III CZP 49/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku spadkobierców Anieli P. o dział spadku po Franciszku P. i o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 28 czerwca 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku uzyskania przez współwłaściciela lub współspadkobiercę nieruchomości rolnej wyłącznej własności tej nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) stosuje się zasady wyrażone w uchwale całej Izby Cywilnej z dnia 15 grudnia 1969 r. III CZP 12/69 (OSNCP 1970, poz. 39) co do sposobu określania wysokości pożytków?",uchwalił:Uzyskanie przez współwłaściciela lub współspadkobiercę własności nieruchomości wspólnej na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie wyłącza dochodzenia na zasadach ogólnych roszczeń z tytułu pożytków pobranych przez współwłaścicieli lub spadkobierców w okresie poprzedzającym zdarzenie. Uzasadnienie faktycznePo wydaniu przez Sąd I instancji postanowienia działowego Powiatowa Komisja do Spraw Uwłaszczenia przy Prezydium PRN w K. orzekła o nabyciu nieruchomości spadkowej na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) przez dwu ze spadkobierców. W związku z tym Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję, uznał, że bezprzedmiotowe stało się zarówno odmienne orzeczenie Sądu Powiatowego o przyznaniu własności, jak i orzeczenie o spłatach. Powziął natomiast wątpliwość, czy spadkobiercy, którzy nie korzystali uprzednio z nieruchomości spadkowej, utracili na podstawie wymienionej ustawy roszczenia z tego tytułu.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na pytanie Sądu Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 1 ust. 2 wymienionej ustawy wynika, że przewiduje ona utratę własności przez dotychczasowego właściciela na rzecz posiadacza. Natomiast ani ten przepis, ani jakikolwiek inny przepis ustawy nie wypowiada się co do dalszego losu roszczeń obligacyjnych, jakie przed datą 4 listopada 1971 r., tj. datą wejścia w życie ustawy, powstały między posiadaczem a właścicielem, w szczególności co do losu takich roszczeń między współwłaścicielami, jeżeli jeden z nich nabywa na podstawie przepisów tej ustawy całość lub część wspólnej nieruchomości. W tych warunkach należy uznać, że prawa i roszczenia, którymi ustawa się nie zajmuje, pozostają nadal w mocy i podlegają nadal przepisom prawa cywilnego. Należy też podkreślić, że wyjątkowy charakter przepisów, o których mowa, nie pozwala na ich wykładnię rozszerzającą. Z tej przyczyny nie byłoby też dopuszczalne wnioskowanie z celu ustawy i uznanie w wyniku takiego wnioskowania, że ustawodawca zamierzał zlikwidować całość stosunków między dotychczasowym a nowym właścicielem.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podzielił analogiczny pogląd wypowiedziany już uprzednio w uchwale z dnia 5 lutego 1973 r. III CZP 93/72 (OSNCP 1973, poz. 166).