IV KZ 114/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski.Sędziowie: T. Krokosz (sprawozdawca), S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Romana K. i Bronisława J., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i innych, po rozpoznaniu zażalenia Prokuratora Wojewódzkiego w Rzeszowie na zarządzenie przewodniczącego Wydziału IV Karnego Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 12 listopada 1968 r. o nieprzyjęciu i pozostawieniu bez biegu zażalenia tegoż Prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 11 października 1968 r. nie uwzględniające wniosku prokuratora o przejęcie sprawy do rozpoznania na podstawie art. 17 § 3 k.p.k., postanowił:1. uchylić wymienione wyżej zarządzenie;2. pozostawić bez uwzględnienia zażalenie prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 11 października 1968 r.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 11 października 1968 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie nie uwzględnił wniosku prokuratora o przejęcie do rozpoznania należącej do właściwości Sądu Powiatowego sprawy Romana K. i Bronisława J., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i innych. W uzasadnieniu postanowienia, doręczonego w odpisie prokuratorowi i obu oskarżonym, Sąd Wojewódzki uznał, że sprawa nie jest skomplikowana, a jej okoliczności są proste zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, co w konsekwencji nie przemawia za tym by sprawę tę rozpoznawał w pierwszej instancji Sąd Wojewódzki.Postanowienie to zaskarżył prokurator wywodząc w zażaleniu, że wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego "zagadnienia prawne" danej sprawy są "na pewno skomplikowane", co - zdaniem żalącego się - znajduje między innymi wyraz w obronie oskarżonego Romana K. co do zakresu dysponowania dotacjami na nagrody, a nadto że stanowisko tego oskarżonego zajmowane w Wydziale Finansowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (kierownik Oddziału Dochodów i Finansowania Przedsiębiorstw) oraz "sposób jego działalności tworzą te specyficzne okoliczności, o których mówi przepis art. 17 § 3 k.p.k., i uzasadniają konieczność rozpoznania sprawy w sposób szczególnie wnikliwy, a to jest możliwe przed Sądem Wojewódzkim".Przewodniczący Wydziału TV Karnego Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie zarządzeniem z dnia 12 listopada 1968 r. postanowił zażalenia nie przyjąć uznając, że postanowienie wydane w trybie art. 17 § 3 k.p.k. jest niezaskarżalne.Zarządzenie to zaskarżył prokurator, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie akt wraz z zażaleniem na postanowienie Sądu z dnia 11 października 1968 r. Sądowi Najwyższemu do rozpoznania sprawy. Zdaniem prokuratora dopuszczalność zaskarżenia postanowienia wydanego w trybie art. 17 § 3 k.p.k. wynika z przepisów art. 10 § 3 i 353 k.p.k.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 27 lutego 1968 r., wydanym w trybie art. 356 § 1 k.p.k., nie przychylił się do ostatniego zażalenia prokuratora i postanowił przedstawić akta sprawy Sądowi Najwyższemu. Z uzasadnienia postanowienia widać, że Sąd Wojewódzki ustosunkował się do zarzutów i wywodów prokuratora przedstawionych zarówno jego w zażaleniu na zarządzenie "Przewodniczącego Wydziału", jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu o odmowie przejęcia sprawy do rozpoznania. W nawiązaniu do pierwszej kwestii Sąd zamknął przeprowadzone wywody konkluzją, że postanowienie wydane w trybie art. 17 § 3 k.p.k. jest niezaskarżalne, albowiem "uprawnienia wynikające z tego przepisu przysługują tylko sądowi wojewódzkiemu; przepis, o którym mowa, ze względu na jego treść i wyjątkowy, charakter, nie może podlegać interpretacji rozszerzającej, że postanowienie nie uwzględniające wniosku prokuratora nie jest postanowieniem stanowczym w rozumieniu art. 353 k.p.k., albowiem nie zamyka drogi do wydania wyroku, w szczególności z tej przyczyny, że do czasu przejęcia sprawy przez sąd wojewódzki właściwym sądem do rozpoznania jej jest sąd powiatowy.To ostatnie stwierdzenie - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie pozostaje w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1967 r. VI KZP 33/67 (OSNKW zesz. 11 z 1967 r., poz. 115), do której Sąd Wojewódzki w toku wywodów nawiązuje i do której wypadnie jeszcze wrócić w dalszej części niniejszych rozważań. Zarazem, jak już wyżej wspomniano, Sąd Wojewódzki ustosunkował się również (merytorycznie) do zarzutów podniesionych przez prokuratora w zażaleniu na postanowienie z dnia 11 października 1968 r., podtrzymując i częściowo uzupełniając przedstawioną w tym postanowieniu argumentację.W związku z tym oraz stosownie do treści uzasadnianego obecnie postanowienia wypadnie omówić i ustosunkować się do dwu zagadnień: zaskarżalności postanowień wydanych w trybie art. 17 § 3 k.p.k. oraz zasadności postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 11 października 1968 r. o odmowie przejęcia do rozpoznania sprawy w myśl wymienionego przepisu.I. Kwestia zaskarżalności postanowień sądu wojewódzkiego wydawanych w związku z wnioskiem prokuratora o przejęcie przez ten sąd sprawy należącej do właściwości sądu powiatowego, zgłoszonym w trybie art. 17 § 3 k.p.k., była przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 25 sierpnia 1967 r. VI KZP 33/67 (vide OSNKW zesz. 11 z 1967 r., poz. 115). Wspomniana uchwała wiąże się wprawdzie z odmiennym stanem faktycznym, jednakże zawiera ona zasadniczą tezę o dopuszczalności zaskarżenia omawianych postanowień (art. 17 § 3 k.p.k.). Wynika to przede wszystkim z uzasadnienia uchwały, w którym - między innymi - czytamy: "Takie postanowienie sądu wojewódzkiego, jako przesądzające kwestię właściwości rzeczowej sądu, nie jest postanowieniem wpadkowym, które może być przez tenże sąd odwołane lub zmienione, lecz postanowieniem stanowczym, podlegającym zaskarżeniu (art. 10 § 3, 353 i 356 k.p.k.). Brak zażalenia powoduje prawomocność tego postanowienia". Ową tezę Sąd Najwyższy obecnie podziela. Z powołania się tej uchwały na przepisy art. 10 § 3 i 353 k.p.k. wynikają następujące wnioski:1) Postanowieniem prokuratora zgłoszonym w trybie art. 17 § 3 k.p.k. jest postanowienie "w przedmiocie właściwości" w rozumieniu art. 10 § 3 k.p.k. i jako takie może ono być zaskarżone przez strony.Z fakultatywnego charakteru sformułowania przepisu § 3 art. 17 k.p.k.: "sąd wojewódzki może (...), jeżeli uzna to za wskazane ze względu na okoliczności sprawy" wypływa alternatywność postanowienia, jakie może być wydane po złożeniu wniosku prokuratora; inaczej mówiąc, dopuszczalny jest tutaj wybór jednej z dwu możliwych decyzji sądu wojewódzkiego: albo przejęcie sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu powiatowego, albo odmowa takiego przejęcia. Decyzja sądu w obu wypadkach, zgodnie z brzmieniem § 3 art. 17 k.p.k., musi być uzasadniona "okolicznościami sprawy". Przeprowadzone zatem na takiej platformie rozważania mają prowadzić do wniosków, które będą wynikiem swobodnej - a nie dowolnej - oceny sądu. Wybór jednej z dwu możliwych decyzji, poprzedzony koniecznością rozważenia okoliczności sprawy, wskazuje na to, że chodzi tutaj o uprawnienia sądu wojewódzkiego, które jednak nie należą do uprawnień dyskrecjonalnych, lecz do uprawnień podlegających kontroli instancyjnej, a więc zaskarżalnych.Godzi się tu nadmienić, że za takim stanowiskiem przemawiają również względy natury ogólniejszej. Przepisy bowiem co do właściwości sądów mają zabezpieczać nie tylko prawa stron w procesie, lecz także ogólny porządek i ład wymiaru sprawiedliwości, co z kolei ma gwarantować ochronę porządku i interesu społecznego, i właśnie m.in. dlatego każde postanowienie wydane na podstawie art. 17 § 3 k.p.k. może być zaskarżone dla sprawdzenia w postępowaniu odwoławczym zasadności rozstrzygnięcia wniosku prokuratora. Ponadto brak w przepisie art. 17 § 3 k.p.k. ścisłych kryteriów ustawowych jako podstawy do wyjęcia sprawy spod rozpoznania sądu powiatowego też przemawia za potrzebą instancyjnego sprawdzenia zasadności postanowienia sądu wojewódzkiego po to, by z wymienionego przepisu nie uczyniono narzędzia dowolnego regulowania właściwości rzeczowej sądu. Byłoby sprzeczne z pojęciem praworządności, gdyby np. niesłuszne postanowienie sądu dotyczące zasadniczych praw strony, jak również porządku i interesu społecznego nie mogło być poddane kontroli merytorycznej sądu wyższej instancji.2) W rozumieniu art. 353 k.p.k., postanowieniem zamykającym drogę do wydania wyroku jest każde postanowienie stanowcze, które kończy postępowanie i zamyka drogę do wydania wyroku przed danym sądem, aczkolwiek wyrok może być wydany w postępowaniu wszczętym, następnie przed innym sądem właściwym (według zasad właściwości ruchomej z art. 17 § 3 k.p.k.).Z postanowieniem zamykającym drogę do wydania wyroku zrównane jest "zarządzenie" odmawiające przyjęcia zażalenia na postanowienie sądu wydane w trybie art. 17 § 3 k.p.k. (art. 368 k.p.k. w związku z art. 358 i 359 k.p.k.).Na marginesie przedstawionych dotychczas uwag trzeba zaznaczyć, że argumentacja Sądu Wojewódzkiego zawarta w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 listopada 1968 r. co do tego, że możliwość zaskarżenia dotyczy jedynie postanowienia zawierającego decyzję o przejęciu sprawy do rozpoznania w trybie art. 17 § 3 k.p.k. - nie jest przekonywające i kłóci się z innymi fragmentami tegoż uzasadnienia, z których widać, że Sąd Wojewódzki wydaną na podstawie art. 17 § 3 k.p.k. każdą decyzją (o przejęciu bądź odmowie przejęcia) uważa za rozstrzygnięcie pozostawione wyłącznie do uznania sądu w granicach uprawnień dyskrecjonalnych, a więc nie podlegających kontroli instancyjnej.3) Ze stwierdzenia, że postanowienie sądu wojewódzkiego wydane w związku z wnioskiem prokuratora zgłoszonym w trybie art. 17 § 3 k.p.k. jest postanowieniem w przedmiocie właściwości w rozumieniu § 3 art. 10 k.p.k. i jako takie może być zaskarżone przez strony, wynikają dalsze konsekwencje natury procesualnej:-wniosek prokuratora o wyjęcie sprawy spod rozpoznania sądu powiatowego i przejęcie jej przez sąd wojewódzki powinien być należycie umotywowany ze wskazaniem na konkretne okoliczności sprawy, które mają przemawiać za tym, że przejęcie sprawy przez sąd wojewódzki daje pełniejszą gwarancję prawidłowego jej rozpoznania; wniosek taki nie powinien się ograniczać jedynie do powtórzenia odpowiedniej części przepisu § 3 art. 17 k.p.k. lub też do ogólnikowego zwrotu, np. "ze względu na skomplikowany charakter sprawy";-postanowienie sądu wojewódzkiego powinno zawierać uzasadnienie, a odpisy tego postanowienia, zgodnie z art. 45 k.p.k., należy doręczyć stronom.II. Zażalenie prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 11 października 1968 r. o odmowie przejęcia sprawy nie jest zasadne. Sąd Wojewódzki, jak widać z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z postanowienia wydanego w trybie art. 356 k.p.k., miał na uwadze okoliczności sprawy i słusznie doszedł do wniosku, że stan tej sprawy zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym nie jest skomplikowany tak dalece, by uzasadniał wyjęcie sprawy spod rozpoznania sądu powiatowego, oraz że za przejęciem sprawy nie może też przemawiać - w okolicznościach konkretnego wypadku - stanowisko zajmowane przez jednego z dwu oskarżonych (oskarżonego Romana K.).Ponieważ stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego znajduje oparli cię w zebranym materiale, przeto Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.