VI KZP 5/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, K. Czajkowski, T. Majewski, K. Mioduski (sprawozdawca), M. Paluch, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława S., oskarżonego z art. 246 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 2 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 23 grudnia 1970 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 246 § 4 k.k. wyłącza stosownie art. 246 § 2 k.k. w sytuacji, gdy przestępstwo z art. 217 § 1 bądź § 2 k.k. popełnione zostało cum dolo colorato - w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis § 4 art. 246 k.k. nadaje dyspozycjom art. 246 § 1-3 k.k. charakter subsydiarny, wyłączając całkowicie ich zastosowanie na rzecz legis primariae. Jeżeli czyn sprawcy podpada po inny (poza art. 246 k.k.) przepis ustawy karnej, to ten właśnie przepis, jako mający pierwszeństwo, eliminuje możliwość stosowania art.246 § 1 i § 3 k.k. do danego przestępstwa (lex primaria de rogat legi subsidiariae).Jak z powyższego wynika, przepis art. 246 k.k. nie może być uznany za identyczny z art. 286 k.k. z 1932 r. Ten ostatni przepis nie miał bowiem charakteru subsydiarnego i znajdował zastosowanie - w razie zbiegu przepisów - na zasadach przewidzianych w art. 36 k.k. z 1932 r. (eliminacyjny zbieg przepisów ustawy). Jeżeli zatem pod rządem kodeksu karnego z 1932 r. czyn sprawcy wyczerpywał znamiona przestępstwa z art. 286 k.k., a ponadto jeszcze znamiona przestępstwa określonego w innym przepisie ustawy karnej, to przy kwalifikacji czynu i wymiarze kary sąd stosował przepis przewidujący najsurowszą karę (art. 36 k.k. z 1932 r.), co nie stało na przeszkodzie do stosowania kar dodatkowych lub środków zabezpieczających przewidzianych w innych przepisach. Tak więc kwalifikacja czynu z art. 286 k.k. z 1932 r. eliminowała inne przepisy, pod które czyn sprawcy podpadał, jeżeli art. 286 k.k. okazywał się przepisem przewidującym najsurowszą karę.Pod rządem kodeksu karnego z 1969 r. - ze względu na treść art. 246 § 4 tego kodeksu - gdy czyn wyczerpuje zarówno znamiona przestępstwa z art. 246 k.k. jak i wszystkie znamiona przestępstwa określonego w innym przepisie ustawy karnej, to nie zachodzi kumulatywny zbieg przepisów ustawy z art. 10 § 2 i 3 k.k. W istocie bowiem w takim wypadku czyn nie podpada pod dyspozycje art. 246 k.k., skoro te dyspozycje są expressis verbis wyłączone przez normę zawartą w art. 246 § 4 k.k. Zastosowanie znajduje w takim wypadku wyłącznie lex primaria. Sąd Najwyższy wyraził podobny pogląd w wyroku z dnia 15 czerwca 1970 r. (OSNKW z 1970 r. nr 10, poz. 124) stwierdzając tam, że "przepis art. 246 jest przepisem subsydiarnym (posiłkowym), mającym zastosowanie tylko do wypadków nie stypizowanych w innych przepisach. Klauzula subsydiarności przewidziana w § 4 art. 246 k.k. nie zezwala na stosowanie tego artykułu do czynu, gdy wyczerpuje on znamiona innego przestępstwa".Druga część art. 246 § 4 k.k. wyłącza stosowanie norm art. 246 § 1-3 do czynów zabronionych, których znamieniem jest "przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków". Takimi czynami są w kodeksie karnym z 1969 r. czyny określone w art. 217 i w art. 218. Te bowiem normy kodeksowe (oprócz art. 246 k.k.) zawierają wymienione w art. 246 § 4 zdanie drugie znamię "przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków". Ratio legis omawianej ostatnio normy sprowadza się do tego, że ustawa chce zapobiec ściganiu karnemu aktów niegospodarności - w braku wymaganej przepisem art. 217 k.k. poważnej szkody - na podstawie art. 246 k.k.; mogłoby to prowadzić do przekreślenia zamierzeń kodeksu przejawiających się w wymaganiu poważnej szkody jako znamienia przestępnej niegospodarności. Analogicznie na tle dyspozycji art. 218 k.k. część druga art. 246 § 4 k.k. zapobiega ściganiu sprawcy z art. 246 k.k., jeżeli z jego działania (zaniechania) wynika jedynie możliwość niedoboru albo jeżeli niedobór wprawdzie nastąpił, ale nie mógłby być ze względu na swe rozmiary uznany za "istotny".Z powyższych rozważań wynika, że jeśli czyn sprawcy wyczerpuje znamiona występku niegospodarności (art. 217 k.k.), to bez względu na to, czy ten czyn odznacza się dodatkowym elementem podmiotowym (cel: osiągniecie korzyści) nie objętym dyspozycją art. 217 k.k., czy też elementu tego nie zawiera, przepisy art. 246 § 1-3 k.k. nie mają do tego czynu zastosowania.W końcu, na marginesie postawionego pytania podnieść należy, że w konkretnej sprawie Sąd powinien rozważyć, czy czyn oskarżonego nie wyczerpuje znamion innego przestępstwa niż określone w art. 217 k.k., np. oszustwa lub spekulacji.