V KRN 709/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia I. Kazimierczak.Sędziowie: A. Kafarski, J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S., oskarżonego z art. 237 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie (jako rewizyjnego) z dnia 17 czerwca 1968 r. oraz od utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Powiatowego w Olkuszu z dnia 21 marca 1968 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i art. 388 § 1 i § 2 k.p.k.zaskarżone wyroki uchylił sprawę oskarżonego Jana S. przekazał Prokuratorowi Powiatowemu w Olkuszu w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Olkuszu - po rozpoznaniu w trybie prywatnoskargowym sprawy przeciwko Janowi S., wyrokiem z dnia 21 marca 1968 r. skazał tegoż Jana S. z art. 237 § 1 k.k. za to, że w dniu 29 czerwca 1967 r. w W. pobił oskarżyciela prywatnego Józefa K., powodując u niego obrażenia ciała stwierdzone w zaświadczeniu lekarskim, na karę 10 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 4 lat, uniewinniając zarazem tegoż Jana S. od zarzutu z art. 256 § 1 k.k.Po rozpoznaniu rewizji oskarżyciela prywatnego Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 17 czerwca 1968 r. utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji.Od powyższych wyroków założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Jana S. Prokurator Generalny PRL, zarzucając:1)wyrokowi I instancji:obrazę art. 8, 124, 260 i 320 k.p.k. polegającą na: a) niesłusznym nieujawnieniu przedłożonego przez obronę zaświadczenia z zakładu pracy, zatrudniającego Józefa K., z którego wynikało, że po pobiciu go przez oskarżonego Jana S. miał on zwolnienie lekarskie z pracy przez okres około 3 miesięcy, b) niezażądaniu odpisu historii choroby ze Szpitala Powiatowego w O., w którym Józef K. był leczony po pobiciu, oraz karty choroby z Poradni Neurologicznej Wojewódzkiej Przychodzi Specjalistycznej w K., w której leczeniu pozostawał następnie przez szereg miesięcy, c) niezasięgnięciu ponownej opinii biegłych lekarzy specjalistów, pomimo że opinia wydana przez biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. nie uwzględniała wszystkich znajdujących się w aktach sprawy i ujawnionych na przewodzie sądowym zaświadczeń lekarskich, jak również była wydana bez zapoznania się ze wskazanymi wyżej dowodami;2)wyrokowi II instancji:obrazę art. 320 w związku z art. 382 oraz 389 § 2 i 391 § 1 k.p.k. polegającą na nieustosunkowaniu się do zaświadczeń lekarskich złożonych przez obronę i ujawnionych na rozprawie rewizyjnej, jak również na nieuzupełnieniu przewodu sądowego przez przeprowadzenie wskazanych wyżej dowodów, o których wspominała rewizja oskarżyciela prywatnego, co w rezultacie doprowadziło do niesłusznego, a w każdym razie przedwczesnego skazania oskarżonego Jana S. jedynie za przestępstwo z art. 237 § 1 k.k., tj. za spowodowanie u Józefa K. lekkich obrażeń ciała, a nie za zadanie temuż Józefowi K. obrażeń ciężkich.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosiła o uchylenie obu zaskarżonych wyroków i o przekazanie akt sprawy Sądowi Powiatowemu w Olkuszu do ponownego rozpoznania. Ten ostatni wniosek został na rozprawie rewizyjnej zmodyfikowany przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL w tym sensie, żeby przekazać akta sprawy nie Sądowi Powiatowemu, lecz Prokuratorowi Powiatowemu w Olkuszu w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Zaskarżone wyroki zapadły z mającą istotny wpływ na ich treść obrazą przepisów prawa procesowego i dlatego wymagają uchylenia.Jak wynika z uzasadnienia wyroku, Sąd Powiatowy w Olkuszu przyjął za udowodnione, że oskarżony Jan S. w toku zajścia z oskarżycielem prywatnym Józefem K. uderzył go dwukrotnie w głowę dwoma różnymi kamieniami, mianowicie w czoło i w tył głowy.Sąd, opierając się na zaświadczeniu lekarskim wydanym oskarżycielowi prywatnemu w Szpitalu Powiatowym w O. i na opinii lekarzy biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w K. przyjął, że w następstwie pobicia oskarżyciela przez oskarżonego Jana S. Józef K. doznał obrażeń głowy naruszających czynności organizmu na okres poniżej 20 dni.Sąd orzekający odmówił ponawianym przez obronę wnioskom o ponowne poddanie oskarżyciela prywatnego badaniu przez innych biegłych, opierając się na tym, że biegli już w tej sprawie wydali opinię.Należy tu jednak stwierdzić, że Sąd nie wyczerpał wszystkich dostępnych środków dowodowych w celu całkowitego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla prawidłowej oceny prawnej czynu oskarżonego.Obrona do jednego z wniosków o ponowne zbadanie Józefa K. przez biegłych załączyła zaświadczenie z Przedsiębiorstwa Budowlanego w O., z którego wynikało, że począwszy od dnia 29 czerwca 1965 r. (dzień zajścia i pobicia go przez oskarżonego) Józef K. korzystał ze zwolnień lekarskich z pracy do dnia 26 września 1967 r., a więc prawie przez okres trzech miesięcy. Sąd nie ujawnił tego zaświadczenia i nie ustosunkował się do jego treści, nie uwzględniając w tej kwestii wniosku obrony. Biegli z Zakładu Medycyny Sądowej, wydając swą opinię poparli się na wspomnianym zaświadczeniu z karty 4 akt, na wynikach badań radiologicznych oraz na wynikach bezpośrednio przeprowadzonych przez nich badań oskarżyciela prywatnego. Przyjęli oni, że doznane przez niego cztery rany tłuczone głowy, każda długości 5 cm, w okolicy czołowej lewej, potylicznej lewej i prawej oraz ciemieniowej lewej, które spowodowały u niego wstrząs mózgu, naruszyły czynności narządów ciała na okres poniżej 20 dni. Brak jest natomiast związku przyczynowego pomiędzy tymi obrażeniami a dolegliwościami występującymi w późniejszym okresie u Józefa K., które - ich zdaniem - należałoby odnieść do stwierdzonej u niego psychonerwicy jako choroby samoistnej.Biegli nie rozważyli znajdujących się w aktach sprawy innych zaświadczeń lekarskich wydanych przez Przychodnię Obwodową w O. - Poradnię Neurologiczną Wojewódzkiej Przychodni Specjalistycznej w K., z których wynikało, że stwierdzone u niego dolegliwości lekarze wiązali z przebytym wstrząsem mózgu i doznanym w dniu 29 czerwca 1967 r. urazem głowy, że w związku z tym Józef K. pozostawał w leczeniu Poradni Neurologicznej i prywatnego lekarza. Dla pełnego obrazu dolegliwości stwierdzanych u oskarżyciela prywatnego oraz przebiegu ich leczenia należało się zapoznać z historią choroby ze Szpitala Powiatowego oraz z kartą choroby w Poradni Neurologicznej, w której oskarżyciel był leczony.Skoro Józef K. od momentu pobicia go był bez przerwy przez okres blisko 3 miesięcy niezdolny do pracy, to należało biegłym - przed wydaniem przez nich opinii - udostępnić te wszystkie dowody, które mogły mieć znaczenie dla prawidłowej oceny czy i w jakim stopniu owa długotrwała niezdolność do pracy wiązała się z odniesionymi urazami głowy. Tymczasem biegli wydali swą opinię bez zapoznania się ze wspomnianymi dowodami.Oskarżyciel prywatny w toku postępowania sądowego składał odpowiednie wnioski dowodowe, nie uwzględnione jednak przez Sąd. Podniósł to - jako uchybienie - w rewizji pełnomocnik oskarżyciela prywatnego.Sąd rewizyjny, na podstawie powołanej wyżej opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej, uznał zarzuty rewizji w uzasadnieniu wyroku za bezzasadne i nie znalazł podstaw do uzupełnienia w tym zakresie przewodu sądowego.Na rozprawie rewizyjnej zostały złożone do akt dwa dalsze zaświadczenia lekarskie: karta informacyjna z leczenia oraz zaświadczenie z poradni przyklinicznej - oba wystawione w K. w maju i czerwcu 1968 r. Obecnie brak jest w aktach tych dokumentów. Z uzasadnienia wyroku Sądu rewizyjnego wynika jednak, że Sąd nie ustosunkował się do tych zaświadczeń i w swych rozważaniach pominął je całkowicie.Wszystkie omówione wyżej okoliczności wskazują na to, że Sądy nie wyczerpały wszystkich dostępnych środków dowodowych dla ustalenia prawdy obiektywnej i dla prawidłowej oceny prawnej czynu oskarżonego Jana S. Uznanie, że dopuścił się on jedynie przestępstwa z art. 237 § 1 k.k. ściganego z oskarżenia prywatnego, a nie przestępstwa zagrożonego surowszą kwalifikacją prawną ściganego z urzędu (z art. 236 § 1 k.k.), wydaje się w każdym razie przedwczesne, jeżeli nie wręcz niesłuszne.Konieczność uchylenia zaskarżonych wyroków z przyczyn wyżej omawianych a zarazem uzasadniona konieczność uzupełnienia i przeprowadzenia dowodów wskazujących dość jednoznacznie na znamiona przestępstwa z art. 236 § 1 k.k., a więc czynu ściganego z urzędu - przemawia za zasadnością zmodyfikowanego wniosku rewizji nadzwyczajnej o przekazanie akt sprawy do postępowania przygotowawczego, a nie do ponownego rozpoznania przez sąd.Ogólnie zresztą rzecz ujmując, trzeba stwierdzić, że w razie uchylenia wyroku wydanego w trybie prywatnoskargowym a dotyczącego w istocie rzeczy przestępstwa podlegającego ściganiu z oskarżenia publicznego, sąd rewizyjny nie powinien przekazywać akt sprawy sądowi, który z obrazą prawa wydał zaskarżony wyrok, ale bezpośrednio właściwemu prokuratorowi, gdyż dalsze postępowanie przed sądem o czyn ścigany z urzędu nie mogłoby się toczyć na podstawie dotychczasowej skargi oskarżyciela prywatnego. Przepisy obowiązującej procedury karnej nie przewidują możliwości przeprowadzenia przez sąd jakiegokolwiek postępowania o czyn ścigany z oskarżenia publicznego przy braku skargi wyłącznie uprawnionego oskarżyciela publicznego ani też nie dają sądowi prawa do przekształcenia z urzędu trybu prywatnoskargowego w publicznoskargowy.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.