II KR 186/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kaciczak. Sędziowie: A. Hapon, dr T. Majewski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zdzisława K., oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. z 1932 r., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 1971 r.zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Zdzisława K. w ten sposób, że tego oskarżonego uniewinnił z zarzutu popełnienia przypisanego mu przestępstwa, a kosztami postępowania w tej części obciążył Skarb Państwa. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki we Wrocławiu rozpoznał sprawę:1) Piotra O., oskarżonego o to, że w lipcu 1969 r. w C. jako właściciel zakładu murarsko-tynkarskiego, wykonując roboty remontowo-budowlane dla Zakładów Wyrobów Papierniczych w C., zagarnął na szkodę tychże Zakładów 294.671 zł w ten sposób, iż przedstawił do rozliczenia sfałszowaną fakturę końcową nr 9/69 z dnia 15 lipca 1969 r. wraz ze sfałszowaną książką obmiarów, w których ponownie ujął prace już uprzednio opłacone, a następnie otrzymane pieniądze na podstawie tej faktury zatrzymał sobie, tj. o czyn określony w art. 201 k.k.;2) Zdzisława K., urodzonego 15 sierpnia 1932 r., oskarżonego o to, że w okresie od 2 sierpnia 1968 r. do 5 września 1968 r. w C., jako kierownik grupy remontowo-budowlanej Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej w C., sprawując funkcję inspektora nadzoru inwestorskiego nad robotami rozbiórkowymi wykonywanymi przez prywatny zakład murarsko-tynkarski Piotra O., w celu przysporzenia temuż Piotrowi O. korzyści majątkowej w kwocie 99.199 zł sporządził i zaakceptował zawyżone pod względem liczby robót kosztorysy wykonawcze i fakturę końcową na roboty rozbiórkowe gorzelni oraz komina w R. na sumę 175.755 zł, podczas gdy wartość faktycznie wykonanych robót przez tego Piotra O. wynosiła 76.538 zł, przez co działał na szkodę wspomnianego Ośrodka, tj. o czyn określony w art. 246 § 2 k.k.Po rozpoznaniu tej sprawy wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1971 r. Sąd Wojewódzki:1) uznał oskarżonego Piotra O. za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa i skazał go za to na podstawie art. 201, 36 § 2 i 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 k.k. na kary 7 lat pozbawienia wolności, 100.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych i konfiskaty mienia w całości z jednoczesnym zasądzeniem odszkodowania pieniężnego;2) uznał oskarżonego Zdzisława K. za winnego tego, że jako kierownik grupy remontowo-budowlanej Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej w C. w dniu 5 września 1968 r. nie dopełnił obowiązku sprawdzenia wykonanych przez prywatnego wykonawcę robót rozbiórkowych, stwierdzając na fakturze wystawionej przez wyżej wymienionego wykonanie robót, w wyniku czego wykonawca Piotr O. zrealizował fakturę zawyżoną o kwotę około 99.000 zł, i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. z 1932 r. skazał go na 2 lata pozbawienia wolności, przy czym na podstawie art. 61 § 1 k.k. z 1932 r. wykonanie tej kary zawiesił na okres 5 lat.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego został zmieniony co do oskarżonego Piotra O. wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1971 r. w ten sposób, że oskarżony Piotr O. został uznany za winnego tego, iż w lipcu 1969 r. jako prywatny wykonawca robót remontowo-budowlanych dla Zakładów Wyrobów Papierniczych w C., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej podrobił fakturę przejściową nr 9/69 oraz ujał w niej pracę już uprzednio zapłaconą na sumę 294.671 zł, i tak podrobionego dokumentu użył jako autentycznego, przedstawiając go inwestorowi oraz uzyskując zapłatę, i za to na podstawie art. 265 § 1 k.k. oraz art. 36 § 2 i 3 k.k. skazany na 4 lata pozbawienia wolności i na 50.000 zł grzywny.W stosunku do oskarżonego Zdzisława K. postępowanie karne o czyn określony w art. 286 § 1 k.k. z 1932 r. zostało umorzone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1971 r., zgodnie z wnioskiem prokuratora, na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz.U. Nr 21, poz. 151).W rezultacie uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na niekorzyść oskarżonego Zdzisława K. postanowienie to zostało następnie uchylone nowym postanowieniem wydanym przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów. Powodem uchylenia było stwierdzenie, że oskarżony Zdzisław K. nie był w dniu wejścia w życie ustawy amnestyjnej znany organom powołanym do ścigania przestępstw, a więc nie mogły mieć do niego zastosowania dobrodziejstwa wynikające z tej ustawy.Jednocześnie Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów przekazał sprawę Sądowi Najwyższemu w celu rozpoznania rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego Zdzisława K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 1971 r.Rewizja obrońcy oskarżonego Zdzisława K. wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, polegający na ustaleniu, że Zdzisław K. miał obowiązek i miał możliwość sprawdzić zgodność danych zawartych w fakturze z rzeczywistym stanem wykonanych robót.Rewizja podnosi, że oskarżony Zdzisław K. nie pełnił obowiązków inspektora nadzoru, lecz na polecenie swego przełożonego podpisał fakturę w zastępstwie będącego na urlopie właściwego inspektora nadzoru, przy czym komisja, która dokonywała odbioru robót z ramienia inwestora, nie miała zastrzeżeń w stosunku do wykonawcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niezależnie od zarzutów rewizji istnieje konieczność wyjaśnienia kwestii związanych z kwalifikacją prawną czynu zarzuconego aktem oskarżenia i czynu przypisanego zaskarżonym wyrokiem oskarżonemu Zdzisławowi K.Zarzut aktu oskarżenia (art. 246 § 2 k.k.) opierał się na założeniu, że sprawca zagarnięcia (oskarżony Piotr O.) wyrządził szkodę w mieniu społecznym, a oskarżony Zdzisław K. przez niewypełnienie swych obowiązków nadzorczych umożliwił to zagarnięcie.Gdyby utrzymała się pierwsza część tego założenia (wyrządzenie szkody przez oskarżonego Piotra O.), wtedy odpowiedzialność karna sprawcy, który stwarzał możliwość braku w mieniu społecznym, należałoby rozpatrywać w ramach art. 218 § 1 k.k. Powołany w akcie oskarżenia przepis art. 246 § 2 k.k. nie mógłby mieć zastosowania z powodu wyłączenia wynikającego z przepisu § 4 tego przepisu (vide uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r. - VI KZP 5/71, OSNKW 1972, z. 4, poz. 58).Sytuacja uległa jednak zasadniczej zmianie z chwilą przyjęcia przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 1971 r. uwzględniającego rewizję oskarżonego Piotra O., że oskarżony ten dopuścił się jedynie podrobienia faktury przejściowej (art. 265 § 1 k.k.) i że kwestia, czy w końcowym rozliczeniu byłoby możliwe stwierdzenie rzeczywistej szkody inwestora (szkody w mieniu społecznym), nie da się już obecnie wyjaśnić w sposób całkiem pewny.Konsekwencją tej zmiany ustaleń i kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego Piotra O. jest oczywista niemożność przyjęcia, że oskarżony Zdzisław K. przez niedopełnienie swych obowiązków nadzorczych spowodował "poważną szkodę w gospodarce uspołecznionej" (art. 217 § 1 k.k.) albo stworzył możliwość powstania niedoboru, "jeżeli istotny niedobór w mieniu nastąpił" (art. 218 § 1 k.k.).Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki z powołaniem się na art. 2 § 1 k.k. uznał za względniejszy dla oskarżonego przepis art. 286 § 1 k.k. z 1932 r., i z tego przepisu zakwalifikował czyn przypisany oskarżonemu Zdzisławowi K., jednakże stanowisko to mogłoby być uznane za słuszne tylko pod warunkiem ustalenia "poważnej szkody" albo "istotnego niedoboru", gdyż od tego rodzaju skutków obowiązujący kodeks karny uzależnia odpowiedzialność karną sprawców, którzy nie dopełniają obowiązku lub przekraczają swe uprawnienia "w zakresie prawidłowego gospodarowania" mieniem społecznym albo "w zakresie nadzoru nad mieniem społecznym, jego ochrony lub gospodarowania nim".Jeżeli nie nastąpią skutki określone w art. 217 lub 218 k.k., to samo tylko narażenie na powstanie szkody (lub niedoboru) nie wystarcza do zastosowania norm kodeksu karnego w stosunku do osób, które nienależycie wywiązują się z obowiązków w zakresie gospodarowania mieniem społecznym lub jego ochrony. W takich sytuacjach powinny mieć zastosowanie odpowiednie środki administracyjne, połączone w uzasadnionych wypadkach z odpowiedzialnością służbowo-dyscyplinarną. Mając to na względzie, kodeks karny z 1969 r. ograniczył penalizację w tym zakresie, różniąc się od art. 286 § 1 k.k. z 1932 r., który dopuszczał możliwość skazania za samo tylko narażenie na szkodę interesu publicznego (albo prywatnego).Z wyżej przytoczonych powodów należało zmienić zaskarżony wyrok i uniewinnić oskarżonego Zdzisława K.