IV PR 3/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: A. Filcek, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana P. przeciwko Kombinatowi Górniczo-Hutniczemu Miedzi - Zakład Budowy Kopalń w L. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 29 października 1984 r.:uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Legnicy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód Jan P. w pozwie z dnia 15 października 1982 r. domagał się zasądzenia od pozwanego Kombinatu Górniczo-Hutniczego - Zakład Budowy Kopalń w L. kwoty 34.929 zł wynagrodzenia za stosowanie projektu racjonalizatorskiego pod tytułem "Osprzęt do wyciągania w całości rur polietylenowych PE 75x3,4 z otworów mrożeniowych", którego jest współtwórcą.Pozwany Kombinat zarzucił, że wypłacił twórcom należne wynagrodzenie w kwocie 3.000 zł, w tym dla powoda 1.000 zł, ale w toku procesu uznał wyliczone przez biegłego wynagrodzenie dla powoda, w kwocie 15.500 zł.Sąd Wojewódzki częściowo uwzględnił powództwo, zasądził na rzecz powoda kwotę 15.500 zł z 8% od dnia 14 lutego 1975 r., następująco uzasadniając swoje rozstrzygnięcie.W dniu 18 września 1972 r. powód wraz z J.W. i B.K. zgłosili u pozwanego wymieniony projekt racjonalizatorski. Komisja wynalazczości na posiedzeniu w dniu 26 czerwca 1974 r. określiła wysokość wynagrodzenia dla twórców w kwocie 3.000 zł. Wynagrodzenie to zostało określone szacunkowo, gdyż wobec zastosowania różnych metod wyciągania rur z otworów mrożeniowych nie można było dokładnie ustalić efektów ekonomicznych związanych z projektem racjonalizatorskim.W dniu 20 maja 1974 r. wypłacono powodowi kwotę 1.000 zł, jako jednemu ze współtwórców projektu. Od decyzji strony pozwanej w sprawie wynagrodzenia, powód odwołał się do Zjednoczenia Budownictwa Przemysłowego Kopalń Rud w Częstochowie, a także do Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego. Zjednoczenie w ostatecznej decyzji z dnia 14 lutego 1975 r., utrzymującej w mocy decyzję strony pozwanej, pouczyło powoda o jego prawie wystąpienia z roszczeniem o wynagrodzenie do sądu wojewódzkiego. Takież pouczenie zawarte zostało również w piśmie Ministerstwa z dnia 15 lutego 1975 r.Sąd Wojewódzki podzielił opinię biegłego M.G., iż wysokość należnego powodowi wynagrodzenia wynosi kwotę 15.500 zł, na poczet której wypłacono mu 1.000 zł.Wbrew zarzutom powoda wynagrodzenie przysługuje mu za okres 12 miesięcy, tj. od września 1972 r. do października 1973 r., gdyż projekt racjonalizatorski dotyczył określonej metody usprawniającej wyciąganie rur polietylenowych z otworów mrożeniowych, nie wprowadzał zaś zmian do dokumentacji technicznej inwestycji. Projekt ten zastosowano tylko na szybach R II i R III. Rury polietylenowe ulegają - w czasie ich używania - procesowi zniszczenia, toteż jako efekty projektu można przyjąć tylko połowę wartości odzyskanych rur.Sąd Wojewódzki uznał, iż powodowi na podstawie art. 481 k.c. przysługują odsetki od dnia 14 lutego 1975 r., gdyż strona pozwana znała już wówczas stanowisko jednostki nadrzędnej w sprawie wynagrodzenia.Co do zarzutu podniesionego przez powoda w kwestii współautorstwa projektu J.W., to zasadnie podnosi pozwany Kombinat, że w tym zakresie brak jest po jego stronie legitymacji biernej.Powód zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód zarzuca, że Sąd Wojewódzki wbrew postanowieniom § 84 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1984 r. w sprawie projektu wynalazczego (Dz. U. Nr 33, poz. 178) nie uwzględnił przy ustalaniu należnego mu wynagrodzenia oraz odsetek przepisów tego rozporządzenia, które weszło w życie z dniem 1 lipca 1984 r.Rozważając ten zarzut należy mieć na uwadze, że powód dochodzi wynagrodzenia za projekt wynalazczy zgłoszony przed dniem wejścia w życie wymienionego rozporządzenia, i to za okresy obliczeniowe zakończone także przed jego wejściem w życie.W takiej zaś sytuacji, w myśl § 84 rozporządzenia, przepisy jego będą miały zastosowanie tylko wówczas, gdy wynagrodzenie nie zostało wypłacone wskutek zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty.Sąd Najwyższy, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 20 listopada 1984 r. w sprawie IV PR 224/84, że zwłoka jednostki gospodarki uspołecznionej wywołuje skutki prawne przewidziane w cytowanym § 84 rozporządzenia, jeżeli jest zawiniona.Pogląd powyższy znajduje także uzasadnienie w szczególnych uregulowaniach prawa wynalazczego, któremu znane jest pojęcie zawinionej zwłoki w terminowej wypłacie wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy, jako przesłanki powstania prawa twórcy do odsetek. Uregulowanie takie zawarte było zarówno w poprzednio obowiązującym przepisie § 26 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351), jak i jest w obecnie obowiązującym § 42 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1984 r.Powód zarzuca, że zwłoka strony pozwanej wyraża się w tym, iż przez okres około 10 lat nie wypłaciło mu należnego wynagrodzenia.Zarzut ten jest nieuzasadniony.Postępowanie administracyjne o wynagrodzenie za przedmiotowy projekt racjonalizatorski - toczące się według obowiązujących wówczas przepisów prawa wynalazczego - zakończone zostało decyzją ostateczną z dnia 14 lutego 1975 r., w której pouczono powoda o prawie dochodzenia roszczenia o to wynagrodzenie przed sądem wojewódzkim. Z pozwem o to roszczenie powód wystąpił dopiero w dniu 15 października 1982 r., a więc po upływie około 7 lat. W toku postępowania przed Sądem Wojewódzkim pozwany Kombinat uznał roszczenie powoda o wynagrodzenie w wysokości określonej przez biegłego, którego opinia jest natomiast, w podstawowych kwestiach, podważana przez powoda.Oznacza to, iż wysokość wynagrodzenia należnego powodowi jest nadal sporna, co wskazuje na trudności, jakie mogło nastręczać stronie pozwanej ustalenie wysokości tego wynagrodzenia. Jak wynika z opinii biegłego i materiału dowodowego sprawy, wiązały się one z tym, że w latach 1972-1973 stosowane były u pozwanego różne technologie w zakresie wyciągania rur polietylenowych z otworów mrożeniowych, a poza przewidywanymi efektami wskazanymi w zgłoszeniu projektu racjonalizatorskiego brak było konkretnej dokumentacji dotyczącej zastosowania i efektów tego projektu. Zważyć przy tym należy, iż powód w wymienionym okresie sprawował funkcje inspektora nadzoru do spraw montażu rur polietylenowych, toteż mógł także współdziałać w zabezpieczeniu odpowiedniej dokumentacji z wdrożenia projektu racjonalizatorskiego. Strona pozwana zaś nie zawiniła tego, że kwestie sporne między stronami dopiero po upływie szeregu lat mogły stać się przedmiotem rozstrzygnięcia w procesie o wynagrodzenie.Jeżeli ustalenie wysokości należnego twórcy pracowniczego projektu wynalazczego wynagrodzenia wymagało w procesie o to wynagrodzenie wyjaśnienia istotnych, spornych między stronami kwestii faktycznych lub prawnych, to okoliczność, że twórca wystąpił z pozwem o to roszczenie dopiero po upływie znacznego okresu od otrzymania ostatecznej decyzji w sprawie wynagrodzenia (art. 105 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - Dz. U. Nr 43, poz. 272 ze zm.), może być, w sytuacji konkretnej sprawy, uznana za wskazującą na brak zawinionej zwłoki jednostki gospodarki uspołecznionej w wypłacie wynagrodzenia, w rozumieniu § 84 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178).Z przytoczonych względów brak jest podstaw do stosowania wobec dochodzonego przez powoda wynagrodzenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych.Dotyczy to także odsetek za zwłokę, które mogłyby przysługiwać powodowi tylko na podstawie cytowanego wyżej przepisu § 26 ust. 4 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych. Przepis ten bowiem, w zakresie nim uregulowanym, jest przepisem szczególnym w stosunku do powołanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku art. 481 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1973 r. I PR 485/73, OSNCP 1974, z. 6, poz. 120). Ponadto roszczenie o odsetki jako roszczenie o świadczenie okresowe ulega - na podstawie art. 118 k.c. - trzyletniemu przedawnieniu, czego nie uwzględnił Sąd Wojewódzki, zasądzając je od 1975 r. Jednakże wyrok w tej części uprawomocnił się. Dalsze więc żądania powoda o przyznanie odsetek od 1972 r. są oczywiście bezzasadne.Nieuzasadniony jest także zarzut powoda naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177), który znowelizował poprzednio obowiązujący art. 96 ust. 1 tej ustawy - przedłużając okres, za który przysługuje wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski z 12 miesięcy do dwóch lat. Nowy bowiem przepis w tej materii, zgodnie z art. 2 pkt 10 przepisów wprowadzających, stosuje się tylko do wynagrodzeń za okresy obliczeniowe, które kończą się po dniu wejścia w życie ustawy, a więc po dniu 1 lipca 1984 r. Sytuacja zaś taka nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie.Wyrok jednak w zaskarżonej części ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania, gdyż powód nie miał możliwości bezpośredniego ustosunkowania się do uzupełniającej opinii biegłego, złożonej na rozprawie w dniu 18 maja 1984 r. Jak się bowiem okazało z pisma szpitala w L. z dnia 23 maja 1984 r., jego nieobecność w tym dniu na rozprawie spowodowana była pobytem w tym szpitalu.Powód natomiast kwestionował opinię biegłego zarówno co do rozmiaru zastosowania projektu racjonalizatorskiego, jak i rodzaju efektów uzyskanych przez jego stosowanie.W szczególności należy pouczyć powoda, że na nim spoczywa ciężar wykazania, iż uzasadnione jest jego twierdzenie o zastosowaniu projektu racjonalizatorskiego w dziedzinie inwestycji, w rozumieniu § 20 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. (M.P. Nr 16, poz. 96). Powołana bowiem przez niego opinia Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji we Wrocławiu nie zawiera żadnego uzasadnienia w tym przedmiocie. Zważyć ponadto należy, że cytowany wyżej przepis § 20 zarządzenia ustanawia szczególne zasady obliczania efektów uzyskanych ze stosowania tego typu projektów wynalazczych, odmienne od tych, które przyjęto w dotychczasowym postępowaniu, jak również w zgłoszeniu projektu racjonalizatorskiego.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 388 § 3 k.p.c.).