IV PR 104/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek. Sędziowie: M. Piekarski, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Leszka M. przeciwko Biuru Studiów i Projektów Energetycznych "Energoprojekt" w K., Głównemu Biuru Studiów i Projektów Energetycznych "Energoprojekt" w W. oraz Zjednoczeniu Energetyki w W. o zapłatę na skutek rewizji powoda i pozwanego Biura w K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19 grudnia 1974 r.uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od Biura Studiów i Projektów Energetycznych "Energoprojekt" w K., Głównego Biura Studiów i Projektów Energetycznych w W. i Zjednoczenia Energetyki kwoty 41.238 zł wynagrodzenia za 5-letni okres stosowania wynalazku pod tytułem "Orczyk do zawieszenia przewodu wiązkowego", którego jest współtwórcą.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanego Biura w K. wynagrodzenie za pierwszy rok stosowania wynalazku w kwocie 7.000 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8%, oddalił powództwo o zapłatę 8.000 zł oraz odrzucił pozew w części dotyczącej kwoty 26.238 zł, gdyż nie zapadły decyzje administracyjne co do wynagrodzenia za dalsze lata stosowania wynalazku (art. 105 ustawy o wynalazczości z 1972 r.).Sąd ten ustalił, że powód, jako pracownik pozwanego Biura w K., wraz z dwoma innymi współtwórcami, zgłosił powyższy projekt wynalazczy, na który Biuro to uzyskało patent. Zastosowało ono ten wynalazek po raz pierwszy w wykonanej przez siebie na zlecenie inwestora dokumentacji projektowej linii 400 KV K.M. Linia to została według niej wybudowana.W toku postępowania administracyjnego, na podstawie opinii prof. dra inż. Franciszka S., określono wysokość efektów ekonomicznych uzyskanych w pierwszym roku stosowania wynalazku na kwotę 200.000 zł, a należne twórcom wynagrodzenie na kwotę 12.000 zł. Sąd Wojewódzki nie przychylił się jednak do tej opinii, gdyż została ona oparta na badaniach przeprowadzonych na odcinku eksperymentalnym linii, na którym nie stosowano orczyka wedle wynalazku. Pozwane Biuro w K. stosuje go na wielu projektowanych przez siebie liniach, także za granicą.Sąd ten uznał natomiast za przekonywające twierdzenie powoda, iż efekty powyższe wynoszą kwotę 400.000 zł, a należne twórcom wynagrodzenie 33.000 zł. Udział powoda w tym wynagrodzeniu wynosi zatem 11.000 zł, na poczet których wypłacono mu 4.000 zł.Wyrok ten zaskarżyli powód oraz pozwane Biuro w K.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód w rewizji wnosi o zmianę wyroku w części odrzucającej pozew oraz oddalającej powództwo i zasądza na jego rzecz wynagrodzenia za dalsze lata stosowania wynalazku.Rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego w części odrzucającej pozew z tej przyczyny, iż nie zostało wyczerpane postępowanie administracyjne, jest wadliwe. Jeśli bowiem jednostka nadrzędna nie orzekła jeszcze w sprawie wynagrodzenia należnego twórcy pracowniczego projektu wynalazczego, to sąd ma do wyboru: albo zawiesić postępowanie do czasu wydania decyzji przez tę jednostkę (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.), albo powództwo oddalić jako przedwczesne. Oddalenie powództwa jednak może nastąpić dopiero po upływie terminu wyznaczonego przez sąd do wszczęcia postępowania administracyjnego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6.III.1974 r. I PZ 82/73 - OSNCP 1974, nr 7-8, poz. 142). W sprawach bowiem o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy stosuje się odpowiednio przepisy normujące postępowanie w sprawach o roszczenie pracowników, w tym także przepis art. 463 k.p.c. (uchwała składu 7 sędziów z dnia 22.XI.1974 r. III PZP 35/74 - OSNCP 1975, nr 4, poz. 52).Z uwagi jednak na to, że po wydaniu wyroku Sądu I instancji w dniu 29.X.1975 r. jednostka nadrzędna nad pozwanym Biurem w K. oznaczyła wynagrodzenie za stosowanie wynalazku w następnych czterech latach, należało wyrok w zaskarżonej przez powoda części uchylić i sprawę przekazać w tym zakresie do ponownego rozpoznania, uznając środek odwoławczy powoda w części dotyczącej postanowienia o odrzuceniu pozwu za zażalenie (uchwała połączonych Izb Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6.III.1972 r. III CZP 27/71 - OSNCP 1973, nr 1, poz. 1). Decyzja powyższa obejmuje także wynagrodzenie za stosowanie wynalazku na następnych liniach, co uzasadnia rozważenie celowości rozpoznania sprawy także i w tym zakresie, przy odpowiednim stosowaniu przepisu art. 475 § 1 k.p.c.Uchyleniu ulega także wyrok w części uwzględniającej powództwo i sprawę w tym zakresie przekazano do ponownego rozpoznania. Zasadnie bowiem pozwane Biuro w K. zarzuca, iż do ustalenia wysokości efektów ekonomicznych stosowania wynalazku niezbędne były wiadomości specjalne (art. 278 § 1 k.p.c.). Jeśli więc Sąd Wojewódzki uznał opinię biegłego za nieprzekonywającą, to powinien był dla wyjaśnienia spornych między stronami kwestii zasięgnąć opinii u innego biegłego.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał na uwadze, co następuje:W myśl art. 104 ustawy o wynalazczości z 1972 r. wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy ustala i wypłaca jednostka gospodarki uspołecznionej, w której projekt przyjęto do stosowania.Stosowanie wynalazku polega na realizacji przedmiotu wynalazku wynikającego z opisu i zastrzeżeń patentowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.IX.1974 r. I PR 286/74). Ustalenie istoty przedmiotu wynalazku niezbędne jest do określenia jednostki gospodarki uspołecznionej, która "stosuje" ten wynalazek w rozumieniu prawa wynalazczego, a także jednostki, przeciwko której twórcy może przysługiwać roszczenie o wynagrodzenie.Z ustaleń zawartych w wymienionej wyżej decyzji jednostki nadrzędnej wynika, że przedsiębiorstwo, które wytwarzało orczyki wedle wynalazku, nie produkowało ich na zbyt. Nie stosowało więc wynalazku, toteż dokonane przez wymienioną jednostkę obliczenie wynagrodzenia twórców, na podstawie "efektów" tego przedsiębiorstwa zostało oparte na błędnych założeniach (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.III.1974 r. II PR 347/73).Z dotychczasowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika natomiast, że opracowana przez pozwane Biuro w K. dokumentacja wraz z zawartym w niej pracowniczym projektem wynalazczym przekazana została przez to Biuro do wykorzystania przedsiębiorstwom (inwestorom) budującym linie elektroenergetyczne.Gdy jednostka gospodarki uspołecznionej wykorzystała przy realizacji inwestycji dokumentację opracowaną przez biuro projektowe wraz z zawartym w niej pracowniczym projektem wynalazczym, podstawę do ustalenia wynagrodzenia twórcy stanowią efekty uzyskane przez stosowanie projektu w tej jednostce (art. 93 ust. 2 ustawy o wynalazczości z 1972 r.).Roszczenie o to wynagrodzenie przysługuje twórcy tylko w stosunku do wymienionego biura projektowego (§ 24 ust. 2-4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych).Jeżeli zaś powyższy projekt wynalazczy stosowany jest przez kilku inwestorów jednocześnie, lub w okresach wzajemnie zazębiających się, to twórcy przysługuje wynagrodzenie w pełnej wysokości tylko od tej jednostki gospodarki uspołecznionej, która zastosowała ten projekt najwcześniej, a od następnych w kwotach obniżonych, stosownie do postanowień § 24 ust. 1 wymienionego rozporządzenia.Przedsiębiorstwo stosujące w sposób przemysłowy zawarty w dokumentacji - sporządzonej przez biuro projektowe - pracowniczy wynalazek, nie jest w stosunku do tego biura "następną jednostką gospodarki uspołecznionej" w rozumieniu przepisu § 24 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Wynika to także z ust. 6 § 24, wedle którego przyjęcie przez jednostkę gospodarki uspołecznionej projektu do stosowania nie nadaje jej samo przez się charakteru "pierwszej jednostki" stosującej projekt, jeśli inna jednostka stosuje go w sposób odmienny. Na biurze projektowym stosującym projekt wynalazczy przez wykonywanie prawa do patentu ciążą obowiązki, a także przysługują mu korzyści finansowe, przewidziane w § 24 ust. 2-4 rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych.Z tych względów twórcę łączy z tym Biurem stosunek obligacyjny.Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał także na uwadze, że pozostali pozwani nie są biernie legitymowani w sprawie, o czym wspomniano w uzasadnieniu wyroku, lecz nie rozstrzygnięto sprawy w tym zakresie.Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 388 § 1 i 389 k.p.c. oraz art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.).