IV PR 201/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Michała K. i Czesława M. przeciwko Zakładom Metalowym w N. o wynagrodzenie z tytułu projektu wynalazczego na skutek rewizji powoda Michała K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu z dnia 30 maja 1984 r.oddalił rewizję oraz wniosek pozwanych Zakładów o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód Michał K. domagał się zasądzenia od pozwanych Zakładów wynagrodzenia w kwocie 15.000 zł za stosowanie projektu racjonalizatorskiego pod tytułem "Zmiana trasy ciepłociągów centralnego ogrzewania i ciepłej wody do obiektów odlewni z budynku usługowego przy odlewni", którego jest współtwórcą.Sąd Wojewódzki wezwał, na podstawie art. 195 k.p.c., do udziału w sprawie w charakterze powoda współtwórcę Czesława M., oddalił powództwo i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Powodowie w dniu 9 października 1979 r. zgłosili w pozwanych Zakładach wymieniony projekt racjonalizatorski. Zakłady te decyzją z dnia 1 lipca 1982 r. określiły wysokość efektów uzyskanych przez stosowanie projektu i ustaliły wynagrodzenie w kwocie 24.000 zł, należne powodom zgodnie z przyjętym przez nich podziałem tego wynagrodzenia w 60% dla powoda Michała K. i w 40% dla powoda Czesława M. Wynagrodzenie to zostało następnie podwyższone do kwoty 33.439 zł, podstawą czego była nowa tabela wynagrodzeń zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 28, poz. 200).Decyzja pozwanych Zakładów z dnia 1 lipca 1982 r. o przyznaniu twórcom wynagrodzenia została doręczona powodowi Michałowi K. w połowie lipca, a powodowi Czesławowi M. w dniu 1 lipca 1982 r. W decyzji tej zawarto pouczenie, iż twórcom przysługuje prawo odwołania się, za pośrednictwem pozwanych Zakładów, do jednostki nadrzędnej w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.Powód Czesław M. nie odwołał się do jednostki nadrzędnej, a przed Sądem Wojewódzkim oświadczył, iż uznaje za prawidłowe zawarte w decyzji pozwanych Zakładów wyliczanie wysokości efektów uzyskanych przez stosowanie projektu racjonalizatorskiego, jak również wysokość wypłaconego mu wynagrodzenia.Powód Michał K. natomiast wniósł odwołanie od decyzji z dnia 1 lipca 1982 r. dopiero w lutym 1983 r., i to bezpośrednio do jednostki nadrzędnej, która pismem z dnia 28 lutego 1983 r. pouczyła, że odwołanie należy złożyć za pośrednictwem pozwanych Zakładów. Powód odwołanie takie wniósł w dniu 21 marca 1983 r., bez wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Pozwane Zakłady nie nadały biegu odwołaniu, gdyż zostało ono wniesione po upływie terminu, o czym powiadomiono powoda. Powód natomiast wniósł skargę do jednostki nadrzędnej, która po jej rozpoznaniu uznała skargę za nieuzasadnioną.W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że powód nie wyczerpał trybu postępowania administracyjnego, określonego w art. 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272). W myśl tego przepisu droga sądowa do dochodzenia wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy otwiera się dopiero po wydaniu decyzji przez jednostkę nadrzędną. Kwestionowanie przez powoda Michała K. ostatecznej decyzji, wydanej przez pozwane Zakłady, w drodze skargi do jednostki nadrzędnej tylko wtedy otworzyłoby mu drogę sądową, gdyby jednostka ta, na podstawie art. 235 k.p.a., uchyliła lub zmieniła decyzję. Sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, gdyż jednostka nadrzędna, badając skargę powoda, uznała ją za nieuzasadnioną, toteż decyzja pozwanych Zakładów z dnia 1 lipca 1982 r. stała się ostateczna.Powód Michał K. w rewizji wnosi o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, znajdujących uzasadnienie w materiale dowodowym sprawy, wynika, że decyzja pozwanych Zakładów z dnia 1 lipca 1982 r. w sprawie wynagrodzenia za stosowanie projektu racjonalizatorskiego powoda, stała się decyzją ostateczną. Wbrew bowiem zarzutom powoda jego odwołanie od wymienionej decyzji nie wywołało skutków prawnych jako wniesione po upływie terminu przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a.Prawidłowy jest też pogląd Sądu Wojewódzkiego, wedle którego rozpoznanie przez jednostkę nadrzędną skargi powoda na decyzję pozwanych Zakładów z dnia 1 lipca 1982 r. nie pozbawiło jej przymiotu decyzji ostatecznej, gdyż skarga ta nie została uwzględniona i nie wywołała skutków, o których mowa w art. 235 § 2 k.p.a.W myśl obowiązującego wówczas przepisu art. 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) twórca mógł dochodzić roszczenia o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy przed sądem wojewódzkim po uprzednim wyczerpaniu, przewidzianego w tym przepisie, dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego.W przypadku więc, gdy decyzja jednostki gospodarki uspołecznionej stosującej projekt wynalazczy stała się ostateczna, twórca nie mógł dochodzić roszczenia o wynagrodzenie przed sądem wojewódzkim.Sąd Najwyższy rozpoznawał rewizję powoda pod rządem ustawy z dnia 28 czerwca 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177).Nowe zaś przepisy o wynagrodzeniu za pracownicze projekty wynalazcze wprowadziły istotną zmianę w zakresie dochodzenia roszczeń o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy. Nie przewidują one bowiem trybu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie.W myśl art. 110 znowelizowanej ustawy o wynalazczości twórca pracowniczego projektu wynalazczego może dochodzić wprost przed sądem wojewódzkim roszczenia o wynagrodzenie za projekt wynalazczy.Przepis ten jednak nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.Jeżeli w okresie obowiązywania przepisu art. 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) decyzja - w sprawie wynagrodzenia - jednostki gospodarki uspołecznionej stosującej pracowniczy projekt wynalazczy stała się ostateczna, to twórca tego projektu nie może dochodzić przed sądem wojewódzkim roszczenia o wynagrodzenie za ten projekt także po zmianie tego przepisu ustawą z dnia 28 czerwca 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177).W myśl art. 2 ust. 3 znowelizowanej ustawy o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) skutki zdarzeń prawnych ocenia się według przepisów obowiązujących w chwili, w której zdarzenia te nastąpiły. Jednakże od dnia wejścia w życie ustawy ocenia się według jej przepisów określony w art. 105 (art. 110 według jedn. tekstu) tryb dochodzenia roszczeń o wynagrodzenie (pkt 12 ust. 3 art. 2).Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że z nowego trybu dochodzenia roszczeń o wynagrodzenie korzystają ci twórcy pracowniczych projektów wynalazczych, którzy nie utracili prawa do ich dochodzenia przed sądem wojewódzkim na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów w tym przedmiocie.Przepisy wprowadzające zmiany do ustawy o wynalazczości nie niweczą tych skutków prawnych, które nastąpiły zgodnie z istniejącym w chwili zdarzenia stanem prawnym.Z powyższych względów rewizja jako nieuzasadniona podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Oddaleniu podlega także wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego, a to z uwagi na problemy natury prawnej występujące w sprawie w związku z nowelizacją ustawy o wynalazczości, których zrozumienie mogło nastręczać twórcy projektu racjonalizatorskiego trudności, utwierdzając go w subiektywnym przekonaniu o zasadności jego roszczenia (art. 102 k.p.c.).Ponadto Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy zachodzi współuczestnictwo konieczne, w rozumieniu art. 72 § 2 k.p.c. w stosunku do współtwórców tego projektu.Świadczenie w postaci wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy jest świadczeniem podzielnym (art. 379 k.c.) i każdy ze współtwórców może go dochodzić w przysługującym mu rozmiarze.Dla wyjaśnienia zaś kwestii związanych z prawem do dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie, czy jego wysokości, można korzystać także z dowodu z zeznań jako świadków tych współtwórców projektu, którzy z roszczeniem o wynagrodzenie nie wystąpili.