Rw 1607/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski. Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), płk C. Lipski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Bilicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy Aleksandra M., oskarżonego z art. 109 § 1 i 154 k.k.W.P., z powodu rewizji wniesionej przez wiceprokuratora Prokuratury Okręgu Wojskowego w N. od wyroku Sądu Okręgu Wojskowego w N. z dnia 10 listopada 1969 r.,1) na zasadzie art. 387 pkt 1 k.p.k. uchylił wyrok w części dotyczącej skazania za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpoznania po uzupełnieniu postępowania przygotowawczego, a nadto uchylił karę łączną;2) na zasadzie art. 387 pkt 4 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w części skazującej z art. 154 k.k.W.P. przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu na art. 321 k.k. i przez orzeczenie na mocy tego przepisu kary 8 miesięcy ograniczenia wolności przewidzianego w art. 294 k.k., przy czym na poczet tej kary zaliczył na mocy art. 83 § 2 k.k. okres tymczasowego aresztowania po przeliczeniu odpowiadający 4 miesiącom ograniczenia wolności;3) na zasadzie art. 547 § 1 k.p.k. zasądził od skazanego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania rewizyjnego o czyn z art. 321 k.k.Uzasadnienie faktyczneAleksander M. skazany został zaskarżonym wyrokiem z art. 109 § 1 k.k.W.P. na karę 8 miesięcy więzienia i z art. 154 k.k.W.P. też na karę 8 miesięcy więzienia oraz na karę łączną 1 roku więzienia z zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat za to, że:1) 15 lipca 1969 r. nie powrócił przed godz. 7,00 z okolicznościowego urlopu do jednostki wojskowej w N. natomiast przebywał na terenie N1 i do powyższej jednostki wojskowej powrócił dopiero 18 sierpnia 1969 r.;2) 18 sierpnia 1969 r., po wprawieniu się w stan nietrzeźwości, przewracał w hotelu na terenie jednostki wojskowej w N. łóżka, stłukł klosz od lampy, uderzył butelką w głowę Józefa W. oraz znieważył go wulgarnymi słowami.Prokurator domagał się w rewizji uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wskutek orzeczenia warunkowego zawieszenia wykonania kary oraz nieorzeczenia degradacji.Prokurator wywodził, że uzasadnienie zawieszenia wykonania kary przez Sąd nie jest przekonywające. Sąd nie docenił charakteru czynów oskarżonego oraz towarzyszących im okoliczności. Oskarżony dopuścił się dezercji w okresie nasilenia pracy w jednostce, przebywał poza nią przez wyjątkowo długi czas, a po powrocie nie przystąpił faktycznie do pracy, lecz upił się i wywołał awanturę.Na rozprawie w II instancji prokurator wniósł o uchylenie skazania i o umorzenie postępowania karnego o przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. ze względu na nowy stan prawny związany z obowiązującym od 1 stycznia 1970 r. kodeksem karnym oraz o wymierzenie za przestępstwo z art. 154 k.k.W.P. kary 8 miesięcy ograniczenia wolności.I. Instancja rewizyjna uznaje za słuszny wniosek prokuratora o uchylenie skazania z art. 109 § 1 k.k.W.P.Czyn polegający na samowolnym opuszczeniu jednostki lub wyznaczonego miejsca pobytu na dłuższy nawet czas nie stanowi przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej przewidzianego w art. 303 § 1-4 k.k., jeżeli zostaje popełniony przez oficera, chorążego, żołnierza służby zawodowej, okresowej i nadterminowej (por. art. 303 § 6 k.k.). Nie oznacza to jednak, żeby w każdym wypadku popełnienia takiego czynu przez jedną z wymienionych osób zachodził brak w tym czynie znamion przestępstwa w ogóle. Osoby te ze względu na ich status w służbie wojskowej zajmują stanowiska etatowe i sprawują funkcję dowodzenia oraz zarządzania administracyjnego. Ich czyny, polegające na samowolnym niepełnieniu obowiązków służbowych w czasie i miejscu im wyznaczonym, muszą więc być ocenione w aspekcie tego, czy i jakie ujemne następstwa dla toku służby w ogóle oraz dla realizacji zadań postawionych przed jednostką wynikły z tego ich zaniechania. Miarą bowiem tego, czy to zaniechanie ma cechy czynu społecznie niebezpiecznego, warunkujące uznanie go za przestępstwo, jest to, czy wywarło ono ujemne następstwa w sferze działania jednostki wojskowej, czy przyniosło szkodę dobru społecznemu.Tak więc samowolna nieobecność w służbie osób, o których mowa w art. 306 § 6 k.k., aczkolwiek nie stanowi przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej określonego w art. 303 § 1-4 k.k., to jednak może wyczerpać - w razie ustalenia wynikłych z niej i zawinionych przez sprawcę ujemnych następstw w sferze działania jednostki wojskowej - znamiona przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych, przewidzianego w art. 246 k.k.Czyn popełniony przez oskarżonego uznany został przez Sąd w wyroku za przestępstwo karalne przed 1 stycznia 1970 r. na podstawie art. 109 § 1 k.k.W.P. Ponieważ nowy kodeks karny, nie przewidując karalności tego czynu, jest względniejszy dla oskarżonego, przeto należy, kierując się zasadą określoną w art. 2 § 1 k.k., zastosować przepisy tego kodeksu i z tego względu uchylić skazanie z art. 109 § 1 k.k.W.P.Sąd Najwyższy jednak, wychodząc z założeń wyżej przedstawionych nie uważa za możliwe - wbrew zdaniu wyrażonemu przez prokuratora na rozprawie - stwierdzenia w obecnym stadium postępowania, że czyn oskarżonego nie zawiera w ogóle znamion czynu zabronionego lub że nie stanowi przestępstwa z powodu jego znikomego niebezpieczeństwa społecznego, a tym samym nie znajduje podstaw do uniewinnienia oskarżonego lub do umorzenia przeciwko niemu postępowania karnego (art. 11 pkt 1 i 2 i 361 k.p.k.). Postępowanie przygotowawcze oraz rozprawa prowadzone były pod kątem wyjaśnienia okoliczności przestępstwa formalnego z art. 109 § 1 k.k.W.P. Nie badano natomiast tego, czy i jakie następstwa w sensie szkodliwych następstw dla toku służby w jednostce i dla dyscypliny i porządku wojskowego wynikły z faktu bezprawnego przebywania przez oskarżonego przez przeszło miesiąc poza miejscem, w którym miał pełnić służbę. Prokurator podnosi w rewizji, że takie skutki, świadczące o znacznym społecznym niebezpieczeństwie czynu oskarżonego, istniały. Zachodzi więc konieczność zbadania, czy czyn oskarżonego, nie stanowiący przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej, nie wyczerpuje znamion przestępstwa przewidzianego w art. 246 § 1 k.k., chroniącym działanie instytucji państwowych. Bez wyjaśnienia tego aspektu czynu nie może nastąpić jego merytoryczna ocena. Konieczne jest zatem przekazanie sprawy prokuraturze w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego w tym kierunku.II. Z urzędu należy podnieść, że czyn oskarżonego, zakwalifikowany w wyroku jako przestępstwo z art. 154 k.k.W.P., nie wyczerpuje znamion w tym przepisie przewidzianych, podobnie jak nie wypełnia on stanu przestępstwa z art. 318 k.k. Nie ma podstaw do ustalenia, żeby czyn oskarżonego został popełniony publicznie oraz żeby wywoływał on skutki określone w art. 154 k.k.W.P., a sprowadzające się do naruszenia więzi wojska ze społeczeństwem. Czyn oskarżonego godził natomiast w zasady postępowania z podwładnymi i niższymi stopniem i wyczerpuje on znamiona przestępstwa z art. 321 k.k. W tym też kierunku podlega zmianie jego kwalifikacja prawna przy uwzględnieniu treści art. 2 § 1 k.k.III. Zasadne jest stanowisko prokuratury wskazujące na ujemne zjawiska w dotychczasowej postawie i służbie oskarżonego jako na momenty przemawiające za uznaniem, iż zawieszenie wykonania kary zastosowane wobec oskarżonego nie stanowi właściwego środka reedukacji.Instancja rewizyjna uważa, że celowe jest orzeczenie wobec oskarżonego takiej kary, która zawierając odpowiedni ładunek dolegliwości, nie eliminowałaby go ze służby wojskowej. Oskarżony bowiem nie jest żołnierzem tak dalece zdemoralizowanym, żeby nie można było oczekiwać od niego poprawy bez stosowania kary pozbawienia wolności oraz bez pozbawienia go stopnia wojskowego. Wskazuje na to między innymi złożona na rozprawie aktualna opinia służbowa o nim. Można przypuszczać, że orzeczenie ograniczenia wolności oskarżonego spełni w stosunku do niego cele, jakie powinna zrealizować kara.Z tych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.