania tej funkcji oraz po jej ustaniu. Stwierdzić bowiem należy ponownie, że z mocy art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. o pracy młodocianych i kobiet umowa o pracę B. w tym zakładzie nie została rozwiązana i powódka B. mogła żądać wykonywania tej umowy w ramach przysługującej jej - jako znajdującej się w ciąży - ochrony pracy. Ochrona ta obowiązuje bezwzględnie, wobec czego postanowienia umowy z dnia 28 czerwca 1968 r. co do obciążenia L. względem Przedsiębiorstwa skutkami zatrudnienia osób, przy pomocy których miał on wykonywać funkcję "prowadzącego zakład" pozostający nadal w gestii pozwanego Przedsiębiorstwa, nie uchylają tej ochrony prawnej. Moc wspomnianych postanowień umownych nie sięga bowiem poza stosunki łączące kontrahentów wymienionej umowy.Z tych przyczyn w razie rozwiązania umowy o prowadzenie zakładu gastronomicznego na zasadach zryczałtowanej odpłatności przewidzianych w wymienionym wyżej zarządzeniu nr 41 Ministra Handlu Wewnętrznego, przedsiębiorstwo, do którego zakład należy, obowiązane jest zaspokoić roszczenia zatrudnionej w tym zakładzie pracownicy, wynikające z ustawowej ochrony pracownicy w ciąży.