Rw 128/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk H. Kostrzewa.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1970 r. na rozprawie sprawy Andrzeja A., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo z art. 152 k.k., 155 § 2 k.k., 156 § 3 k.k. oraz 144 § 1 i 3 k.k.W.P., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu z dnia 13 stycznia 1970 r., na podstawie art. 386 § 1 k.p.k.orzekł:1) nie uwzględniać rewizji obrońcy i zaskarżony wyrok utrzymać w mocy, przy czym zamiast kwalifikacji prawnej czynu z art. 152 k.k., 155 § 2 k.k., 156 § 3 k.k. oraz art. 144 § 1 i 3 k.k. W.P. zastosować kwalifikację prawną z art. 145 § 1 i 2 k.k. i za podstawę prawną wymierzonej oskarżonemu kary przyjąć przepis art. 145 § 2 k.k.;2) zasądzić od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania za pierwszą instancję, koszty postępowania odwoławczego w wysokości 50 zł oraz opłaty sądowe za obie instancje w kwocie 2.100 zł.Uzasadnienie faktycznePowołanym na wstępie wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu Andrzej A. skazany został za przestępstwo z art. 152 k.k., art. 155 § 2 k.k., 156 § 3 k.k. oraz 144 § 1 i 3 k.k.W.P. na karę trzech lat pozbawienia wolności, złagodzoną na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) do kary jednego roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, za to, że 13 czerwca 1969 r. na szosie N.-N.1 naruszył nieumyślnie § 23 ust. 3 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1969 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych (Dz. U. Nr 27, poz. 183) przez to, iż prowadząc samochód ciężarowy "Star 25", przystąpił do wyprzedzania wozu konnego, nie upewniwszy się jednak, czy ma przed sobą drogę wolną, i w rezultacie zderzył się z jadącym z przeciwka samochodem marki "Warszawa", przy czym w wyniku tego zderzenia Kazimierz K. doznał takich uszkodzeń ciała, które spowodowały jego śmierć, Jerzy M. doznał ciężkich obrażeń ciała, a Gerard P. lekkich obrażeń ciała, oba zaś samochody uległy tak znacznemu uszkodzeniu, że straty materialne wyniosły przeszło 84.000 zł.Wniesiona przez obrońcę rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary. Podstawą tego wniosku jest twierdzenie skarżącego, że Sąd I instancji nie uwzględnił dostatecznie tej okoliczności, iż do nastąpienia opisanego w zaskarżonym wyroku wypadku drogowego przyczynił się kierowca samochodu "Warszawa" Jerzy M., który nie zachował szczególnej ostrożności i nie zmniejszył szybkości jazdy prowadzonego samochodu w momencie zbliżania się do wymijania samochodu prowadzonego przez oskarżonego. Ponadto skarżący wywodzi, że w sprawie tej "zachodzi przypadek najłagodniejszej formy winy nieumyślnej oskarżonego" oraz że oskarżony po zwolnieniu go z wojska rozpoczął pracę i jest "bardzo pozytywną jednostką społeczną".Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońcy, który wnosił o uwzględnienie wniesionej przezeń rewizji, oraz po wysłuchaniu przedstawicielki Naczelnej Prokuratury Wojskowej, która wnosiła o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy i o zasądzenie od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania i opłat sądowych, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody rewizji zmierzające do uzasadnienia wniosku o warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności nie są przekonywające. W szczególności nie odpowiada wynikom przewodu sądowego twierdzenie skarżącego, że do nastąpienia opisanego w zaskarżonym wyroku wypadku drogowego przyczynił się Jerzy M., kierowca samochodu marki "Warszawa". Z treści bowiem nie kwestionowanej opinii zaprzysiężonego biegłego sądowego z dziedziny przepisów ruchu drogowego i techniki pojazdów mechanicznych wynika, że w sytuacji drogowej powstałej wyłącznie wskutek nieprawidłowego wykonywania przez oskarżonego manewru wyprzedzania furmanki, jadący z przeciwnego kierunku z dozwoloną szybkością Jerzy M., "nie mógł nic uczynić", gdyż oskarżony zjechał prowadzonym samochodem "Star-25" na lewe pobocze tuż przed nadjeżdżającym z przeciwnego kierunku samochodem "Warszawa" i w tej sytuacji jadący prawidłowo kierowca tego samochodu Jerzy M. "nie miał ani miejsca, ani czasu", aby wykonać jakiś manewr zmierzający do uniknięcia wypadku.Wprawdzie oskarżony dopuścił się przestępstwa, które należy do kategorii przestępstw nieumyślnych, jednakże podkreślić należy, że - jak to zgodnie z wynikami przewodu sądowego ustalił Sąd I instancji - oskarżony "wykazał dużą nieostrożność" zarówno w momencie przystąpienia do dokonywania manewru wyprzedzania wozu konnego, jak i w czasie wykonywania tego manewru. Jeśli się uwzględni, że skutki naruszenia przez skazanego przepisów obowiązujących w ruchu drogowym były tragiczne i że Sąd I instancji w dostatecznym stopniu uwzględnił już pozytywną opinię o oskarżonym, to należało dojść do wniosku, że brak jest podstaw do warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej oskarżonemu kary, gdyż kara z warunkowym zawieszeniem jej wykonania byłaby represją rażąco niewspółmiernie łagodną w stosunku do stopnia społecznego niebezpieczeństwa popełnionego przez oskarżonego przestępstwa.Z tych względów brak było podstaw do uwzględnienia rewizji obrońcy.Stwierdzić jednak należy, że czyn oskarżonego powinien być zakwalifikowany z art. 145 § 1 i 2 k.k. Oskarżony naruszył bowiem nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym i w następstwie tego spowodował nieumyślnie śmierć Kazimierza K., różnego rodzaju uszkodzenia ciała dwóch innych osób oraz wyrządził poważną szkodę w mieniu (koszt naprawy samochodów uszkodzonych w spowodowanym przez oskarżonego wypadku drogowym wynosi z górą 84.000 zł). Zachowanie się oskarżonego łącznie ze spowodowanymi przezeń skutkami stanowi czyn, który w pełni odpowiada ustawowemu zespołowi znamion stypizowanych w art. 145 § 1 i 2 k.k. Okoliczność, że według przepisu art. 145 § 2 k.k. górna granica sankcji karnej jest wyższa od ustawowego zagrożenia przewidzianego w przepisie art. 230 § 1 d.k.k. (a ten przepis należałoby zastosować, gdyby wyrok w tej sprawie był wydany przed 1 stycznia 1970 r.) nie stanowi przeszkody do zakwalifikowania czynu oskarżonego z art. 145 § 1 i 2 k.k. Należy bowiem zwrócić uwagę na to, że przepis art. 2 § 1 k.k. zawiera nakaz stosowania w zasadzie nowej ustawy. Natomiast ustawę obowiązującą poprzednio należy stosować jedynie wówczas, gdy ustawa ta (dawna) "jest względniejsza dla sprawcy".To ostatnie sformułowanie oznacza, że przepis art. 2 § 1 k.k. traktuje nie o ustawie łagodniejszej, a więc w ogóle abstrakcyjnie względniejszej, lecz o ustawie, która jest względniejsza dla sprawcy, tzn. w danej konkretnej sytuacji. Konkretność sytuacji sprawcy determinują przede wszystkim te wszystkie okoliczności zarówno natury podmiotowej jak i przedmiotowej, które mają istotny wpływ zwłaszcza na wymiar kary. Jeżeli zatem ze względu na konkretne warunki i okoliczności towarzyszące popełnieniu przestępstwa należałoby wymierzyć, jako w pełni współmierną karę w granicach określonych przepisami ustawy dawnej, a jednocześnie kara ta mieści się w granicach przewidzianych w przepisach ustawy nowej, to chociażby sankcja karna określona w przepisach ustawy dawnej była abstrakcyjnie (tzn. w oderwaniu od konkretnej danej sprawy) łagodniejsza w porównaniu z przepisami ustawy nowej, należy stosować ustawę nową, gdyż dawna ustawa nie jest w konkretnych warunkach względniejsza dla sprawcy.Oceniając zatem konkretnie, a nie abstrakcyjnie sytuację oskarżonego, a w szczególności zważywszy, że w świetle okoliczności towarzyszących popełnieniu przezeń przestępstwa brak byłoby podstaw do wymierzenia mu kary przekraczającej 5 lat pozbawienia wolności, a więc kary wyższej od kary przewidzianej w art. 230 § 1 d.k.k. (świadectwem trafności tej konstatacji jest fakt wymierzenia oskarżonemu kary trzech lat pozbawienia wolności) należy uznać, że przepis art. 230 § 1 d.k.k. (a więc przepis ustawy poprzednio obowiązującej) nie jest względniejszy dla oskarżonego w jego konkretnej sytuacji. Skoro zaś tak jest, to zgodnie z nakazem zawartym w art. 2 § 1 k.k. należało w sprawie oskarżonego stosować przepisy nowego kodeksu karnego i w związku z tym zakwalifikować czyn oskarżonego z art. 145 § 1 i 2 k.k., przyjmując za podstawę wymierzonej mu kary przepis art. 145 § 2 k.k.Zgłoszony w czasie rozprawy rewizyjnej wniosek wiceprokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej o zasądzenie od oskarżonego na rzecz Skarb Państwa kosztów postępowania należało uznać za słuszny.Sąd I instancji orzekając, że "koszty postępowania w niniejszej sprawie ponosi Skarb Państwa", oparł się na przepisie art. 547 § 3 k.p.k. Jednakże Sąd I instancji błędnie zinterpretował powołany przepis. Oskarżony w czasie rozprawy sądowej wyjaśnił bowiem: "Obecnie od 18 grudnia 1969 r. jestem już w rezerwie i pracuję w Poznaniu na P.K.P. jako operator dźwigu". Wyrok zaś w tej sprawie wydany został przez Sąd I instancji w dniu 13 stycznia 1970 r., a zatem oskarżony w dniu tym nie był już żołnierzem odbywającym zasadniczą służbę wojskową. Z tego względu brak było podstaw do wydania orzeczenia, że "w myśl art. 547 § 3 k.p.k. koszty postępowania w niniejszej sprawie ponosi Skarbu Państwa".Wykładnia językowa przepisu art. 547 § 3 k.p.k. - zwłaszcza ze względu na sformułowanie: "w wypadku skazania żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową (...)" - prowadzi do wniosku, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa wtedy, gdy oskarżony w dniu wydania wyroku skazującego jest żołnierzem zasadniczej służby wojskowej lub żołnierzem pełniącym służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (w tym ostatnim wypadku chodzi o nie będących żołnierzami zawodowymi bądź nadterminowymi słuchaczy akademii wojskowych i uczniów-podchorążych bądź elewów innych szkół wojskowych). Natomiast przepis art. 547 § 3 k.p.k. nie stosuje się w wypadku, gdy sprawca w czasie popełnienia przestępstwa był żołnierzem zasadniczej służby wojskowej lub żołnierzem pełniącym służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, ale w dniu wydania wyroku skazującego nie jest już żołnierzem wymienionych rodzajów czynnej służby wojskowej (np. oskarżony przed wydaniem wyroku skazującego został zwolniony z zasadniczej służby wojskowej lub też został powołany do zawodowej służby wojskowej). Zaznaczyć jednak wypada, że przepis art. 547 § 3 k.p.k. będzie miał zastosowanie w sytuacji, gdy w czasie popełnienia przestępstwa sprawca był osobą cywilną, ale w dniu wydania wyroku skazującego przez sąd wojskowy (np. za przestępstwo z art. 188 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL) lub przez sąd powszechny (np. za przestępstwo popełnione przed wcieleniem do jednostki wojskowej) sprawca jest żołnierzem tego rodzaju czynnej służby wojskowej, o jakiej traktuje przepis art. 547 § 3 k.p.k.Tak więc stwierdzić należy, że przepis art. 547 § 3 k.p.k. odnosi się nie do sytuacji (niejako statusu) sprawcy w czasie popełnienia przestępstwa, lecz do sytuacji oskarżonego istniejącej w dniu wydania wyroku skazującego.Oskarżony - jak to już wyżej podkreślono - nie był już w dniu wydania wyroku skazującego żołnierzem odbywającym zasadniczą służbę wojskową, wobec czego na podstawie art. 547 § 1 k.p.k. należało zasądzić od niego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania.Orzeczenie o zasądzeniu od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwoty 2.100 zł tytułem opłaty sądowej oparte zostało na przepisach art. 6 ust. 1 i 2 art. 9 lit. g) i art. 15 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 z późn. zm.).Z tych względów należało orzec jak na wstępie.