IV PZ 74/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Henryka Z. przeciwko Fabryce Pomocy Naukowych w P. o zapłatę na skutek zażalenia pozwanej Fabryki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 1980 r.uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się od pozwanej Fabryki kwoty 89.976 zł wynagrodzenia za stosowanie jego projektu racjonalizatorskiego pod tytułem "Zestaw do ćwiczeń mikrofalami". Wobec zawarcia przez strony ugody sądowej Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem umorzył postępowanie w sprawie (art. 355 § 1 k.p.c.), gdyż uznał, że treść ugody jest zgodna z prawem i interesem stron.Pozwana Fabryka w zażaleniu wnosi o uchylenie wymienionego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 203 § 4 w związku z art. 223 § 2 k.p.c. nakłada na sąd obowiązek kontroli z urzędu, czy zamierzona przez strony ugoda nie narusza prawa lub zasad współżycia społecznego albo czy rażąco nie narusza usprawiedliwionego interesu stron. Pierwsze dwie przesłanki niedopuszczalności ugody sądowej wymienione we wspomnianych przepisach są w istocie rzeczy powtórzeniem dyspozycji art. 58 § 1 i § 2 k.c., toteż sąd, zwłaszcza w sprawach podmiotów, których interesy podlegają szczególnej ochronie, obowiązany jest zawsze z urzędu badać, czy czynności dyspozytywne stron nie naruszają prawa lub zasad współżycia społecznego, a gdy naruszają - stwierdzić ich nieważność i odmówić ochrony sądowej roszczeniom na nich opartym.W myśl uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 22 listopada 1974 r. III PZP 35/74 (OSNCP z 1975 r. z. 4, poz. 92) w sprawach o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy stosuje się odpowiednio przepisy normujące postępowanie w sprawach o roszczenie pracowników (art. 459 i n. k.p.c.). W wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie ugodowego załatwiania spraw pracowniczych (uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 1969 r. III PZP 43/69, OSNCP z 1970 r. z. 3, poz. 40) wskazano, iż niezależnie od badania przez sąd wymienionych w art. 461 § 2 k.p.c. przesłanek ugody sądowej w każdym sporze musi być przedmiotem oceny sądu kwestia, czy ugoda nie narusza zasad ochrony własności społecznej. Uzasadnia to potrzebę szczególnie wnikliwego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy w każdym wypadku i oceny słusznego interesu pracownika oraz usprawiedliwionego interesu zakładu pracy. Odpowiednie zastosowanie tych zasad w sprawach o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy polega na badaniu przytoczonych okoliczności w odniesieniu do twórcy tego projektu i jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do ustalenia i wypłaty wynagrodzenia.Ugoda sądowa w sprawie o wynagrodzenie za stosowanie pracowniczego projektu wynalazczego kończy postępowanie sądowe przez jego umorzenie tylko wówczas, gdy twórca uprzednio wyczerpał tryb postępowania administracyjnego, przewidziany w art. 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272).W myśl wymienionego przepisu twórca może dochodzić przed sądem wojewódzkim roszczenia o wynagrodzenie za projekt wynalazczy po wydaniu przez jednostkę nadrzędną decyzji w sprawie tego wynagrodzenia. Jeżeli przed ukończeniem wymienionego postępowania twórca skieruje swoje roszczenie o wynagrodzenie do sądu wojewódzkiego, to sąd ten ma do wyboru: zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.) albo powództwo oddalić jako przedwczesne. Oddalenie jednak powództwa może nastąpić dopiero po upływie terminu wyznaczonego przez sąd do wszczęcia postępowania administracyjnego) orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1974 r. I PZ 82/73, OSNCP z 1974 r. z. 7-8, poz. 142). Z materialnoprawnego charakteru obowiązku wyczerpania trybu postępowania administracyjnego wynika, iż przed jego spełnieniem przez twórcę sąd wojewódzki nie może przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy, w tym także badania, czy zachodzą przesłanki niedopuszczalności ugody sądowej. Skoro zaś kwestia ta nie została przez Sąd Wojewódzki wyjaśniona, należało orzec jak w sentencji postanowienia (art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.).