I PRN 74/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia S.N. M. Sadowski.Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, S. Szymańska.Protokolant: B. Bielska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 1988 r. sprawy z powództwa Marii K. przeciwko Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych w S. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w S. z dnia 28 lipca 1987 r.,uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy w S.Uzasadnienie faktycznePowódka Maria K. była zatrudniona w pozwanej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych w S. na podstawia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, na stanowisku sprzątaczki. W dniu 25 kwietnia 1987 r. pozwana Spółdzielnia wypowiedziała jej umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31 maja 1987 r., zaś przyczynę wypowiedzenia stanowiła likwidacja stanowiska pracy będącą następstwem przeprowadzonej redukcji zatrudnienia.Powódka, dochodząc uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, nie kwestionowała istnienia przyczyny podawanej przez zakład pracy, ale podnosiła, że jest jedynym żywicielem czworga małoletnich dzieci, a nadto, że pozwana Spółdzielnia redukując zatrudnienia pozostawia w stosunku pracy rencistów, mających przyznane źródło utrzymania. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w S. wyrokiem z dnia 28 lipca 1987 r. oddalił powództwo. Powódka w piśmie z dnia 6 września 1987 r. skierowanym do Sądu Najwyższego, a kwestionującym powyższy wyrok, podała, że jest w ciąży i w październiku 1987 r. spodziewa się rozwiązania. Pismo to, zgodnie z jego charakterem, zostało potraktowane jako rewizja i przesłane sądowi pierwszej instancji, ten zaś rewizję jako spóźnioną odrzucił postanowieniem z dnia 18 września 1987 r.Niemniej Sąd Rejonowy sporządził uzasadnienie wyroku, wskazując, że przeprowadzona redukcja etatów powodująca likwidację stanowiska pracy zajmowanego przez powódkę stanowi wystarczającą przyczynę wypowiedzenia, nie ustosunkowując się do argumentów podnoszonych przez powódkę na uzasadnienie jej roszczenia.Od tego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść powódki Prezes Sądu Najwyższego, z wnioskiem o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia prawa postawiony zaskarżonemu wyrokowi obejmuje naruszenie art. 177 § 1 kp, zawierającego zakaz wypowiadania i rozwiązywania umowy o pracę z kobietą w okresie ciąży. Powódka w chwili wypowiedzenia jej umowy o pracę była w czwartym miesiącu ciąży, co obecnie wykazują dołączone do rewizji nadzwyczajnej dokumenty, m.in. potwierdzające urodzenie przez nią dziecka w dniu 17 października 1987 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 177 § 1 kp zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z jej winy i rada zakładowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. W razie wypowiedzenia umowy o pracę naruszającego powyższy zakaz (nie obejmujący jedynie umowy o pracę na okres próbny oraz likwidacji zakładu pracy), sąd pracy stosownie do art. 46 kp - orzeka o bezskuteczności tego wypowiedzenia, względnie o przywrócenie do pracy.Wprawdzie Sąd Rejonowy wydając zaskarżony wyrok nie miał wiadomości o fakcie pozostawania przez powódkę w ciąży w chwili wypowiedzenia, gdyż nie podniosła ona powyższej okoliczności przed Sądem ani nie powiadomiła o niej zakładu pracy, tak przed wytoczeniem powództwa, jak w trakcie trwania procesu, jednak nieuwzględnienie tej przesłanki powoduje zasadność zarzutu rażącego naruszenia prawa. Dla ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę kobiety w okresie ciąży nie jest istotny termin wykazania powyższej okoliczności, lecz wyłącznie obiektywny stan rzeczy, istniejący w chwili wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę. Trafnie zostało podniesione w rewizji nadzwyczajnej, że pogląd ten stanowi utrwaloną w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadę, zaś niepowiadomienie zakładu pracy o ciąży ma jedynie znaczenie przy rozpoznawaniu jej roszczenia o wynagrodzenie za czas, w którym pozostawała bez pracy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego I PRN 84/79 z 13 września 1979 r. - OSNGP 1930 r. z. 3, poz. 58 oraz I PRN 135/80 z 14 stycznia 1981 r. - OSNCP 1981 r. z. 7 poz. 139).Stosownie do art. 47 § 1 kp zdanie drugie - pracownicy podejmującej pracę w wyniku przywrócenia, jeżeli rozwiązano lub wypowiedziano umowę o pracę w okresie ciąży - przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy.Uwzględniając wskazane wyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego należy przyjąć, że w takiej sytuacji pracownicy przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy począwszy od chwili, w której zakład pracy został powiadomiony o ciąży, powodującej objęcie jej szczególną ochroną stosunku pracy.Ponieważ w istniejących okolicznościach sprawy niniejszej z uwagi na przedstawioną wyżej zasadę konieczne będzie ustalenie, kiedy pozwany zakład został zawiadomiony o ciąży powódki, a nadto, ze względu na dyrektywę wynikającą z art. 47 § 2 kp, czy i w jakiej wysokości powódka uzyskała wynagrodzenie za pracę, w okresie po rozwiązaniu umowy, w innym zakładzie pracy. Sąd Najwyższy - pomimo stwierdzenia podstawy określonej w art. 417 § 1 k.p.c. uzasadniającej uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej - na mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.