V KRN 64/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec. Sędziowie: J. Szamrej, T. Majewski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 1970 r. na rozprawie sprawy Tadeusza G., oskarżonego z art. 230 § 2 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 3 września 1969 r.zmienił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie z dnia 14 maja 1969 r. w ten sposób, że oskarżonego Tadeusza G. uznał za winnego tego, że dnia 10 stycznia 1969 r. w N. nieumyślnie spowodował śmierć Władysława Z. przez to, iż uderzył go pięścią w twarz, w wyniku czego ten ostatni, upadając uderzył głową o płytę chodnikową i doznał obrażeń czaszki oraz mózgu powodujących śmierć, i za to z mocy art. 152 k.k. skazał tegoż oskarżonego Tadeusza G. na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; z mocy art. 6 ust. 3 lit. c) ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) złagodził wymierzoną karę do połowy, tj. do 1 roku i 9 miesięcy z zaliczeniem aresztu tymczasowego i wykonanej dotychczas kary od dnia 10 stycznia 1969 r. (...).Uzasadnienie faktyczneTadeusz G., urodzony 10 lutego 1951 r., wyrokiem Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Nowa Huta w Krakowie z dnia 14 maja 1969 r. został uznany za winnego tego, że w dniu 10 stycznia 1969 r. w N. nieumyślnie spowodował śmierć Władysława Z. przez to, że będąc w stanie nietrzeźwości, z pobudek chuligańskich uderzył go pięścią w twarz, w wyniku czego ten ostatni upadając uderzył głową o płytę chodnikową i doznał obrażeń czaszki oraz mózgu, a w szczególności krwotoku podoponowego i stłuczenia mózgu, w następstwie czego zmarł, i za to został skazany na podstawie art. 230 § 2 i 47 § 2 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) na 5 lat więzienia i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat.Na skutek wniesionej przez obrońcę oskarżonego rewizji co do wymiaru kary Sąd Wojewódzki w Krakowie w dniu 3 września 1969 r. - przyjmując, że przestępstwo przypisane oskarżonemu nie nosi znamion czynu chuligańskiego - zmienił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego w orzeczeniu o karze zasadniczej i dodatkowej w ten sposób, że skazał oskarżonego Tadeusza G. z art. 230 § 2 d.k.k. na 3 lata i 6 miesięcy więzienia, a na mocy art. 6 ust. 3 lit. c) ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) tak orzeczoną karę złagodził o połowę, tj. do 1 roku i 9 miesięcy więzienia.Od powyższego wyroku Sądu II instancji Prokurator Generalny PRL, przed upływem terminu określonego w art. 463 § 2 k.p.k., wniósł rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Tadeusza G.Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę art. 8 i 320 d.k.p.k. (art. 3 § 1 i 357 k.p.k.), polegającą na nienależytym uwzględnieniu i rozważeniu wszystkich okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, co doprowadziło do bezzasadnego uznania, że przypisany oskarżonemu czyn nie miał charakteru chuligańskiego, a w konsekwencji do niesłusznego złagodzenia kary wymierzonej oskarżonemu przez Sąd I instancji oraz do zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151), i w konkluzji wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego Tadeusza G. za winnego zarzucanego mu czynu i skazanie go na podstawie art. 230 § 2 d.k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) - jako przepisów względniejszych niż art. 157 § 1 i 59 § 1 k.k. - na karę pozbawienia wolności w granicach kary orzeczonej przez Sąd I instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki przyjął zgodnie z wynikami przewodu sądowego, że zarówno oskarżony jak i pokrzywdzony i jego koledzy spożyli przed zajściem pewną ilość alkoholu, co wywołało stan podniecenia u obydwu stron, przy czym pokrzywdzony i jego koledzy pierwsi zaczepili oskarżonego, w wyniku czego doszło do wzajemnych wypowiedzi, które mogły przybrać formę zniewagi, jak to przedstawił oskarżony w swoich wyjaśnieniach na rozprawie.Rewizja nadzwyczajna zajmuje stanowisko, że to "przygadywanie" było drobnym incydentem, który w najmniejszym nawet stopniu nie usprawiedliwiał reakcji oskarżonego w postaci uderzenia pokrzywdzonego "z całą siłą" pięścią w twarz. Z tym twierdzeniem należy się zgodzić o tyle, że nie mogłoby być mowy o potraktowaniu zachowania się pokrzywdzonego jako wyzywającego zachowania się w rozumieniu art. 182 § 2 k.k. Nie oznacza to jednak, że działanie oskarżonego może być uznane za typowe działanie o charakterze chuligańskim. Przeciwko temu przemawia okoliczność, że obie strony znajdowały się w stanie podniecenia alkoholowego, a strona pokrzywdzona w pewnym stopniu sprowokowała zajście.W tych okolicznościach należy się zgodzić ze stanowiskiem zaskarżonego wyroku, odrzucającym charakter chuligański czynu przypisanego oskarżonemu.Osobne zagadnienie stanowi kwalifikacja prawna, którą należało w tym wypadku zastosować. Sądy obu instancji przyjęły kwalifikację z art. 230 § 2 d.k.k. uznając, iż oskarżony "mógł i powinien był przewidzieć, że Władysław Z., nie przygotowany na tak silne uderzenie pięścią w szczękę, upadnie do tyłu i uderzy głową w betonowe płyty (...) i upadek może być śmiertelny" (z uzasadnienia wyroku Sądu Powiatowego). U podstaw tej kwalifikacji prawnej tkwi stwierdzenie, że oskarżony ponosi winę umyślną w zakresie działania zamierzonego (uszkodzenia ciała) i winę nieumyślną w zakresie nie zamierzonego skutku (spowodowanie śmierci Władysława Z.). W nowym kodeksie karnym rozdzielone zostały ustawowe stany faktyczne przestępstw z art. 230 § 1 i z art. 230 § 2 d.k.k. Zachowany w nie zmienionej formie pozostał typ przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci człowieka (art. 152 k.k. jako odpowiednik art. 230 § 1 d.k.k.). Inaczej natomiast ujęty został typ kwalifikowany tego przestępstwa (art. 230 § 2 d.k.k.). Unormowany on jest w art. 157 § 1 i 2 k.k., który przewiduje surowszą sankcję względem sprawcy, "jeżeli następstwem czynu określonego w art. 153, 154 § 1 lub w art. 156 § 1 jest śmierć człowieka" (kara pozbawienia wolności od roku do lat 10) albo "jeżeli następstwem czynu określonego w art. 155 § 1 jest śmierć człowieka" (kara od 2 lat).Z powyższego wynika, że postacią kwalifikowaną jest nieumyślne spowodowanie śmierci jako następstwo umyślnego uszkodzenia ciała, ale nie każdego, a jedynie takiego uszkodzenia, które mieści się w ramach art. 156 § 1 (naruszenie czynności ciała na czas powyżej siedmiu dni - por. art. 156 § 2).Działanie zamierzone przez oskarżonego Tadeusza G. (objęte winą umyślną) sprowadzało się do naruszenia nietykalności cielesnej pokrzywdzonego (art. 182 § 1), albo co najwyżej do spowodowania lekkiego uszkodzenia ciała (art. 156 § 2). Dalsze następstwo (upadek, uderzenie głową o płytę chodnikową i doznanie obrażeń czaszki) było już tylko objęte winą nieumyślną, co przyjął Sąd I instancji, jak to wynika z przytoczonego wyżej fragmentu uzasadnienia jego wyroku. Z tych powodów przestępstwo, którego dopuścił się oskarżony Tadeusz G., nie może być zakwalifikowane z art. 157 § 1 k.k. ani (jak postuluje rewizja nadzwyczajna) z art. 230 § 2 d.k.k., gdyż zasięg stosowania tego ostatniego przepisu został w nowym kodeksie karnym ograniczony w sposób wyżej omówiony.Właściwym przepisem prawa materialnego, który należało w tym wypadku zastosować, jest więc art. 152 k.k. z sankcją od 6 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Ze względu na to, że oskarżony wykazał znaczny stopień agresywności i brak poszanowania względem starszego od siebie pokrzywdzonego, a przy tym w chwili czynu znajdował się w stanie nietrzeźwości, należało - mimo młodocianego wieku oskarżonego i dobrej opinii (wynikającej zarówno z akt sprawy, jak i ze złożonego na rozprawie w Sądzie Najwyższym odpisu postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 26 lutego 1970 r. co do warunkowego zwolnienia) - wymierzyć mu karę wyższą od średniego ustawowego zagrożenia, przy czym kara ta ulega obligatoryjnemu złagodzeniu o połowę na mocy art. 6 ust. 3 lit. c) ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.