IV PR 7/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Grymaszewski. Sędziowie SN: A. Szczurzewski, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu z powództwa Wacława N. przeciwko Specjalistycznej Budowlanej Spółdzielni Pracy "Technoceramika" w W. o wynagrodzenie, na skutek rewizji powoda i pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 10 października 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo, a także w części orzekającej o opłacie sądowej i kosztach procesu (pkt 1, 4 i 5 sentencji) i sprawę przekazał w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego; oddalił rewizję powoda w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanej Spółdzielni kwotę 84.987 zł z 8% od dnia wniesienia pozwu, jako wynagrodzenie za stosowanie wynalazku, chronionego patentem, pod tytułem "Piec do wypalania kafli i innej ceramiki szkliwowej na surowo", umorzył postępowanie w części dotyczącej kwoty 1.003.651 zł i oddalił powództwo o kwotę 11.362 zł.Sąd ten uznał za nieuzasadniony zarzut pozwanej Spółdzielni dotyczący przedawnienia roszczeń powoda o wynagrodzenie, gdyż bieg tego przedawnienia został przerwany wystąpieniem powoda do Urzędu Patentowego PRL o ustalenie jego prawa do wynagrodzenia. Urząd ten decyzją z dnia 8.I.1971 r., utrzymaną w mocy decyzją Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL z dnia 7.I.1972 r., ustalił, iż powodowi przysługuje od pozwanej Spółdzielni wynagrodzenie za stosowanie wymienionego wyżej wynalazku. W następstwie tych decyzji pozwana Spółdzielnia wypłaciła powodowi wynagrodzenie za pięcioletni okres stosowania wynalazku w kaflarni w S. w kwocie 64.020 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 16.106 zł. Piec w tej kaflarni został wybudowany w 1963 r. na podstawie dokumentacji sporządzonej przez powoda. Spółdzielnia wybudowała także piec wedle wynalazku powoda w kaflarniach w T. i w G. Prace przy budowie tych pieców rozpoczęto prawdopodobnie w 1963 r., a zakończono w 1965 r. lub w 1966 r. Z opinii biegłego, nie kwestionowanej przez strony, wynika, że powodowi przysługuje z tytułu zastosowania jego wynalazku przy budowie pieców w T. i G. kwota 84.987 zł . Nieuzasadnione są natomiast roszczenia powoda o zaległe odsetki za zwłokę, gdyż brak jest podstaw do przypisania pozwanej Spółdzielni winy w opóźnieniu wypłaty należnego twórcy wynagrodzenia. Pozwana Spółdzielnia wypłaciła bowiem powodowi nie budzącą wątpliwości część roszczenia, a roszczenia objęte niniejszym pozwem miały charakter skomplikowany.Sąd Wojewódzki oddalił też powództwo w części dotyczącej wynagrodzenia za dokumentację w kwocie 21.152 zł, gdyż za zasadny zarzut pozwanej Spółdzielni przedawnienia tego roszczenia. Roszczenie o wynagrodzenie za dokumentację przydatną do stosowania projektu przedawnia się z upływem lat trzech, licząc od daty jego wymagalności. Skierowanie zaś wniosku o to wynagrodzenie do Urzędu Patentowego PRL nie przerwało biegu przedawnienia, gdy rozpoznanie sporu w tym zakresie należało do kompetencji sądu powszechnego.Obie strony zaskarżyły wyrok.Powód wnosi o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo o wynagrodzenie za dokumentację w kwocie 21.152 zł oraz o zaległe odsetki za zwłokę w kwocie 90.210 zł i jego uwzględnienie w tym zakresie. Pozwana Spółdzielnia wnosi zaś o zmianę wyroku w części uwzględniającej powództwo o wynagrodzenie za stosowanie wynalazku i jego oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23.VI.1977 r. (V PZP 1/77 - OSNCP 1977, z. 10, poz. 173) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż stosowaniem pracowniczego projektu wynalazczego jako podstawy prawa twórcy do wynagrodzenia jest urzeczywistnienie projektu w sposób przemysłowy, polegające na wytwarzaniu wyrobów lub urządzeń albo na używaniu w znaczeniu technicznym sposobu wytwarzania bądź sposobu pracy - według projektu wynalazczego, przynoszące efekty ekonomiczne lub społeczne.W uzasadnieniu tej uchwały wskazano też, iż w zależności od tego, czy projekt wynalazczy dotyczy wytworu, czy sposobu, jego stosowanie różni się zasadniczo. Jeżeli projekt dotyczy tylko wytworu, to stosowanie polega na samym wytworzeniu wyrobu czy urządzenia.Wynalazek powoda dotyczył wytworu, a mianowicie urządzenia w postaci pieca do wypalania kafli i innej ceramiki szkliwowej. Jednostką stosującą ten wynalazek - w rozumieniu cytowanej uchwały Sądu Najwyższego - jest więc pozwana Spółdzielnia, jako wytwórca wyrobu wedle wynalazku.Strony są zgodne co do tego, iż efekt osiągnięty przez stosowanie wynalazku wystąpił w dziedzinie polepszenia jakości wyrobu, wytworzonego wedle tego wynalazku. Biegły, którego opinii strony nie kwestionowały, uznał, iż efekt ten polega na oszczędnościach, jakie uzyskali nabywcy opatentowanego urządzenia przy produkcji kafli.Sposób obliczenia wysokości takiego efektu jest określony w § 15 załącznika uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. (M.P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26). Przepisy tej uchwały - z uwagi na okres stosowania wynalazku - są właściwe w rozpoznawanej sprawie (§ 2 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1975 r. - M.P. Nr 16, poz. 98).W myśl cytowanego przepisu korzyści użytkowe, osiągane przez nabywców wyrobu wytworzonego wedle wynalazku, stanowią kryterium określające poprawę jakości tego wyrobu i jako takie powinny być uwzględnione przez producenta wyrobu przy ustalaniu należnego twórcy wynagrodzenia. Oznacza to jednak, iż korzyści takie, w odniesieniu do każdego z wyprodukowanych wyrobów stanowią efekt stosowania wynalazku tylko w okresie jednego roku, a mianowicie tego, w którym wyrób ten został wyprodukowany. Wówczas bowiem ma miejsce stosowanie wynalazku. Używanie bowiem wyrobu, wytworzonego wedle wynalazku, przez jego nabywców i użytkowników nie jest stosowaniem wynalazku i twórcy z tego tytułu nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie, chyba że ochroną patentową objęty jest nie tylko wyrób, lecz także sposób korzystania z niego. Sytuacja taka nie zachodzi zaś w rozpoznanej sprawie.Pozwana Spółdzielnia, ustalając wynagrodzenie należne twórcy z tytułu wyprodukowanych przez nią, w jednym roku, dwóch pieców dla kaflarni w S., uznała, iż podstawę do tego ustalenia stanowią korzyści osiągnięte przez tę kaflarnię przy produkcji kafli w okresie pięciu lat. Takie założenie jest wynikiem błędnego rozumienia pojęcia stosowania pracowniczego projektu wynalazczego jako podstawy prawa twórcy do wynagrodzenia. Korzyści użytkowe, określające poprawę jakości wyrobu w odniesieniu do tych dwóch pieców, mogą być uwzględnione tylko za okres jednego roku, w którym piece te zostały wyprodukowane. Dotyczy to także zasądzonego na rzecz powoda przez Sąd Wojewódzki wynagrodzenia z tytułu trzech pieców wyprodukowanych przez Spółdzielnię dla kaflarni w T. i G.Efekt, w postaci poprawy jakości wyrobu, jest zazwyczaj efektem o charakterze wtórnym w stosunku do tego, jaki osiąga producent z samego faktu uruchomienia produkcji wyrobu wedle wynalazku. Sąd Wojewódzki nie zbadał natomiast, czy stosowanie wynalazku powoda przyniosło efekty, przewidziane w § 1 i nast. cytowanej uchwały nr 74 Rady Ministrów, regulującym powyższą materię.Skoro zaś rozstrzygnięcie tego Sądu, w części uwzględniającej powództwo o wynagrodzenie za stosowanie wynalazku, zostało oparte na błędnych założeniach należało wyrok w tej części uchylić i sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania (art. 380 § 1 i 389 k.p.c.). Wyrok ten ulega też uchyleniu w części dotyczącej opłat sądowych, a także w uwzględnieniu rewizji powoda w części orzekającej o kosztach procesu, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania w świetle ustaleń co do należnego twórcy wynagrodzenia.Wbrew natomiast zarzutom skarżącego powoda, prawidłowy jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż skomplikowany charakter sprawy nie pozwala na przypisanie pozwanej Spółdzielni winy w nieterminowej wypłacie należnego mu wynagrodzenia (§ 26 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351). Nieuzasadnione są więc roszczenia powoda o zaległe odsetki za zwłokę, zwłaszcza że ulegają one trzyletniemu przedawnieniu, a bieg tego przedawnieniu został przerwany dopiero wniesieniem pozwu. Właściwym bowiem organem do rozpoznania sprawy o to roszczenie, w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego, jest tylko sąd powszechny.Nieuzasadnione są także zarzuty powoda dotyczące jego roszczeń o wynagrodzenie za dostarczoną pozwanej Spółdzielni dokumentację techniczną wynalazku.Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił co prawda, czy wymieniona dokumentacja została sporządzona w ramach wiążącej powoda z pozwaną Spółdzielnią umowy o dzieło bądź umowy zlecenia, czy też jest to dokumentacja, za którą wynagrodzenie przysługuje twórcy z mocy przepisów prawa wynalazczego. W pierwszym wypadku, roszczenie to ulega dwuletniemu przedawnieniu (art. 646 i 751 pkt 1 k.c.). Gdyby jednak przyjąć, iż powoda nie wiązała z pozwaną Spółdzielnią umowa o sporządzenie dokumentacji, to wówczas roszczenie uległo dziesięcioletniemu przedawnieniu (art. 118 k.c.). Jak wynika bowiem z niepodważanych przez powoda ustaleń Sądu Wojewódzkiego, dokumentacja powyższa została przez niego dostarczona Spółdzielni w 1963 r., a z pozwem o wynagrodzenie za nią wystąpił dopiero w 1978 r.Podjęcie przez twórcę pracowniczego projektu wynalazczego czynności w toku postępowania administracyjnego - toczącego się w trybie art. 104 i 105 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) - nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za dostarczenie dokumentacji przydatnej do stosowania projektu (art. 101 cytowanej ustawy o wynalazczości, poprzednio art. 109 ustawy z dnia 31 1962 r. - prawo wynalazcze - Dz. U. Nr 33, poz. 156).Sprawa o to wynagrodzenie jest sprawą cywilną, należącą do właściwości sądu powszechnego, toteż tylko podjęte przed tym sądem czynności mogą być uznane za czynności mające bezpośrednio na celu dochodzenie roszczenia, w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego.Cytowany przepis art. 105 ustawy o wynalazczości ustanowił wyłączną właściwość rzeczową sądu wojewódzkiego w sprawach o wynagrodzenie twórcy pracowniczego projektu wynalazczego, a także wymóg uprzedniego wyczerpania trybu postępowania administracyjnego, unormowanego w tym przepisie.W toku tego postępowania jednostka gospodarki uspołecznionej, w której projekt przyjęto do stosowania, wydaje decyzję o ustalaniu należnego twórcy wynagrodzenia (art. 104 ustawy o wynalazczości). Jednostka nadrzędna, kontrolując tę decyzję, na skutek odwołania twórcy (art. 105 ust. 1 tej ustawy) może też orzec na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli zachodzą okoliczności przewidziane w art. 123 kodeksu postępowania administracyjnego.Wymienione wyżej jednostki nie są kompetentne w zakresie rozstrzygania sporu o należne twórcy wynagrodzenie, a podejmowane przez nią decyzje o ustaleniu tego wynagrodzenia stanowią jedynie przesłankę warunkującą skuteczne dochodzenie przez twórcę roszczenia o wynagrodzenie przed sądem wojewódzkim.Wbrew więc zarzutom powoda, podjęte przez niego - po wejściu w życie nowego prawa wynalazczego - czynności w toku postępowania administracyjnego, toczącego się w trybie art. 105 cytowanej ustawy, nie przerwały biegu przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za dokumentację. Powołana zaś przez niego uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 20 kwietnia 1978 r. (V PZP 1/78, OSNCP 1978, z. 9 poz. 148) dotyczyła innej materii, a mianowicie stosowania także do roszczeń o odrębne wynagrodzenie za dokumentację, unormowanego w powołanym wyżej art. 101 ustawy o wynalazczości, zasad i trybu przewidzianego w art. 105 tej ustawy. Rewizja powoda w omówionym zakresie ulega więc oddaleniu (art. 387 k.p.c.).Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.