Rw 330/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk Z. Krasuski.Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), ppłk J. Gawrysiak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk M. Nowak.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej Prokuratora, sprawę Antoniego P., uniewinnionego wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 17 lutego 1969 r. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 28 § 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) i z art. 154 k.k.W.P. przez to, że: 1) 29 listopada 1968 r. około godz. 24 w N.1, będąc pod wpływem alkoholu, prowadził motocykl marki WSK, stanowiący własność Bogdana G., 2) w tym samym czasie i miejscu, będąc pod wpływem alkoholu, dopuścił się czynu hańbiącego honor, godność i powagę Wojska Polskiego w ten sposób, że wraz z nie ustalonym żołnierzem zatrzymał na drodze publicznej jadących na motocyklu Stanisława D. i Michała B., zabrał im kluczyk od motocykla, aby nie mogli uruchomić pojazdu i odjechać, a następnie kiedy Michał B. oświadczył mu, że jeżeli nie odda kluczyka, to zamelduje o jego zachowaniu się organom MO lub WSW, oskarżony chwycił wówczas Michała B. za koszulę, którą rozdarł, a gdy wymieniony uwolnił się od niego, uderzył go pasem ze sprzączką, wskutek czego Michał B. doznał lekkich obrażeń ciała w postaci skaleczenia ręki.Prokurator zaskarżył ten wyrok z powodu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania oraz z powodu uniewinnienia oskarżonego wbrew okolicznościom sprawy i wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy uchylił wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 17 lutego 1969 r. w sprawie Antoniego P. i sprawę tę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Zasadnie twierdzi prokurator, że Sąd naruszył prawo procesowe przez to, iż nie wyczerpał wszystkich możliwości zebrania niezbędnych dowodów służących do wyjaśnienia okoliczności sprawy i nie dokonał wyczerpującej i dostatecznie wnikliwej oceny przeprowadzonych dowodów, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na treść wyroku.Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd dokonał klasyfikacji zeznań świadków, dzieląc ich na dwie grupy: "świadków obrony" i "świadków oskarżenia". Do "świadków obrony" zaliczył Zofię P., siostrę oskarżonego, oraz Bogdana G., natomiast do "świadków oskarżenia" - Michała B. i Stanisława D. Między zeznaniami tych dwóch grup świadków zachodziła zasadnicza rozbieżność, pierwsi bowiem poświadczyli alibi oskarżonego, drudzy natomiast go obciążyli. W wyroku zawarte jest stwierdzenie, że "rozbieżność relacji między świadkami obrony a oskarżenia Sąd rozstrzygnął na korzyść oskarżonego, gdyż taka jest zasada tłumaczenia wątpliwości, które wyłoniły się w ten sposób".Powyższe zastosowanie zasady in dubio pro reo jest błędne.Rozbieżności zachodzące między zeznaniami poszczególnych świadków same przez się nie uzasadniają stosowania wspomnianej zasady tak długo, dopóki nie zostaną wyczerpane możliwości dowodowe, pozwalające na jak najpełniejszą ocenę wartości dowodów i jak najpełniejsze wyjaśnienie okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozpoznania sprawy. Samo stwierdzenie istnienia tych rozbieżności bez próby wyjaśnienia przyczyn tego stanu rzeczy oraz tego, które z zeznań świadków są prawdziwe, a które nie, nie wystarcza, sąd bowiem, ograniczając się do tego stwierdzenia, nie wykonałby podstawowego obowiązku, jakim jest dochodzenie prawdy w procesie. Zasada in dubio pro reo obowiązuje dopiero wówczas, gdy została w maksymalnie możliwym stopniu zrealizowana zasada dochodzenia prawdy, a mimo to, pozostały jeszcze wątpliwości, których rozstrzygnięcie jest koniecznym kompromisem na rzecz oskarżonego.W rozpoznawanej sprawie Sąd nie tylko nie wyjaśnił wszystkich okoliczności, ale nie uwzględnił nadto w ocenie wszystkich przeprowadzonych dowodów i ustalonych nimi okoliczności, naruszając w ten sposób przepisy art. 3, 5 i 244 k.w.p.k.W szczególności Sąd zbagatelizował rozbieżności zachodzące między zeznaniami świadka Bogdana G. i Zofii P. a wyjaśnieniami oskarżonego, i to nie tylko te, o których mówi w wyroku jako o rozbieżnościach pozornych, ale również i te, które dotyczą godziny wyjazdu matki oskarżonego i położenia się oskarżonego na spoczynek (godzina 23 czy 24?). Ta ostatnia zwłaszcza okoliczność mogła mieć istotne znaczenie, jeśli się zważy, że według zeznań świadka Stanisława D. zajście z oskarżonym miało miejsce około godz. 24 i że wobec tego ścisłe ustalenie godziny położenia się oskarżonego na spoczynek było w sprawie rzeczą ważną. Zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonego można było sprawdzić na przykład przez zbadanie, o której godzinie odchodził pociąg, jakim odjeżdżała matka oskarżonego, oraz przez przesłuchanie jej i brata oskarżonego, Kazimierza.Sąd, mając wątpliwości co do wiarygodności zeznań świadka Stanisława D., powinien był ocenić je szczególnie wnikliwie, sprawdzając w miarę możliwości te wszystkie jego twierdzenia, które miały znaczenie dla sprawy. Tymczasem Sąd odrzucił zeznania tego świadka bez stwierdzenia zarazem, że w jakiejkolwiek, najmniejszej choćby części okazały się one nieprawdziwe. Sama wątpliwość, czy Stanisław D. trafnie rozpoznał kluczyk od motocykla, nie upoważniała Sądu do wyciągnięcia tak daleko idącego wniosku co do zeznań tego świadka.Nie można też uznać za zasadne twierdzenia Sądu, że bez znaczenia dla oceny wartości tego dowodu jest fakt, iż Stanisław D. podał numer motocykla należącego do Bogdana G., ponieważ numer ten mógł on znać już wcześniej, jeszcze przed zajściem, lub mógł go poznać w czasie oględzin motocykla. Sąd w tej kwestii nie wykorzystał dowodów zawartych w aktach, a w szczególności notatki służbowej, z której wynika, że pokrzywdzeni, zgłaszając w Komendzie Powiatowej MO w N.2 o zdarzeniu, podali już wówczas numer motocykla, a więc przed jego oględzinami. Natomiast z protokołu zawiadomienia wynika, iż świadek Michał B., który nie uczestniczył w oględzinach motocykla, podał w krytycznym dniu, w kilka godzin po zdarzeniu, numer motocykla, który został poddany oględzinom. Skoro obaj pokrzywdzeni zapamiętali numer motocykla, którym jechał oskarżony, i motocykl ten następnie zastano na podwórzu oskarżonego, to okoliczność ta - wbrew twierdzeniu Sądu - ma znaczenie dla oceny sprawy.Sąd pominął w ocenie swej również i ten ważny moment, że świadek Stanisław D. w czasie oględzin motocykla stwierdził, iż motor był ciepły; stąd sugestia, że krótko przedtem motor ten pracował, co uprawdopodobniałoby twierdzenie, iż korzystał z niego oskarżony. Świadek Stanisław D. podał, że również milicjant dokonujący oględzin motocykla stwierdził to samo. Mimo że wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć ważne znaczenie, Sąd nie zajął się nią i nie przesłuchał osób dokonujących oględzin motocykla.Sąd nie zainteresował się też bliżej szczegółami zatrzymania oskarżonego, które mogły rzutować na ocenę jego wyjaśnień oraz zeznań jego siostry i świadka Bogdana G. Należało bowiem zbadać, czy w chwili nadejścia funkcjonariuszy MO oskarżony istotnie spał, w jakim znajdował się on stanie i czy coś wskazywało na to, że krótko przedtem był poza domem. Pewne, aczkolwiek niewystarczające dane w tej materii zawarte są we wspomnianej już, nie wykorzystanej przez Sąd notatce służbowej.Sąd przy ocenie zeznań świadka Stanisława D. w ogóle nie zastanawiał się nad tym, dlaczego świadek ten, który znał oskarżonego, miałby go obciążać nieprawdziwie. Niewskazanie ewentualnych motywów obciążania oskarżonego przez świadka jest istotną luką oceny, której podzielić w tym stanie rzeczy nie można. Wprawdzie pewne sugestie mogą wynikać z wyjaśnień oskarżonego, który twierdzi, że miał przedtem zatarg ze świadkiem Stanisławem D., jednakże zważyć należy, że w toku postępowania przygotowawczego oskarżony - przyznając, że zna Stanisława D. - przeczył kategorycznie, by miał z nim jakiekolwiek zatargi.Wykazane wyżej luki w rozpoznaniu sprawy powinny być usunięte w toku ponownej rozprawy, co pozwoli na prawidłową ocenę dowodów, zgodną z wymaganiami przepisów postępowania, oraz pozwoli na dokonanie ustaleń odzwierciedlających rzeczywisty przebieg zdarzenia, a w konsekwencji - na trafne orzeczenie kończące postępowanie w tej sprawie.