VI KZP 34/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Neumann (sprawozdawca). Sędziowie: L. Chmielewski, T. Majewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego K., oskarżonego z art. 168 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 2 kwietnia 1971 r. w trybie art. 390 § 1 k.p.k. do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek oświadczenie złożone przez pokrzywdzonego po ujawnieniu sprawcy anonimowego w chwili składania wniosku, że nie życzy sobie ścigania tegoż sprawcy, stanowi podstawę do umorzenia postępowania na zasadzie art. 11 pkt 4 k.p.k., czy też jest ono prawnie bezskuteczne?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWśród ogółu przewidzianych w kodeksie przestępstw ściganych na wniosek pokrzywdzonego wyodrębniają się dwie ich kategorie:a) przestępstwa tak zwane "bezwzględnie wnioskowe", charakteryzujące się tym, że dla ich karalności decydujące znaczenie ma interes pokrzywdzonego i rodzaj czynu dokonanego na jego szkodę; są to przestępstwa z art. 167 § 1, 168 § 1 i 2, 170 § 1, 212 § 1 w wypadkach określonych w art. 212 § 3 i z art. 214 § 1 w wypadkach określonych w art. 214 § 3 kodeksu karnego oraz przestępstwo z art. 186 § 1 i 2 k.k., przy czym w sprawie o to ostatnie przestępstwo wniosek o ściganie może złożyć również organ opieki społecznej lub organizacji społecznej,b) przestępstwa tak zwane "względnie wnioskowe", których ściganie następuje z urzędu, z tym jednak zastrzeżeniem, że postępowanie przeciwko sprawcy, który należy do kręgu osób najbliższych dla pokrzywdzonego, uzależnione jest od złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie tego sprawcy; są to przestępstwa z art. 162 § 1, 203 § 1 i 2, 204 § 1, 2 i 3 oraz 205 § 1 i 2 kodeksu karnego.Przepisy art. 5 § 3 i 4 k.p.k., normując kwestię skutków prawnych złożenia wniosku w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek, stanowią, że w razie złożenia wniosku odpowiadającego wymaganiom określonym w tych przepisach postępowanie w tych sprawach toczy się wówczas z urzędu. W konsekwencji więc tego unormowania uznać należy, że złożony wniosek nie może być skutecznie cofnięty oraz że ewentualne późniejsze cofnięcie wniosku pozostaje bez wpływu na toczące się postępowanie.Oczywiste jest, że w sprawach o tak zwane przestępstwa "względnie wnioskowe" skierowanie postępowania przeciwko sprawcy, który jest osobą najbliższą dla pokrzywdzonego, uzależnione jest od złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie tej osoby.Odmiennie natomiast kształtuje się tryb składania wniosków o ściganie, jeśli chodzi o tak zwane przestępstwa "bezwzględnie wnioskowe". W tych bowiem sprawach, jeżeli sprawca przestępstwa jest pokrzywdzonemu znany, co z istoty rzeczy będzie miało miejsce między innymi w sprawach o takie przestępstwa, jak czyny określone w art. 170 § 1 i 186 § 1 i 2 k.k. - wniosek o ściganie będzie się pokrywał z żądaniem ukarania konkretnie określonego sprawcy, natomiast jeśli pokrzywdzony nie zna sprawcy (sprawców) przestępstwa, co niejednokrotnie zdarza się zwłaszcza w sprawach o czyny określone w art. 168 § 1 i 2 k.k., to wówczas złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie nie znanego w tym czasie sprawcy (sprawców) stanowi wystarczającą przesłankę do wszczęcia postępowania karnego.Zauważyć przy tym należy, że złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie stanowi podstawę do objęcia prowadzonym postępowaniem wszystkich współsprawców, podżegaczy, pomocników oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, z wyjątkiem osób najbliższych dla pokrzywdzonego. Dla prowadzenia bowiem postępowania przeciwko tym osobom najbliższym niezbędny jest zindywidualizowany wniosek pokrzywdzonego o ich ściganie.Takie rozumienie wniosków o ściganie tak zwanych przestępstw "bezwzględnie wnioskowych" wynika między innymi z treści przepisu art. 5 § 4 k.p.k., który wskazuje na to, że skutecznie złożony wniosek o ściganie nie obejmuje osób najbliższych dla pokrzywdzonego, jeżeli nie zawiera wyraźnego żądania ich ukarania.Wymaga jednocześnie zauważenia, że poza wyżej wskazanym wyjątkiem złożony wniosek co do nie znanej w tym czasie osoby sprawcy nie wymaga po jej wykryciu dodatkowego uzupełnienia żądaniem ukarania wykrytego sprawcy. Żaden bowiem przepis ustawy nie przewiduje konieczności uzupełnienia w takim wypadku złożonego wniosku, przepis zaś art. 5 § 4 k.p.k. zakłada prawną skuteczność, a zarazem - jak to wyżej wyjaśniono - nieodwołalność również tych wniosków o ściganie, które dotyczą sprawców nie znanych pokrzywdzonemu w chwili składania wniosku. Wynika to w szczególności z interpretacji przepisu art. 5 § 4 k.p.k., który nakłada na oskarżyciela publicznego obowiązek ścigania - w razie złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców - również współsprawców, podżegaczy, pomocników oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy wskazanego we wniosku, z tym jedynie zastrzeżeniem, że o powyższych skutkach procesowych należy uprzedzić osobę zgłaszającą wniosek.Nie ulega wątpliwości, że w tego rodzaju wypadkach odpowiadający wymaganiom art. 5 § 4 k.p.k. wniosek o ściganie może się odnosić również do nie znanych pokrzywdzonemu osób i że z mocy cytowanego przepisu będzie on w stosunku do tych osób - jeżeli nie są najbliższymi dla pokrzywdzonego - prawnie skuteczny bez potrzeby późniejszego uzupełnienia złożonego wniosku.Z tych wszystkich zasad, rozstrzygając przekazane przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne, udzielono odpowiedzi jak na wstępie.