VI KZP 25/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski. Sędziowie: Z. Neumann (sprawozdawca), M. Paluch.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława D., oskarżonego z art. 45 § 1 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 lit b), d) i e) ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123 z późn. zm.), po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 5 marca 1971 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy skazanie oskarżonego przez sąd innego państwa za przestępstwo dewizowe stanowi okoliczność wyłączającą postępowanie co do tego czynu przed sądem polskim (res iudicata) wobec tego, że art. 4 u.k.s. nasuwa w tym przedmiocie wątpliwości interpretacyjne?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz obrońcy oskarżonegouchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżejUzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle faktu, że oskarżony, który został pociągnięty do odpowiedzialności karnej pod zarzutem popełnienia za granicą czynu wyczerpującego według aktu oskarżenia znamiona przestępstwa dewizowego z art. 45 § 1 u.k.s. w związku z art. 25 u.k.s., odbył za granicą za ten sam czyn przeszło 3 lata pozbawienia wolności, będąc za ten czyn skazany przez sąd zagraniczny między innymi na karę 6 lat pozbawienia wolności.Sąd Wojewódzki, przekazując do rozstrzygnięcia sprecyzowane na wstępie zagadnienie prawne, zaznaczył w uzasadnieniu swego postanowienia, że przede wszystkim fakt odbycia przez oskarżonego za granicą kary za ten sam czyn, który jest obecnie przedmiotem zarzutu oskarżenia, nasuwa wątpliwości interpretacyjne co do właściwego rozumienia treści art. 4 u.k.s.Przez użyte w pytaniu wyrażenie "skazanie" należy więc rozumieć "ukaranie", Sądowi Wojewódzkiemu bowiem chodzi o rozstrzygnięcie kwestii, czy i jakie skutki procesowe wywołuje w sprawie z oskarżenia o popełnione za granicą przestępstwo skarbowe fakt odbycia przez oskarżonego za ten czyn kary za granicą.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego kwestia ta nie znajduje wyraźnego ustawowego unormowania.W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Wojewódzki przytoczył następujące przesłanki mogące przemawiać za przyjęciem poglądu, że fakt ukarania za granicą za czyn zawierający według polskiego ustawodawstwa znamiona popełnionego za granicą występku skarbowego stanowi okoliczność wyłączającą postępowanie o ten czyn przed sądem polskim:a) brak w przepisie art. 4 u.k.s. czy też innym przepisie, klauzuli o karalności występku skarbowego popełnionego za granicą "niezależnie od skazania i odbycia kary za ten sam czyn za granicą",b) prowadząca do "podwójnego" ukarania sprawcy takiego czynu i nie przewidziana w ustawie karnej skarbowej - odmiennie aniżeli w kodeksie karnym (art. 11 k.k. z 1932 r., art. 117 k.k.) - możliwość odpowiedniego zaliczenia na poczet kary (w razie skazania w takim wypadku przez sąd polski) odbytej przez skazanego kary za ten sam czyn za granicą.Uzasadnienie prawneW związku z wysuniętymi wyżej wątpliwościami Sąd Najwyższy stwierdza, co następuje:Ustawa karna skarbowa, mająca własną część ogólną, nie recypowała przepisów kodeksu karnego dotyczących odpowiedzialności za przestępstwa popełnione za granicą (art. 4-11 k.k. z 1932 r., obecnie art. 113-119 k.k. z 1969 r. w związku z art. XII § 1 przepisów wprowadzających kodeks karny z 1969 r.).Miejsce tych przepisów w ustawie karnej skarbowej zajmuje przepis art. 4 stanowiący, że niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia występku i obywatelstwa sprawcy przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które popełniły występek skarbowy za granicą.Ustawa karna skarbowa wprowadziła więc w porównaniu z kodeksem karnym rozszerzoną odpowiedzialność karną za popełnione za granicą występki skarbowe, nie uzależniając tej odpowiedzialności ani od obywatelstwa sprawcy, ani od tego, czy dany czyn jest uznany za przestępstwo w miejscu jego popełnienia.Jest oczywiste, że statuowana w kodeksie karnym oraz w ustawie karnej skarbowej na warunkach i w granicach tymi aktami prawnymi określonych odpowiedzialność karna za przestępstwo oraz za występki skarbowe popełnione za granicą - oznacza, że do sprawców takich czynów stosuje się wymienione ustawy karne niezależnie od ewentualnego skazania i odbycia za ten sam czyn kary za granicą.Nie zachodziła zatem potrzeba zamieszczenia w wymienionych aktach prawnych wspomnianej przez Sąd Wojewódzki dodatkowej klauzuli "o odpowiedzialności karnej za popełnione za granicą przestępstwo czy występek skarbowy niezależnie od ukarania za ten sam czyn za granicą", a brak tego rodzaju klauzuli nie daje podstaw do wysuwania podnoszonych przez tenże Sąd wątpliwości interpretacyjnych co do właściwego rozumienia treści art. 4 u.k.s.Ukaranie zatem sprawcy za granicą nie wyłącza ścigania i ukarania go za ten sam czyn w Polsce.Zauważyć przy tym należy, że ustawa karna skarbowa nie recypowała w art. 3 ust. 1 między innymi przepisu art. 117 k.k., zobowiązującego sądy polskie do zaliczenia w takim wypadku na poczet orzeczonej kary całości lub części kary wykonanej za granicą z uwzględnieniem różnic zachodzących między tymi karami.Fakt nierecypowania przez ustawę karną skarbową powyższego przepisu świadczyć może jedynie o dalej idącym - w porównaniu z kodeksem karnym - rozszerzeniu odpowiedzialności karnej za występki skarbowe popełnione za granicą, w żadnym zaś wypadku nie może być uznany za argument pozwalający na wyrażenie poglądu, jakoby ukaranie sprawcy za granicą mogło stanowić okoliczność wyłączającą postępowanie o ten sam czyn przed sądem polskim.Stwierdzić zresztą należy, że żaden przepis nie przewiduje tego rodzaju negatywnej przesłanki procesowej, a określona w ust. 11 pkt 7 k.p.k. przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae stanowi podstawę do umorzenia wszczętego postępowania karnego w sposób oczywisty tylko w tym wypadku, gdy wcześniej wszczęte postępowanie, które co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie ukończone, toczyło się według przepisów prawa obowiązującego w Polsce. Przeciwna wykładnia art. 11 pkt 7 k.p.k. naruszałaby podstawowe zasady prawa oraz uniemożliwiałaby stosowanie prawa materialnego (art. 4 u.k.s. i odpowiedniego przepisu określającego występek skarbowy), co byłoby sprzeczne z celami, jakim ma służyć prawo procesowe, to jest realizacji prawa karnego materialnego (art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k.).