Rw 127/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), płk H. Kostrzewa.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk E. Kemparowa.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy: 1) Kazimierza B., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo z art. 215 § 1 d.k.k. i 2) Henryka F., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo z art. 145 k.k.W.P., z powodu rewizji wniesionej przez obrońców od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu z dnia 30 grudnia 1969 r. 1) zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Kazimierza B. w ten sposób, że: a) uznał oskarżonego za winnego tego, iż wieczorem 13 sierpnia 1969 r. na drodze do miejscowości N. prowadził w stanie nietrzeźwości z nadmierną szybkością około 70-80 km/godz. samochód wojskowy "Gaz-69" i w związku z tym, straciwszy panowanie nad pojazdem, uderzył nim w drzewo przydrożne, w następstwie czego znajdująca się w tym samochodzie Danuta C. poniosła śmierć, Elżbieta K. doznała ciężkiego uszkodzenia ciała, a Wacław W. doznał lekkiego uszkodzenia ciała, przy czym samochód uległ rozbiciu, a następnie spaleniu, co spowodowało straty w majątku Wojska w wysokości przeszło 40.000 zł, tj. popełnienia przestępstwa z art. 145 § 1, 2 i 3 k.k.,b) za podstawę prawną wymiaru kary zasadniczej przyjął przepis art. 145 § 3 k.k. i karę siedmiu lat więzienia zamienił na karę pozbawienia wolności w tej samej wysokości,c) za podstawę prawną orzeczenia kary dodatkowej przyjął przepis art. 43 § 2 k.k. i zamiast utraty prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych orzekł karę zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres pięciu lat;2) w uwzględnieniu rewizji obrońcy - zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Henryka F. w ten sposób, że oskarżonego uniewinnił, zarządzając w związku z tym natychmiastowe zwolnienie go z zakładu karnego (...).Uzasadnienie faktycznePowołanym na wstępie wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Poznaniu zostali skazani:1) Kazimierz B. za przestępstwo z art. 215 § 1 d.k.k. na karę siedmiu lat więzienia z utratą prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres pięciu lat za to, że wieczorem 13 sierpnia 1969 r. na drodze do N. sprowadził niebezpieczeństwo katastrofy w komunikacji lądowej w ten sposób, iż będąc w stanie nietrzeźwości oraz działając bezprawnie, zabrał i uruchomił wbrew woli i wiedzy Henryka F. przydzielony temu ostatniemu samochód służbowy "Gaz-69", będący własnością jednostki wojskowej w N.1, i jadąc nim z nadmierną szybkością około 70-80 km/godz., stracił panowanie nad tym samochodem, doprowadził do jego zarzucenia i uderzenia nim w drzewo, w wyniku czego 17-letnia Danuta C. poniosła śmierć na miejscu, 17-letnia Elżbieta K. doznała bardzo ciężkich obrażeń ciała i upośledzenia psychicznego, a Wacław W. doznał lekkich obrażeń ciała, samochód zaś uległ rozbiciu i spaleniu, co spowodowało straty w majątku Wojska w wysokości 40.171 zł, a ponadto nie udzielił pomocy bardzo ciężko rannej Elżbiecie K., pozostawiając ją w przydrożnym rowie i nic nikomu o tym nie mówiąc, co groziło jej bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia;2) Henryk F. za przestępstwo z art. 145 k.k.W.P. na karę dwóch lat więzienia za to, że 13 sierpnia 1969 r. około godziny 20, będąc kierowcą samochodu alarmowego "Gaz-69", stanowiącego własność jednostki wojskowej w N.1, działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej, samowolnie i bezprawnie zadysponował przydzielonym mu samochodem i pojechał nim wraz z Kazimierzem B. i Wacławem W. po wódkę do N.2, a następnie w odwiedziny do Genowefy S., zamieszkałej w N.3, a po przyjeździe do N.4 przewoził Genowefę S. i jej koleżanki Danutę C. i Elżbietę K. przydzielonym mu samochodem.Obrońca oskarżonego Kazimierza B. wnosił w złożonej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary do granic 4 lub 5 lat pozbawienia wolności. Rewizja obrońcy oskarżonego Henryka F. domagała się "uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania karnego". W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wywodził, że czyn oskarżonego Henryka F. nie stanowi przestępstwa w świetle przepisów nowego kodeksu karnego, a zwłaszcza przepisu art. 330 § 2 k.k., gdyż oskarżony, zmieniając samowolnie trasę jazdy samochodem, nie miał zamiaru osiągnięcia przez to korzyści majątkowej ani też nie działał z uszczerbkiem dla interesów służby. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. W odniesieniu do oskarżonego Kazimierza B.Dokonane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku ustalenia faktyczne są zgodne z wynikami przewodu sądowego. Wywody rewizji zmierzające do uzasadnienia wniosku o złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary do "granic 4 lub 5 lat więzienia" - nie są przekonywające. W świetle ustalonych okoliczności sprawy stopień zawinienia oskarżonego był znaczny. Oskarżony bowiem wprawił się w stan nietrzeźwości, a następnie bez wiedzy i zgody kierowcy samochodu Henryka F. uruchomił silnik i w czasie prowadzenia samochodu, mimo próśb ze strony znajdujących się w nim dziewczyn, aby zmniejszył szybkość, oraz mimo tego, że "kilka razy zarzuciło gazikiem", rozwinął nadmierną szybkość rzędu 70-80 km/godz. Ta ostatnia okoliczność w powiązaniu z faktem, że oskarżony znajdował się wówczas w stanie nietrzeźwości (1,3‰ zawartości alkoholu we krwi), doprowadziła do tego, że stracił panowanie nad samochodem i uderzył nim w przydrożne drzewo. W wyniku tego zderzenia znajdująca się w samochodzie Danuta C. poniosła śmierć, Elżbieta K. doznała ciężkiego uszkodzenia ciała, a Wacław W. doznał lekkich obrażeń ciała. Natomiast samochód został rozbity i następnie spłonął. W tych warunkach, jeśli się zważy, że stopień zawinienia oskarżonego był znaczny i że wręcz tragiczne skutki jego czynu należą do kategorii najpoważniejszych, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że wymierzona oskarżonemu kara jest represją rażąco niewspółmiernie surową, tym bardziej że zachowanie się oskarżonego po popełnieniu opisanego przestępstwa było wysoce naganne, gdyż nie udzielił on pomocy ciężko rannej Elżbiecie K.Z tych względów brak było podstaw do uwzględnienia rewizji obrońcy oskarżonego.W związku z rozpoznaniem niniejszej sprawy zważyć należało co następuje:W świetle obowiązującego w czasie wyrokowania przez Sąd I instancji ustawodawstwa karnego brak byłoby podstaw do kwestionowania kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 215 § 1 d.k.k. Natomiast na gruncie obowiązującego od 1 stycznia 1970 r. kodeksu karnego czyn oskarżonego, szczegółowo poprzednio opisany, wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 145 § l, 2 i 3 tegoż kodeksu. Ponieważ zastosowany przez Sąd I instancji przepis art. 215 § 1 d.k.k. nie jest względniejszy dla oskarżonego w jego konkretnej sytuacji, przeto w czasie orzekania w postępowaniu rewizyjnym, już po wejściu w życie nowego kodeksu karnego, należało - w myśl art. 2 § 1 wspomnianego kodeksu zakwalifikować czyn oskarżonego z art. 145 § 1, 2 i 3 k.k., a za podstawę wymiaru kary przyjąć przepis art. 145 § 3 k.k. Natomiast zamiast orzeczonej względem oskarżonego dodatkowej kary utraty prawa prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 5 lat należało orzec karę dodatkową zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres pięciu lat, przyjmując za podstawę tej kary przepis art. 43 § 2 k.k. (...).2. W odniesieniu do oskarżonego Henryka F.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji słusznie stwierdził, że w świetle wyników przewodu sądowego brak było podstaw do ustalenia, że oskarżony Henryk F. dopuścił się zarzuconego mu przestępstwa z art. 130 § 1 k.k.W.P. Natomiast Sąd I instancji ustalił, że oskarżony dopuścił się przestępstwa z art. 145 k.k.W.P. przez to, że działając w celu osiągnięcia korzyści osobistej, samowolnie zadysponował przydzielonym mu samochodem i pojechał nim wraz z Kazimierzem B. i Wacławem W. najpierw do N.2, a następnie do miejscowości N.4 w tym celu, by spotkać się tam z Genowefą S., oraz że później oskarżony przewoził samochodem Genowefę S. i jej koleżanki. W świetle obowiązującego do 31 grudnia 1969 r. kodeksu karnego Wojska Polskiego brak byłoby podstaw do kwestionowania zasadności skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 145 k.k.W.P. Jednakże według obowiązującego od 1 stycznia 1970 r. nowego kodeksu karnego opisany w zaskarżonym wyroku czyn oskarżonego nie jest zabroniony pod groźbą kary, a zatem nie stanowi przestępstwa. Stanowiąc w pewnej mierze odpowiednik art. 145 k.k.W.P., przepis art. 330 § 2 k.k. uzależnia karalność samowolnego użycia wojskowego pojazdu mechanicznego przez żołnierza od powstania uszczerbku dla interesów służby lub od działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do ustalenia, że opisane na wstępie działanie oskarżonego podyktowane było chęcią osiągnięcia przezeń korzyści majątkowej.Brak jest również podstaw do ustalenia, że oskarżony działał z uszczerbkiem dla służby. Należy bowiem wyrazić pogląd, że uszczerbek dla interesów służby nie tkwi immanentnie w samym fakcie samowolnego użycia przez żołnierza pojazdu wojskowego. Uszczerbek, o jakim traktuje art. 330 § 2 k.k., powinien być realny oraz konkretnie sprecyzowany i dopiero jako taki, będąc zawinionym skutkiem samowolnego użycia wojskowego pojazdu mechanicznego, nadaje działaniu sprawcy cechy przestępstwa określonego w art. 330 § 2 k.k. Dla bytu tego przestępstwa nie wystarcza zatem teoretyczna możliwość powstania uszczerbku dla służby. Tego rodzaju pogląd wynika z interpretacji językowej omawianego przepisu, według którego przestępstwem jest samowolne użycie wojskowego pojazdu mechanicznego z uszczerbkiem dla interesów służby, a nie użycie wojskowego pojazdu mechanicznego z możliwością powstania uszczerbku dla interesów służby.Wprawdzie samochód, którego kierowcą był oskarżony, został przez współoskarżonego Kazimierza B. rozbity, a następnie zniszczony i na skutek tego niewątpliwie powstał uszczerbek dla interesów służby, jednakże - jak to ustalił Sąd I instancji - oskarżony "nie tylko nie przewidywał sposobu zachowania się Kazimierza B. i skutków, jakie to zachowanie sprowadzi, ale nie mógł również i nie miał powinności tego przewidzieć".Skoro zatem w zachowaniu się oskarżonego brak jest znamion przestępstwa przewidzianego w nowym kodeksie karnym, a zwłaszcza w art. 330 § 2, to zaskarżony wyrok należało zmienić i Henryka F. uniewinnić (...).