VI KZP 33/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Neumann. Sędziowie: T. Majewski (sprawozdawca), W. Sutkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1971 r. w trybie art. 390 § 1 k.p.k. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepis art. 1 § 3 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311), stanowiący, że środki wychowawcze w sprawach nieletnich sąd może stosować w składzie jednego sędziego, odnosi się zarówno do rozpraw zakończonych wyrokiem o zastosowaniu środków wychowawczych w myśl art. 71 k.k. z 1932 r., jak i do posiedzeń niejawnych określonych w art. 490 k.p.k. z 1928 r., czy tylko do tychże posiedzeń niejawnych?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora i obrońcyuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePo wejściu w życie nowej kodyfikacji karnej zachowana została moc dawnych przepisów dotyczących nieletnich, mianowicie wszystkich przepisów k.p.k. z 1928 r. (art. III pkt 1 przepisów wprowadzających k.p.k. i art. 1 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. - Dz. U. Nr 37, poz. 311) oraz art. 69-78 k.k. z 1932 r. (art. 1 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r.).Przepis art. 1 § 3 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) stanowi, że środki wychowawcze w sprawach nieletnich sąd może stosować w składzie jednego sędziego.Środki wychowawcze sąd może stosować w dwóch wypadkach:1. w stosunku do nieletniego nie ulegającego karze ze względu na wiek lub działanie bez rozeznania (art. 69 k.k. z 1932 r.);2. w stosunku do nieletniego działającego wprawdzie z rozeznaniem, ale co do którego ze względu na okoliczności wymienione w art. 71 k.k. umieszczenie go w zakładzie poprawczym byłoby niecelowe.Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 marca 1956 r. III KO 30/55 (OSN z 1956 r., nr 3, poz. 49) wyjaśnił, że co do nieletnich wymienionych wyżej w pkt 1, to o zastosowaniu środka wychowawczego sąd orzeka z mocy art. 490 k.p.k. na posiedzeniu postanowieniem, natomiast co do nieletnich, o których mowa w pkt 2, sąd orzeka te środki wyrokiem, gdy na rozprawie odstąpił od skazania na umieszczenie w zakładzie poprawczym, lub postanowieniem, jeżeli przewidując możność zastosowania art. 71 k.k. skierował od razu sprawę na posiedzenie.Przepis art. 1 § 3 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. nie odnosi się do sytuacji, w której sąd orzeka środek wychowawczy wyrokiem, gdyż sam fakt wyznaczenia rozprawy oznacza, że w tym stadium procesowym nie przewiduje się orzeczenia takiego środka. Jeżeli już w śledztwie lub w dochodzeniu ustalone zostaną okoliczności wskazujące na niecelowość umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym, to tym samym odpada potrzeba wyznaczenia rozprawy i orzekania w składzie ławniczym o zastosowaniu środka wychowawczego. W celu zastosowania tego rodzaju środka sprawa może być wówczas skierowana na posiedzenie (art. 478 § 2 i 490 k.p.k. z 1928 r.), na którym Sąd Powiatowy orzeka w zasadzie w składzie jednego sędziego (art. 20 § 2 k.p.k.).Powołane w art. 490 k.p.k. z 1928 r. przepisy art. 485-487 dotyczą rozprawy, stosowanie zaś ich na posiedzeniu sprawia, że posiedzenie w sprawie nieletniego o zastosowanie środków wychowawczych nie różni się w zasadzie od rozprawy. W praktyce zdarzało się, że na posiedzeniach tych sąd orzekał także w składzie ławniczym. Ustawa z dnia 22 grudnia 1969 r., mając na względzie tę praktykę, dopuściła w art. 1 § 3 możliwość orzekania środków wychowawczych zarówno w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, jak i w składzie jednego sędziego.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uchwalił jak wyżej.