II CZ 124/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: J. Przybylski (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Jana H. przeciwko Wytwórni Pieczywa Cukierniczego "K." w B. o 12.540 zł, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 29 września 1967 r.,zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneUrząd Patentowy PRL prawomocną decyzją z dnia 20.I.1965 r. uznał Jana H. za współtwórcę projektu racjonalizatorskiego pn. "maszyna do oblewania czekoladą", zgłoszonego w dniu 12.III.1963 r. za nr ewid. BM 1/63 w Wytwórni Pieczywa Cukierniczego "K." w B. przez Jana M. i Jana B.Wynagrodzenie za projekt w wysokości 38.000 zł zostało już ustalone przedtem i wypłacone twórcom Janowi M. i Janowi B.W następstwie decyzji Urzędu Patentowego o uznaniu Jana H. za współtwórcę projektu Wytwórnia Pieczywa Cukierniczego "K." w B. zaoferowała przyznanie mu 5% ogólnego wynagrodzenia. Ponieważ jednak Jan H. domagał się 1/3 całości wynagrodzenia, wystąpił w tej sprawie do Centrali Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", która w piśmie z dnia 7.VI.1966 r. zawiadomiła go, że wniosku nie rozpatrzyła, albowiem roszczenia jego należą do roszczeń cywilnoprawnych z zakresu wynalazczości, które ze względu na przepis art. 125 prawa wynalazczego mogą być rozstrzygnięte w trybie postępowania sądowego lub polubownego.W następstwie tego pisma Jan H. skierował do Sądu Powiatowego w Gorlicach pozew, w którym wnosił o zasądzenie od pozwanej Wytwórni Pieczywa Cukierniczego "K." w D. kwoty 12.540 zł, jaką winien otrzymać z sumy ogólnego wynagrodzenia ustalonego za projekt wynalazczy.Sąd Powiatowy przekazał sprawę do rozpoznania w trybie art. 18 k.p.c. Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie, który postanowieniem z dnia 29.IX.1967 r. odrzucił pozew.Sąd Wojewódzki uznał, że spór o wysokość wynagrodzenia dochodzonego przez powoda nie należy do właściwości sądów powszechnych (art. 2 § 3 k.p.c.), albowiem ustalenia wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy należy według art. 112 i 113 prawa wynalazczego do jednostki gospodarki uspołecznionej, w której przyjęto projekt do zastosowania, bądź do jednostki nadrzędnej, a odwołanie przysługuje do organu nadrzędnego lub do Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym (art. 123 prawa wynalazczego oraz § 2 rozp. RM z 16.III.1963 r. - Dz. U. Nr 16, poz. 85).W zażaleniu na to postanowienie powód domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie celem merytorycznego jej rozpoznania, przy czym zarzuca naruszenie prawa materialnego przez brak uwzględnienia treści art. 125 prawa wynalazczego oraz błędną wykładnię § 2 rozp. Rady Ministrów z 16.III.1963 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 85). Zdaniem żalącego się sprawa podlega właściwości sądu z mocy art. 125 prawa wynalazczego, ponieważ samo wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski zostało - zgodnie z art. 112 prawa wynalazczego - ostatecznie już ustalone, a sporną kwestią jest jedynie udział każdego ze współtwórców w ustalonym wynagrodzeniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy nie podzielił zapatrywań żalącego się, przy czym zważył, co następuje:Tryb postępowania sądowego w sprawach z zakresu wynalazczości jest trybem wyjątkowym i zgodnie z art. 125 ustawy z dnia 31.V.1962 r. - Prawo wynalazcze (Dz. U. Nr 33, poz. 156) dopuszczalny jest tylko w sprawach, które nie zostały objęte poprzednimi przepisami art. 119-124, dotyczą zaś roszczeń cywilnoprawnych z zakresu wynalazczości.Roszczenie powoda ma niewątpliwie charakter cywilnoprawny i związane jest z uprawnieniami przysługującymi twórcom projektów wynalazczych do wynagrodzenia (art. 11 pr. wyn.). Sam charakter roszczenia nie przesądza jednak o właściwości drogi sądowej. Konieczne jest także ustalenie, czy rozstrzygnięcie sporu o to roszczenie nie zostało przekazane innemu organowi w przepisach art. 119-124 pr. wyn. W szczególności wymaga rozważenia treść art. 123 pr. wyn., który stanowi, że spory w sprawach dotyczących wysokości efektów uzyskanych w gospodarce uspołecznionej w wyniku zastosowania projektów wynalazczych i przysługującego wynagrodzenia rozstrzyga Komisja Rozjemcza przy Urzędzie Patentowym.Nie byłoby żadnej wątpliwości w sprawie, gdyby powód był jedynym twórcą projektu albo gdyby współtwórcy nie zgadzali się z wysokością wynagrodzenia ustalonego w trybie określonym w art. 112 i 113 § 1 i 3 pr. wyn. Wówczas bowiem sprawę właściwości Komisji Rozjemczej rozstrzygałaby w sposób wyraźny treść art. 113 § 3 pr. wyn.Podobnie nie byłoby wątpliwości, gdyby odmówiono twórcy lub współtwórcy jakiegokolwiek wynagrodzenia, gdyż wtedy Urząd Patentowy - zgodnie z art. 120 ust. 1 pkt 10 pr. wyn. - byłby właściwy do rozstrzygnięcia sporu o to, czy za pracowniczy projekt wynalazczy przysługuje twórcy projektu wynagrodzenie, czy też nie przysługuje.W rozpatrywanej sprawie powstała wątpliwość dlatego, że wynagrodzenie za projekt wynalazczy zostało już ustalone, a nawet wypłacone dwóm innym współtwórcom, i że trzeci współtwórca, uznany za takiego w terminie późniejszym, dochodzi przypadającej mu części ustalonego wynagrodzenia, ponieważ nie uczestniczył w jego podziale.Mimo nietypowych okoliczności występujących w sprawie, nie można jednak przyjąć, żeby w odróżnieniu od wypadków wymienionych poprzednio właściwym do rozstrzygnięcia sporu miał być sąd powszechny tylko ze względu na te okoliczności.Sąd Najwyższy nie znajduje żadnych ku temu racji. Powód dochodzi przecież wynagrodzenia należnego mu jako współtwórcy projektu wynalazczego na podstawie art. 11 pr. wynalazczego. Dochodzi on przy tym tego wynagrodzenia od Wytwórni Pieczywa Cukierniczego "K." w B., a więc od jednostki gospodarki uspołecznionej, która jest z mocy ustawy zobowiązana do dokonania wypłaty wynagrodzenia po jego właściwym i ostatecznym ustaleniu. Dla powoda jest przy tym obojętna okoliczność, czy wynagrodzenie zostało już przedtem ustalone i wypłacone, czy też nie. Okoliczność ta może mieć znaczenie dla strony pozwanej z punktu widzenia ewentualnego dochodzenia od pozostałych współtwórców części nienależnie przez nich pobranego wynagrodzenia, ale nie dla powoda. Powód, z chwilą uznania go za współtwórcę projektu, nabył uprawnienie do wynagrodzenia i ma prawo dochodzić go niezależnie od tego, czy lub też w jaki sposób została rozdzielona ogólna suma wynagrodzenia za projekt. Dochodzi on wynagrodzenia jemu należnego i może w tym celu wykorzystywać wszystkie środki prawem przewidziane.Odmiennie od nie obowiązującej już obecnie uchwały nr 911 Rady Ministrów z dnia 12.XI 1965 r. w sprawie zasad wynagrodzenia twórców pracowniczych wynalazków, wzorów użytkowych, udoskonaleń technicznych i uprawnień (Dz. U. Nr 122, poz. 1597) - która przewidywała w § 5, że wynagrodzenie za projekt opracowany wspólnie przez kilka osób dzieli się między te osoby zgodnie z zawartym między nimi porozumieniem, a w braku porozumienia w częściach równych - prawo wynalazcze z 1962 r. i wydane na jego podstawie rozporządzenia wykonawcze nie określają w sposób wyraźny zasad rozdziału ogólnie należnego wynagrodzenia za projekt wynalazczy między współtwórców. Tym bardziej nie określają one postępowania w sytuacjach szczególnych, a m.in. takiej, jaka występuje w rozpatrywanej sprawie. Nie znaczy to jednak, że ustawodawca nie przewidział takich szczególnych sytuacji. W art. 111 prawa wynalazczego stanowi się bowiem, że do wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze w sprawach nie uregulowanych w niniejszym prawie albo w przepisach na jego podstawie wydanych stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego. Z przepisów prawa cywilnego zaś i jego art. 379 (dawnej art. 3 k.z.) wynika, że jeżeli tak jak w rozpatrywanej sprawie jest kilku wierzycieli (współtwórców), a świadczenie jest podzielne (suma wynagrodzenia), to wówczas zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest wierzycieli (współtwórców), i że części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego. Powód zatem może dochodzić od strony pozwanej części ogólnego wynagrodzenia jako swojej własnej i niezależnej wierzytelności. Będzie to sprawa o ustalenie wysokości wynagrodzenia, przewidziana zarówno w art. 113 i 123 prawa wynalazczego, jak i w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16.III.1963 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 85).Przekonuje o tym także rozważanie, które jako punkt wyjścia przyjęłoby słuszność stanowiska rewizji, jakoby art. 123 pr. wyn. i § 2 rozp. RM z 16.III.1963 r. miały zastosowanie tylko do ogólnego wynagrodzenia za projekt wynalazczy, natomiast roszczeń o wynagrodzenie współtwórców należałoby dochodzić w drodze procesu sądowego. Sąd wówczas mógłby rozstrzygać o wynagrodzeniu należnym współtwórcy tylko w granicach ustalonego już i wypłaconego wynagrodzenia ogólnego za projekt wynalazczy, a jednocześnie musiałby brać pod uwagę treść art. 110 prawa wynalazczego, według którego kwoty wypłacone tytułem wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy nie podlegają zwrotowi z wyjątkiem kwot wypłaconych osobom działającym w złej wierze. Należałoby zatem przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie właściwość drogi sądowej byłaby zależna tylko od tego, czy można by wykazać złą wiarę innym współtwórcom, którzy pobrali wynagrodzenie, czy też nie. Przy ich dobrej wierze bowiem dochodzenie jakiejkolwiek sumy przez współtwórcę, który z ogólnej kwoty wynagrodzenia za projekt nie otrzymał żadnej należności, byłoby w swej istocie także roszczeniem o podwyższenie wynagrodzenia ogólnego, ponieważ realizacja tego roszczenia musiałaby pociągać za sobą zwiększenie ogólnej sumy wynagrodzenia za projekt. W tej zaś sytuacji niewłaściwość drogi sądowej byłaby oczywista nawet przy takiej interpretacji art. 123 pr. wyn., jaką przyjmuje żalący się. Nie do przyjęcia jest zresztą samo uzależnienie dopuszczalności bądź niedopuszczalności drogi sądowej od takich tylko przesłanek jak istnienie dobrej lub złej wiary.Możliwe zatem jest przyjęcie tylko takiej wykładni treści art. 123 pr. wyn., że Komisja Rozjemcza przy Urzędzie Patentowym PRL, po wykorzystaniu drogi administracyjnej, jest wyłącznie właściwa do rozstrzygania sporów w sprawach wysokości wynagrodzenia przysługującego twórcy lub współtwórcom projektów wynalazczych - niezależnie od tego, czy spór dotyczy wynagrodzenia ogólnego za projekt wynalazczy, czy też wynagrodzeń każdego ze współtwórców.W tym też zakresie i zgodnie z treścią art. 125 prawa wynalazczego niedopuszczalna jest droga procesu sądowego.Dalszą konsekwencją zajętego stanowiska jest również uznanie zażalenia za bezzasadne i oddalenie go na podstawie art. 387 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.