II PZ 34/73

Uzasadnienie faktyczneJan D. uległ w dniu 13 września 1967 r. wypadkowi przy pracy w Kopalni Węgla Kamiennego "T." w W., od której dochodził w drodze powództwa odszkodowania. Przed wytoczeniem procesu odszkodowawczego Państwowy Zakład Ubezpieczeń na podstawie dwóch pozasądowych ugód wypłacił Janowi D. 30.000 zł odszkodowania za krzywdę wynikłą w następstwie tego wypadku przy pracy i uiszczał uzupełniającą rentę w związku z uznaniem Jana D. za inwalidę. Uchylając się od ujemnych dlań skutków pozasądowej ugody, Jan D. żądał w procesie zasądzenia dodatkowo uzupełniającej renty bez jej ograniczenia w czasie. Jednakże Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 26 maja 1972 r. uwzględnił powództwo tylko częściowo, zasądził bowiem rentę uzupełniającą za okres do dnia 21 października 1971 r., oddalił zaś żądanie zasądzenia renty za okres po tej dacie. Ustalił bowiem, że od dnia 21 października 1971 r. Jan D. został ponownie zatrudniony w wymienionej Kopalni na poprzednim stanowisku i nie miał on poprzednio szans awansu. Sąd Najwyższy uznał to orzeczenie za zgodne z prawem, oddalając rewizję Jana D. wyrokiem z dnia 8 listopada 1972 r. sygn. akt II PR 276/72.Na podstawie wyżej wspomnianej pozasądowej ugody wypłacono Janowi D. uzupełniającą rentę także za okres od dnia 22 października 1971 r. do dnia 15 lutego 1970 r., w sumie 6.188 zł. Gdy Jan D. złożył w Kopalni odpis wyżej wskazanego wyroku Sądu Wojewódzkiego z klauzulą prawomocności, Kopalnia odliczyła od renty zasądzonej tym wyrokiem wyżej wymienioną sumę, traktując ją jako nienależną nadpłatę. Jan D. zakwestionował zasadność odliczenia i wniósł o wydanie na odpisu wyroku z klauzulą wykonalności obejmującą tę sumę w celu jej wyegzekwowania na podstawie art. 1062 kpc.Sąd Wojewódzki "odmówił powyższemu wnioskowi" przytaczając, że wydanie dalszych tytułów egzekucyjnych względnie tytułu zamiast utraconego może nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w art. 793 i 794 kpc, a rozbieżność poglądów stron co do wzajemnych rozliczeń nie uzasadnia żądania wydania tytułu egzekucyjnego.Słusznie w zażaleniu skarżący stwierdził, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie powołał się na przepisy art. 793 i 794 kpc. Dotyczą one bowiem wydania dalszego tytułu wykonawczego albo wydania tytułu wykonawczego zamiast utraconego, w sprawie zaś nie wydano żadnego tytułu wykonawczego. Wydano bowiem powodowi wypis wyroku Sądu Najwyższego ze stwierdzeniem prawomocności pkt I tego wyroku, ponieważ dłużnikiem było przedsiębiorstwo państwowe, które z mocy art. 1062 powinno było uiścić zasądzoną należność w ciągu miesiąca od daty złożenia tytułu egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego, Kopalnia nie wypłaciła mu zasądzonej należności, wobec czego zażądał on nadania wyrokowi klauzuli wykonalności w celu przeprowadzenia egzekucji z rachunku bankowego Kopalni w myśl art. 1062 § 1 kpc.W odpowiedzi na zażalenie Kopalnia zarzuciła, że jej zobowiązanie stwierdzone pozasądową ugodą wygasło z dniem 22 października 1971 r., gdyż odtąd powód odzyskał zdolność zarobkową i skutki wypadku przy pracy przestały istnieć. Kopalnia wyraziła pogląd, że wygaśnięcie zobowiązania zostało stwierdzone w uzasadnieniach wyżej wskazanych wyroków. Natomiast żalący się wierzyciel zakwestionował stanowisko Kopalni wywodząc, że uzupełniająca renta - uiszczana z mocy pozasądowej ugody - przysługiwała mu do czasu zakończenia postępowania rentowego i uiszczania renty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.Sąd Najwyższy stwierdza, że wymienione merytoryczne zarzuty nie podlegają rozpoznaniu w niniejszej sprawie. W postępowaniu bowiem egzekucyjnym, dotyczącym nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, zarówno Sąd Wojewódzki w pierwszej instancji, jak i Sąd Najwyższy w trybie zażaleniowym nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stwierdza to wyraźnie art. 804 kpc, oddzielający postępowanie rozpoznawcze od egzekucyjnego, które służy przymusowej realizacji tytułu wykonawczego, nie zmierza natomiast do kontrolowania zasadności i wymagalności obowiązku stwierdzonego podlegającym wykonaniu tytułem egzekucyjnym. Do dokonywania takiej kontroli powołany jest Sąd w kontradyktoryjnym postępowaniu rozpoznawczym w procesie, który poprzedza z reguły postępowanie wykonawcze. Jeżeli zaś po wydaniu tytułu egzekucyjnego obowiązek stwierdzony w tym tytule i objęty klauzulą jego wykonalności przestał istnieć, skutki prawne stąd wynikające mogą być stwierdzone w drodze procesu przewidzianego w art. 840 kpc w trybie powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części. Natomiast sąd w postępowaniu dotyczącym nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności jako organ egzekucji nie jest władny orzekać w kwestii pozbawienia tytułu wykonalności. Sąd nadaje bowiem klauzulę wykonalności na niejawnym posiedzeniu (art. 766 kpc), jednoosobowo (art. 782 kpc), sprawdzając, czy tytuł wskazany przez wierzyciela nadaje się do wykonania i czy prowadzenie na podstawie tego tytułu egzekucji przeciw dłużnikowi jest dopuszczalne: stwierdzenie istnienia wyżej wymienionych przesłanek stanowi podstawę nadania takiemu tytułowi klauzuli wykonalności, gdyż dla sądu egzekucyjnego istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia oraz zasięg obowiązku prawnego dłużnika są wiążąco stwierdzone urzędowym dokumentem w postaci tytułu egzekucyjnego. Z tej przyczyny postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności ma ograniczony (wyżej wskazany) zasięg i odbywa się jednoosobowo na niejawnym posiedzeniu. Zbędna byłaby bowiem kontradyktoryjna rozprawa w tym postępowaniu, ponieważ nie obejmuje ono ponownego merytorycznego rozpoznania spornych merytorycznych zagadnień dotyczących istnienia stwierdzonego już długu. W postępowaniu tym chodzi natomiast o stwierdzenie, czy wydany już tytuł egzekucyjny nadaje się do przymusowego wykonania i czy można generalnie dopuścić do egzekucji opartej na tym tytule. Kwestie zaś merytoryczne, wynikające ze zdarzeń prawnych mogących mieć wpływ na pozbawienie tego tytułu wykonalności z przyczyn wyszczególnionych w art. 840 kpc, podlegają rozpoznaniu w procesie przewidzianym w tym przepisie, a przed nadaniem klauzuli wykonalności w drodze powództwa o ustalenie (art. 188 kpc), że należność objęta tytułem egzekucyjnym nie istnieje np. na skutek wyjaśnienia zobowiązania objętego tym tytułem.Z przyczyn wyżej wskazanych podniesione w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym przez wierzyciela i dłużnika merytoryczne kwestie - czy uzupełniająca renta z mocy pozasądowej ugody (art. 917 i 918 kc) przysługiwała do czasu uiszczenia renty z funduszów ubezpieczenia społecznego, czy ewent. stanowiła w okresie od dnia 22 października 1971 r. do dnia 15 lutego 1972 r. (tj. po odzyskaniu przez poszkodowanego zdolności zarobkowej) nienależne świadczenie podlegające zwrotowi jedynie w ramach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405-411 kc) - nie podlegają rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, także w trybie zażaleniowym. Nie wykracza ono bowiem poza zasięg rozpoznania sprawy o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał podstaw uzasadniających oddalenie wniosku o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. Także w odpowiedzi na zażalenie Kopalnia nie wskazała takich podstaw. Zaskarżone postanowienie nie mogło więc ostać się, gdyż odmowa nadania klauzuli wykonalności nie została uzasadniona w sposób przewidziany w art. 13 § 2, 328 § 2, 357 § 2 i 3 oraz w art. 361 kpc. Sąd Wojewódzki uchybił tym przepisom, bezpodstawnie powoławszy się na - nie znajdujące zastosowania w sprawie - przepisy art. 793 i 794 kpc.Ponieważ Sąd Najwyższy w myśl art. 781 § 1 (zdanie ostatnie) kpc nie nadaje klauzuli wykonalności, należało z mocy art. 13 § 2, 390 § 1, 397 § 2, 781 § 1 i 795 kpc w uwzględnieniu zażalenia zmienić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w W. w celu nadania klauzuli wykonalności w wyżej wskazanym zakresie wyrokowi tego Sąd Wojewódzkiego z dnia 26 maja 1972 r. Sąd Wojewódzki przy nadaniu klauzuli wykonalności temu wyrokowi orzeknie także o zwrocie kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego w myśl art. 108 kpc.