III PZP 23/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stefana B. przeciwko Przedsiębiorstwu Montażowemu Urządzeń Górniczych w K. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 28 października 1971 r. oraz przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 21 marca 1972 r. zagadnienia prawnego,przejąwszy sprawę do rozpoznania, oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sądu Powiatowego zasądzono na rzecz powoda 12.987,61 zł wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, wykonywaną w ramach pogotowia technicznego poza stałym miejscem zatrudnienia.Sąd Powiatowy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie w pogotowiu awaryjnym na stanowisku ślusarza, a od września 1969 r. do października 1970 r. pracował w delegacji w obrębie Rybnickich Kopalń Przemysłu Węglowego przy naprawach awaryjnych na różnych placówkach montażowych, dokąd codziennie dowożono go ze stałego miejsca zatrudnienia.Wypłacone powodowi wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych nie obejmowało czasu zużytego na podróż z macierzystego zakładu pracy do miejsca, w którym praca była faktycznie wykonywana i z powrotem.Ilość tego czasu, stawka jednostkowa i globalna kwota 12.987,61 zł jako wartość powstałych z tego tytułu roszczeń były między stronami niesporne.Sąd Powiatowy, zasądzając tę kwotę, przyjął art. 16 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu (jedn. tekst: Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 734 z późn. zm.) za podstawę prawną swego rozstrzygnięcia i powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5.VII.1957 r. ogłoszone w OSPiKA 1957-1958, z. 3, poz. 73.Sąd Powiatowy wziął ponadto pod uwagę, że czas spędzony przez powoda w podróży był możliwy do skontrolowania, a wypłacone mu diety za czas przebywania służbowego poza miejscem zamieszkania były świadczeniem służącym do pokrycia zwiększonych w związku z tym kosztów utrzymania. Nie wchodziły one zatem w skład wynagrodzenia za pracę.Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji zarzuciło naruszenie art. 16 cyt. ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. oraz § 13 pkt 4 protokołu dodatkowego nr 267/PW z dnia 5 grudnia 1969 r. oraz wniosło o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy pracownikowi, którego praca w pewnych okresach polega w przeważającej mierze na wykonywaniu obowiązków poza stałym miejscem pracy, czas spędzony w podróży do i z miejsca delegacji należy wliczać do czasu pracy i uwzględniać przy obliczaniu wynagrodzenia za godziny nadliczbowe?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Do nie kwestionowanego stanu faktycznego dochodzi także przyznana w rewizji okoliczność dowożenia powoda do miejsca pracy środkami lokomocji należącymi do pozwanego Przedsiębiorstwa, w którym powód zaznaczał swoją obecność na karcie zegarowej przed godziną 6 rano jako godziną rozpoczęcia pracy (zeznania powoda).W tym stanie faktycznym zarzuty nie są uzasadnione.Przepis art. 16 cyt. ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. jest normą bezwzględnie obowiązującą, a prawa pracownika, wypływające z tej podstawy prawnej, nie mogą być uszczuplone ani postanowieniami umowy o pracę, ani nawet przepisami układu zbiorowego pracy, na którego treść powołuje się skarżący.Zbędne jest przeto rozważanie treści § 13 ust. 4 protokołu dodatkowego nr 267/PW z dnia 5 grudnia 1968 r. (znak PN-4/10370/1872/68); ponadto przepis ten nie odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skoro reguluje wynagrodzenie pracowników grup montażowych, a nie ekip awaryjnych w dni ustawowo wolne od pracy, gdy tymczasem powód dochodzi należności za pracę w godzinach nadliczbowych wykonaną w dniach roboczych.Błędne jest zapatrywanie skarżącego, jakoby czas spędzony w codziennej podróży z zakładu pracy do miejsca pracy nie podlegał wliczeniu do czasu pracy, skoro powód obowiązany był od godziny 6 rano pozostawać w pozwanym Przedsiębiorstwie do rozporządzenia każdoczesnego kierownika robót (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r.), a ten podejmował decyzję wyjazdu tam, gdzie aktualnie wydarzyła się awaria. Nie można przeto twierdzić, że w takim wypadku pracownik w czasie podróży mógł swobodnie dysponować czasem. Normy bowiem czasu pracy obowiązywały go niezależnie od tego, czy przebywał aktualnie w macierzystym zakładzie pracy, czy poza jego obrębem.Sąd Najwyższy podziela stanowisko zajęte w orzeczeniu z dnia 5.VII.1957 r. w sprawie 4 CR 687/56 (OSPiKA 1958, poz. 73); wedle tego orzeczenia pracownikowi, którego praca polega wyłącznie lub w decydująco przeważającej mierze na wykonywaniu obowiązków poza stałym miejscem pracy, czas spędzony w podróży do miejsca delegacji i z miejsca delegacji należy wliczać do czasu pracy i uwzględniać przy obliczaniu wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Błędnie też Sąd Wojewódzki dopatruje się sprzeczności tej tezy z orzeczeniem z dnia 15.IX.1954 r. sygn. akt II C 1227/53 (OSN 1955 z. 2, poz. 38), gdyż orzeczenie to odnosi się do całkiem odmiennego stanu faktycznego i to zarówno podmiotowo, jak i przedmiotowo oraz co do zakresu. Dotyczy bowiem pracownika umysłowego, który tylko sporadycznie był delegowany służbowo do innego miejsca pracy i nie dochodził wynagrodzenia za czas spędzony w podróży.Powyższe rozważania prowadzą z mocy art. 387 k.p.c. do oddalenia rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa i zasądzenia na rzecz powoda z mocy art. 98 k.p.c. kosztów postępowania rewizyjnego.