II CR 700/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa R. J. przeciwko Zjednoczeniu Przemysłu Jajczarskiego-Drobiarskiego o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 28 marca 1957 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneNa skutek skierowania sprawy przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Spożywczego w Polsce na drogę postępowania sądowego w trybie art. 11 dekretu z dnia 24.III.1954 roku o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35) Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze rozpoznawał roszczenie R. J. o należność za pracę w Zakładzie Jajczarsko-Drobiarskim w G.Powódka stosownie do treści pisma swego z dnia 6 września 1955 r. domagała się odszkodowania w wysokości miesięcznych swych poborów po 878.80 zł. za czas od dnia 1 kwietnia. 1955 r. do dnia 31 grudnia 1955 r. w łącznej kwocie 7.909,20 zł, wraz z odsetkami oraz "wyrównania premii miesięcznej za okres od dnia 1 listopada 1953 r. do dnia 31 grudnia 1955 r. w łącznej kwocie 2.636.40 zł wraz z odsetkami. Pozwane Zjednoczenie Przemysłu Jajczarsko-Drobiarskiego żądań pozwu nie uznało.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze, Ośrodek w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 28 marca 1957 r. zasądził od pozwanego Zjednoczenia na rzecz powódki tytułem odszkodowania za niesłuszne rozwiązanie stosunku pracy kwotę 7.909,20 zł wraz z 8% od kwot po 878,80 zł płatnych każdego pierwszego dnia miesiąca, poczynając od dnia 1 maja 1955 r., postępowanie zaś w odniesieniu do pozostałych części powództwa umorzył.Sąd Wojewódzki ustalił między innymi co następuje: Powódka R. J. pełniła w pozwanym Zakładzie funkcją księgowej za wynagrodzeniem sumy 869,80 zł miesięcznie. W dniu 29 grudnia 1954 r. powódka wypowiedziała stosunek pracy na dzień 31 marca 1955 r., na co pozwany Zakład wyraził swą zgodę pismem z dnia 18.I.1955 r. Jednakże powódka pismem z dnia 31 stycznia 1955 r. cofnęła swoje wypowiedzenie w związku z tym, że znajduje się w odmiennym stanie. Pozwane Zjednoczenie nie przyjęło do wiadomości cofnięcia wypowiedzenia i na skutek tego pismem z dnia 14 lutego 1955 r. podtrzymało swoje stanowisko w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 marca 1955 r. bez prawa do odszkodowania. Powódka w dniu 20 września 1955 r. urodziła syna K. Wobec niekwestionowania przez stronę pozwaną obliczenia pretensji powódki, Sąd Wojewódzki uznał za uzasadnione przepisem art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet (Dz. U. z roku 1948, Nr 27, poz. 182) roszczenie powódki o należność za okres, przez który pracowałaby normalnie to jest od 1 kwietnia 1955 r. do 31 sierpnia 1955 r., za 3 miesięczny okres urlopu macierzyńskiego oraz urlop wypoczynkowy za 1955 r. Pozostałe natomiast roszczenie dotyczące wyrównania premii za okres od 1 listopada 1953 r. do końca 1955 r. Sąd uznał za ulegające umorzeniu na mocy ustawy z dnia 22 marca 1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy. W rewizji od tego wyroku pozwane Zjednoczenie wnosi o oddalenie powództwa, zarzucając obrazę art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1954 roku w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet oraz sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Nie może być uznany za trafny wyrażony przez skarżącego pogląd, iż w myśl art. 56 p. o. p. c. i art. 25 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych należy uważać umowę o pracę między stronami za rozwiązaną na skutek wypowiedzenia przez powódkę. Zasada bowiem swobodnego kształtowania przez strony w drodze umowy swego stosunku (art. 56 p.o.p.c.) oraz możność rozwiązywania umowy o pracę przez jej wypowiedzenie (art. 25 pkt. 4 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych) bynajmniej nie wykluczają mocy obowiązującej tych przepisów szczególnych, które ze względów społecznych ograniczają w tym zakresie swobodę stron.W szczególności w myśl art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1924 r. (Dz. U. z roku 1948, Nr 27, poz. 182) umowa o pracę z kobietą, która pracuje w danym zakładzie pracy przynajmniej od trzech miesięcy nie może być wypowiedziana ani rozwiązana tak w całym okresie ciąży, jak i w czasie przewidzianej przerwy w pracy po porodzie.Przepis ten nie jest przepisem iuris cogentis w tym sensie, by rozwiązanie stosunku pracy z pozostającą w ciąży pracownicą nie mogło nastąpić nawet za jej zgodą lub stosownie do jej woli, musi jednak w danym razie zachodzić pewność, że pracownica świadomie rezygnuje z przysługujących jej uprawnień.W związku z ustanowionym przez prawo domniemaniem w przedmiocie możności trwania ciąży nawet przez okres 300 dni (art. 42 k.r.) oraz faktem, że powódka urodziła syna w dniu 20 września 1955 r., miał Sąd Wojewódzki zupełną podstawę do przyjęcia, iż w końcu grudnia 1954 r. powódka była już w stanie ciąży. Z uwagi zaś na normalny, 9-miesięczny okres trwania ciąży, tudzież moment, w którym ze względów fizjologicznych kobieta może sobie zdać sprawę, że znajduje się już w tym stanie, mógł również Sąd Wojewódzki stosownie do art. 241 k. p. c. przyjąć, że powódka nie wiedziała jeszcze o swej ciąży w dniu 29 grudnia 1954 r., gdy złożyła wypowiedzenie pracy.Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela poglądu, wyrażonego w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 3 listopada 1955 r. sygn. akt III Cr. 1562/54 (Zb. Orz. S. N. z 1956 r., z. II nr 50), że jeżeli pracownica w chwili wypowiedzenia przez siebie umowy nie wie jeszcze o swej ciąży zachodzi po jej stronie tylko błąd co do pobudki. Nie chodzi w takich przypadkach o pobudkę działania, w zasadzie nie posiadającą wpływu na wadliwość oświadczenia woli; nie wchodzi tu bowiem w grę zagadnienie nieważności, jakiego dotyczą przepisy art. 67 - 76 p.o.p.c., lecz o towarzyszącą oświadczeniu woli i konieczną świadomą rezygnację ze szczególnego uprawnienia, przysługującego na podstawie przepisów prawa o ochronie pracy kobiet - a więc raczej o dobrowolne zwolnienie pracodawcy z jego zobowiązania (analogia z art. 270 k.z.).Brak świadomego zrzeczenia się przysługującego prawa unicestwia przeto również skutki wypowiedzenia umowy o pracę, dokonanego przez pracownicę. Z uwagi na cel ustawy nie byłoby bowiem słusznej podstawy do odmiennego traktowania w tym przedmiocie takiego wypowiedzenia od rozwiązania umowy na mocy wzajemnego porozumienia stron (OSN nr 3/1954).Wbrew zatem zarzutowi skarżącej nie można mówić o rzekomym naruszeniu art. 16 ust. 3 ustawy w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet. Skoro więc w okolicznościach danej sprawy niedopuszczenie powódki do wykonywania jej pracy po dniu 31 marca 1955 r. było równoznaczne z nieuprawnionym zerwaniem umowy o pracę przez zakład pracy, nie może być również uznany za trafny zarzut rewizji co do rzekomej sprzeczności dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleń z treścią zebranego materiału, mającej polegać na tym, iż to nie strona pozwana wypowiedziała umowę.