I PZ 82/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: A. Filcek, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Stanisława K. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej - Oddział w Ł. o należność za projekt wynalazczy na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 31 października 1973 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktycznePowód jest autorem projektu racjonalizatorskiego pt. "Wymiana opraw zaworowych w dętkach 12,00 x 20", stosowanego przez pozwane Przedsiębiorstwo od 1971 r.Pozwane Przedsiębiorstwo - zdaniem powoda - błędnie ustaliło wysokość efektów uzyskiwanych przez zastosowanie jego projektu racjonalizatorskiego i wskutek tego otrzymał on zbyt niskie wynagrodzenie za ten projekt.W niniejszej sprawie powód domaga się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa tego wynagrodzenia za okres od 1 kwietnia 1971 r. do 31 marca 1972 r.Sąd Wojewódzki odrzucił pozew, wypowiadając pogląd, że sądy powszechne nie są upoważnione do rozstrzygania sporów o wynagrodzenie za pracowniczy projekt racjonalizatorski, zgłoszony i zastosowany pod rządem ustawy z dnia 31 maja 1962 r. prawo wynalazcze (Dz. U. Nr 33, poz. 156), która przewidywała do dochodzenia tych roszczeń tryb postępowania administracyjnego. Powód wprawdzie, jak ustalił Sąd Wojewódzki, odwołał się od decyzji pozwanego Przedsiębiorstwa, przyznającej mu wynagrodzenie za zgłoszony przez niego projekt racjonalizatorski, do jednostki nadrzędnej, lecz jednostka ta uchyliła zaskarżoną decyzję i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia.W wyniku ponownego ustalenia efektów ekonomicznych, jakie przyniósł projekt racjonalizatorski powoda, pozwane Przedsiębiorstwo wypłaciło mu wynagrodzenie uzupełniające w kwocie 4.574 zł.Powód jest nadal niezadowolony z decyzji pozwanego Przedsiębiorstwa, przyznającej mu wynagrodzenie uzupełniające za pracowniczy projekt racjonalizatorski, i dochodzi tego roszczenia przed sądem. Sąd, odrzucając pozew, wypowiedział pogląd, iż powód nie wyczerpał drogi administracyjnej, bo nie wystąpił do Komisji Rozjemczej działającej przy Urzędzie Patentowym PRL o ustalenie, że za pracowniczy projekt racjonalizatorski przysługuje mu wynagrodzenie, czyli uznał powództwo za przedwczesne.Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem.Zażaleniu powoda nie można odmówić słuszności.Błędny jest przede wszystkim pogląd Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie ma zastosowanie § 87 ust. 1 uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. w sprawie zasad organizowania, kierowania i koordynacji spraw wynalazczości, rozpowszechniania projektów wynalazczych oraz zasad wynagradzania i finansowania w zakresie wynalazczości (jedn. tekst: M. P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26).Uchwała ta, jak również rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia i organizacji Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym PRL oraz postępowania przed tą Komisją (Dz. U. z 1963 r. Nr 16, poz. 85) utraciły moc z dniem 1 stycznia 1973 r., a to w związku z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351). Błędne jest zatem twierdzenie Sądu Wojewódzkiego, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w dacie ogłoszenia tegoż postanowienia nie zostały jeszcze wydane przepisy wykonawcze do ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272).Z mocy zaś § 80 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze, nie wypłaconych przed dniem wejścia w życie tegoż rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia.W świetle tych przepisów niedopuszczalne jest dochodzenie przed Urzędem Patentowym ustalenia, że za pracowniczy projekt wynalazczy twórcy przysługuje wynagrodzenie.Twórca pracowniczego projektu wynalazczego, który przed dniem wejścia w życie cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów nie otrzymał wynagrodzenia za zgłoszony przez niego i zastosowany przez jednostkę gospodarki uspołecznionej projekt, może dochodzić tego wynagrodzenia tylko w trybie określonym w art. 105 ustawy o wynalazczości. Sąd Wojewódzki odsyła powoda z jego roszczeniami do Komisji Rozjemczej, gdy tymczasem z mocy art. 124 ust. 6 ustawy o wynalazczości Komisja Rozjemcza jest właściwa do rozpoznawania tylko spraw wszczętych przed nią do dnia 31 grudnia 1972 r., powód zaś wcale nie twierdzi, by występował do Komisji Rozjemczej o ustalenie, że za zgłoszony przez niego projekt racjonalizatorski przysługuje mu wynagrodzenie.Sąd Wojewódzki jednak nie wyjaśnił, czy powód odwołał się od decyzji pozwanego Przedsiębiorstwa, przyznającej mu - na polecenie jednostki nadrzędnej - wyrównujące wynagrodzenie, do jednostki nadrzędnej w trybie § 84 ówcześnie obowiązującej uchwały nr 74 Rady Ministrów i czy jednostka ta wydała decyzję, o której mowa w § 85 tejże uchwały. Okoliczność ta jest istotna dla wyrażenia poglądu, czy w sprawie niniejszej została otwarta droga sądowa do dochodzenia roszczeń opisanych w pozwie.W art. 105 ustawy o wynalazczości ustawodawca uzależnia otwarcie drogi sądowej do dochodzenia roszczeń o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy od wyczerpania postępowania administracyjnego.Jeżeli jednostka nadrzędna nie orzekła jeszcze w tej materii, to Sąd Wojewódzki ma do wyboru: albo zawiesić postępowanie do czasu wydania decyzji przez jednostkę nadrzędną (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.), która spełnia w tym zakresie rolę organu administracji państwowej, albo powództwo oddalić, jako przedwczesne, nie może zaś odrzucić pozwu, jak to uczynił Sąd. Oddalenie powództwa jednak może nastąpić dopiero po upływie terminu wyznaczonego przez sąd na wszczęcie postępowania administracyjnego i jeżeli mimo upływu tego terminu decyzja administracyjna nie zostanie wydana, np. na skutek braku wniosku osoby legitymowanej do wszczęcia tego postępowania.Z tych przyczyn i na podstawie art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.