V KRN 877/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dąbrowski.Sędziowie: Z. Kubec (sprawozdawca), I. Kazimierczak.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Matywiecka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Czesława P. i Antoniego K., oskarżonych z art. 240 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo (Dz. U. Nr 34, poz. 152), po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Powiatowego w Suwałkach z dnia 17 marca 1966 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383, pkt 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonych Czesława P. i Antoniego K. i uznał ich za winnych tego, że w dniu 21 listopada 1965 r. w S., znajdując się w stanie nietrzeźwości i działając z pobudek chuligańskich, wzięli udział w pobiciu Wacława R., który doznał złamania kończyny dolnej prawej oraz ogólnego obrażenia twarzy, co spowodowało naruszenie funkcji organizmu na okres powyżej 20 dni, i za to na podstawie art. 240 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) skazał: Czesława P. na 1 rok więzienia z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania i dotychczas odbywanej kary od 27 listopada 1965 r., a Antoniego K. na 6 miesięcy więzienia; orzeczenie co do powództwa cywilnego pozostawił bez zmian (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia zarzuca:I. Czesławowi P. i Antoniemu K. czyn z art. 240 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) popełniony przez to, że w dniu 21 listopada 1965 r. w S., znajdując się w stanie nietrzeźwości i działając z pobudek chuligańskich, wzięli udział w pobiciu Wacława R., który doznał złamania kończyny dolnej prawej oraz ogólnego obrażenia twarzy, co spowodowało naruszenie funkcji organizmu na okres powyżej 20 dni;II. ponadto temuż Czesławowi P. czyn z art. 239 § 1 k.k. w związku z art. 1 cytowanej ustawy, popełniony przez naruszenie nietykalności cielesnej Leona S. w tym samym miejscu, czasie i z tych samych pobudek chuligańskich.Sąd Powiatowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 17 marca 1966 r. skazał Czesława P. i Antoniego K. z art. 239 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152) za to, że w czasie i miejscu jak w akcie oskarżenia, znajdując się w stanie nietrzeźwości, kopali nogami Wacława R.: Czesława P. - na karę 8 miesięcy aresztu z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 27 listopada 1965 r. do dnia wyroku, a Antoniego K. - na karę 6 miesięcy aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 3 lat.Tym samym wyrokiem Sąd Powiatowy w Suwałkach, po rozpoznaniu powództwa cywilnego, zasądził od Czesława P. i Antoniego K. na rzecz Wacława R. tytułem odszkodowania za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną kwotę 3.000 zł solidarnie. Ponadto Sąd uniewinnił oskarżonego Czesława P. od zarzutu w pkt II aktu oskarżenia.Na wniosek stron odpisy wyroku z uzasadnieniem zostały doręczone w dniu 7 maja 1966 r. prokuratorowi, obrońcy oskarżonego Czesława P. i powodowi cywilnemu. Prokurator rewizji nie założył, obrońca oskarżonego cofnął w dniu 25 maja 1966 r. wniesioną przez siebie rewizję, wobec czego rewizja powoda cywilnego nie podlegała rozpoznaniu. Tak więc wyrok uprawomocnił się w I instancji w części dotyczącej oskarżonego Antoniego K. oraz w części uniewinniającej oskarżonego Czesława P. w dniu 21 maja 1966 r., a w części skazującej tegoż Czesława P. w dniu cofnięcia rewizji (brak jest jednak postanowienia sądu o pozostawieniu tej rewizji bez rozpoznania; jest tylko postanowienie o takim pozostawieniu bez rozpoznania rewizji powoda cywilnego).Prokurator Generalny PRL założył rewizję nadzwyczajną od wyżej wymienionego wyroku w części skazującej obu oskarżonych za czyn opisany w punkcie I aktu oskarżenia, zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na niesłusznym skazaniu obu oskarżonych jedynie z art. 239 § 1 k.k. w związku z art. 1 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r., mimo że doznane przez pokrzywdzonego Wacława R. złamanie obu kostek stawu skokowego prawej nogi pozostawało w bezpośrednim związku z pobiciem go przez oskarżonych, a wobec tego, że obrażenie to naruszało czynności owej kończyny dolnej na okres powyżej 20 dni, działanie oskarżonych wyczerpywało znamiona przestępstwa z art. 240 § 1 k.k. w związku z art. 1 cytowanej ustawy, zarzucanego aktem oskarżenia. Rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek:1. o uchylenie zaskarżonego wyroku w części skazującej obu oskarżonych,2. o uznanie Czesława P. i Antoniego K. za winnych dokonania czynu z art. 240 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152), zarzucanego w pkt I aktu oskarżenia oraz3. o skazanie ich obu na znacznie surowsze kary pozbawienia wolności z zaliczeniem zarazem oskarżonemu Czesławowi P. na poczet kary okresu tymczasowego aresztowania i bez stosowania względem Antoniego K. warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Jak wynika z uzasadnienia wyroku, sąd orzekający, opierając się na opiniach biegłego, przyjął, że złamanie obu kości nogi u pokrzywdzonego nie mogło w żaden sposób nastąpić na skutek kopnięcia, lecz stało się to w wyniku wzajemnego szarpania się na ośnieżonym podwórku. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia winy oskarżonych w ramach art. 240 § 1 k.k., a tylko art. 239 § k.k., skoro obaj oni, kopiąc pokrzywdzonego, naruszyli jego nietykalność cielesną.Niewątpliwe jest w sprawie niniejszej, że Wacław R. - w następstwie zajścia, jakie miało miejsce w dniu 21 listopada 1965 r. - doznał złamania obu kostek stawu skokowego prawej kończyny dolnej, co naruszyło czynności tejże kończyny na okres powyżej 20 dni. Biegły, przesłuchany na rozprawie, stwierdził, że wprawdzie bezpośrednio kopnięcie w nogę nie mogło spowodować złamania obu kostek, jednakże kopnięcie było przyczyną pośrednią, gdyż na skutek kopnięcia noga podwinęła się i przez podwinięcie nastąpiło złamanie kostki.W sprawie niniejszej prawidłowo przyjął Sąd orzekający na podstawie zeznań przesłuchanych świadków, że gdy obaj oskarżeni zaczepili i napadli na Wacława R. po odprowadzeniu przezeń do domu pijanego K., to w czasie wzajemnego szarpania się Czesława P. z Wacławem R. ten ostatni przewrócił się na ziemię. Leżącego na ziemi poczęli kopać obaj oskarżeni po głowie i po nogach.W takiej sytuacji czyn przypisany obu oskarżonym należało zakwalifikować z art. 240 § 1 k.k.Osoba, biorąca udział w bójce lub pobiciu, odpowiada z art. 240 k.k., jeżeli przewidywała lub co najmniej powinna była przewidzieć, że w wyniku takiego zajścia może nastąpić skutek w postaci ciężkiego lub bardzo ciężkiego uszkodzenia ciała (§ 1) albo w postaci śmierci (§ 2), oraz jeżeli skutek ten w rzeczywistości nastąpił, przy czym obojętne jest dla bytu tego przestępstwa, czy skutek został spowodowany przez indywidualnie oznaczonego sprawcę, czy też sprawcy ustalić się nie da, czy wreszcie skutek nastąpił z innych przyczyn, np. z powodu upadku.Jeżeli bowiem - jak w sprawie niniejszej - osoba napadnięta doznała na skutek upadku ciężkiego uszkodzenia ciała, to skutek ten, będący w sferze przewidywań napastników, jest następstwem pobicia. Słowa użyte w art. 240 § 1 k.k.: "jeżeli stąd wynikło uszkodzenie" należy rozumieć w ten sposób, że uszkodzenie musi wynikać z bójki lub pobicia jako sumy działań wszystkich uczestników zajścia oraz że między skutkiem a zajściem musi istnieć związek przyczynowy, to zaś zostało w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ustalone.Czyn przypisany oskarżonym słusznie został przez Sąd określony jako czyn mający charakter chuligański, słusznie też powołano przepis art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 152). Jednakże Sąd nie wyciągnął należytych dalszych wniosków w zakresie represji karnej mimo podkreślenia w uzasadnieniu wyroku, że "czyny chuligańskie nie maleją, stają się zjawiskiem coraz częstszym, zakłócają spokój i porządek publiczny, a niejednokrotnie są przyczynami utraty zdrowia i śmierci".Oskarżeni w chwili popełnienia czynu znajdowali się w stanie nietrzeźwości, co jest zawsze okolicznością obciążającą. Fakt zaś, że i pokrzywdzony był wówczas pijany, w niczym winy ich nie umniejsza.Art. 3 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo (Dz. U. Nr 34, poz. 152) wyłączył w zasadzie stosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary względem sprawców przestępstw o charakterze chuligańskim, dopuszczając możliwość stosowania tego dobrodziejstwa tylko wówczas, gdy wyjątkowe okoliczności danego wypadku wskazują na jego celowość.Co do oskarżonego Antoniego K., to Sąd uzasadnił zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary jego wiekiem i niekaralnością.Żadna z przytoczonych przez Sąd okoliczności w istocie nie może być uznana za okoliczność wyjątkową w rozumieniu tego przepisu. Wiek oskarżonego Antoniego K. (51, a nie 54 lata) nie jest wiekiem podeszłym, a warunki rodzinne (żona i dziecko w wieku 16 lat) nie są także tak trudne, aby uniemożliwiały czy też utrudniały odbycie kary pozbawienia wolności. Niekaralność zaś oskarżonego nie może być uznana za okoliczność o charakterze wyjątkowym, w szczególny sposób przemawiającą na jego korzyść.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej i orzekł jak w sentencji.Co się tyczy orzeczenia dotyczącego powództwa cywilnego, to Sąd Najwyższy pozostawił je bez zmian i nie uwzględnił wniosku powoda cywilnego o zasądzenie wyższej kwoty, ponieważ wyrok w tej części nie został zaskarżony rewizją nadzwyczajną.