III CZP 50/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: R. Czarnecki, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Rolnictwa i Leśnictwa) w Z. o ustalenie prawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 15 maja 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobierca, który nie legitymuje się uprawnieniami do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego przejętego na rzecz Skarbu Państwa w myśl art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5.IX.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318), zachowuje roszczenie z art. 3 ust. 3 tegoż dekretu o uznanie jego prawa do części przejętego gospodarstwa?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Spadkobierca, który nie dziedziczy gospodarstwa rolnego, nie ma roszczenia - z art. 3 ust. 3 dekretu z dnia 5 IX 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) - o uznanie jego prawa do tego gospodarstwa. Uzasadnienie faktyczneMienie osób przesiedlonych do ZSRR przechodzi z mocy samego prawa - z chwilą przesiedlenia - bez odszkodowania na własność Państwa, ustalenia zaś powyższego przejścia w stosunku do nieruchomości ziemskich (rolnych) dokonują stosownie do art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 powołanego dekretu z dnia 5.IX.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) powiatowe władze administracji ogólnej. Każda jednak osoba (określona w dekrecie jako "osoba trzecia") roszcząca sobie prawo własności do powyższego mienia może wystąpić do sądu z pozwem o uznanie jej własności, uzyskanie zaś wyroku uwzględniającego powództwo otwiera drogę do dalszego postępowania, przewidzianego w ust. 3 art. 3 tego dekretu.Jeżeli źródłem prawa własności powoda jest nabycie spadku obejmującego sporną nieruchomość, to nabycie to może być wykazane wobec Skarbu Państwa wyłącznie - zgodnie z art. 1027 k.c. - stwierdzeniem nabycia spadku. Gdy spadek obejmuje gospodarstwo rolne, niezbędne jest stwierdzenie nabycia lub zachowania prawa dziedziczenia tegoż spadkowego gospodarstwa rolnego (art. 1027 k.c. w związku z art. 1058 i 1066 k.c. oraz art. 677 § 2 i 3 k.p.c.).Spadkobierca nie dziedziczący gospodarstwa rolnego pozbawiony jest możności wykazania swej legitymacji czynnej wobec każdego, kto nie rości sobie praw do tego gospodarstwa z tytułu spadkobrania. Dotyczy to także roszczenia osoby trzeciej określonej w cyt. art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5.IX.1947 r., gdy osoba ta powołuje się wobec Skarbu Państwa na tytuł spadkobiercy po właścicielu przejętego gospodarstwa rolnego lub innej nieruchomości rolnej (por. analogiczną sytuację spadkobiercy występującego o wydanie spadkowego gospodarstwa rolnego - w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 25.IX.1967 r. III CZP 117/66, OSNCP 1968, poz. 112).Spadkobierca zatem, który nie dziedziczy gospodarstwa rolnego, nie może żądać ani jego wydania, ani uznania prawa własności do tego gospodarstwa, albowiem nie może uzyskać stwierdzenia nabycia lub zachowania prawa dziedziczenia takiego gospodarstwa.