IV PR 98/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie: E. Berutowicz, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimierza D. przeciwko Kombinatowi Górniczo-Hutniczemu PP w B. o wynagrodzenie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 23 kwietnia 1976 r. oraz zażalenia pozwanego na zawarte w tym wyroku orzeczenie o kosztach procesu1) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia w przedmiocie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego;2) umorzył postępowanie zażaleniowe.Uzasadnienie faktyczneKazimierz D. w ostatecznym sprecyzowaniu swojego roszczenia domagał się zasądzenia od Kombinatu Górniczo-Hutniczego w B. kwoty 117.219 zł z odsetkami z tytułu wynagrodzenia za projekt racjonalizatorski pozostający w częściowym zastosowaniu w zakładach pozwanego.Strona pozwana utrzymywała, że projekt powoda nie został u niej zastosowany. Skoro zaś w tym względzie istnieje spór, powództwo - zdaniem pozwanego - podlega oddaleniu, jako przedwczesne, chodzi bowiem o spór "należący do kompetencji Urzędu Patentowego, przewidziany w art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272)". Sprawa zaś w tym aspekcie nie była rozpoznawana przez Urząd Patentowy.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 22.XII.1975 r. oddalił powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego projekt racjonalizatorski powoda pod nazwą "udoskonalenie technologii wzbogacenia wstępnego rud Zn-Pb z zastosowaniem cieczy ciężkich przez wytworzenie dodatkowego produktu w postaci zalewy" został zgłoszony w dniu 12.VIII.1965 r. i oznaczony numerem 4/March/65.Ocena projektu powoda trwała przez okres 5 lat i 4 miesięcy. Decyzją z dnia 30.XII.1970 r. pozwany Kombinat uznał zgłoszony przez powoda projekt za projekt racjonalizatorski i przyjął go do zastosowania. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że projekt powoda został przyjęty jako projekt przyszłościowy.Pismem z dnia 27.I.1971 r. powód wystąpił do Ministra Przemysłu Ciężkiego, poprzez dyrekcję strony pozwanej, o ustalenie i wypłacenie tymczasowego wynagrodzenia. Stanowisko strony pozwanej oraz Zjednoczenia Górniczo-Hutniczego Metali Nieżelaznych jest negatywne. Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego - Departament Techniki w piśmie z dnia 27.VII.1971 r. poleciło ponownie rozpatrzyć sprawę powoda. W związku z uruchomieniem osadzarki szybkościobieżnej o bardzo dużej wydajności, która pozwoliła bardziej ekonomicznie rozwiązać zagadnienie odzysku galeny w porównaniu do zgłoszonego projektu powoda, pozwany Kombinat wystąpił do Zjednoczenia Górniczo-Hutniczego Metali Nieżelaznych o wyrażenie zgody na odstąpienie od zastosowania projektu racjonalizatorskiego powoda. W odpowiedzi z dnia 26.X.1972 r. Zjednoczenie wyraziło zgodę na odstąpienie od racjonalizacji projektu. Ponieważ powód zgłosił roszczenie o stosowanie istoty jego projektu w zakładach "Marchlewski" i "Nowy Dwór", została powołana 4-osobowa komisja, która stwierdziła, że projekt powoda nie jest stosowany. Kolejną drugą komisję powołał dyrektor techniczny Zjednoczenia. Ustaliła ona, że istnieją zasadnicze różnice między rozwiązaniem według proponowanego projektu a technologią obecnie stosowaną u strony pozwanej, w związku z czym stwierdzono, że projekt powoda nie jest stosowany.Na skutek zażalenia powoda Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego - Departament Techniki w piśmie z dnia 23.VII.1973 r. odpowiedziało, że "nie ma ono podstaw prawnych do rozstrzygnięcia tego rodzaju sporów" i że powód swych roszczeń może dochodzić w trybie postępowania arbitrażowego lub sądowego.Powód zwrócił się następnie o pomoc do Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji w Katowicach. W odpowiedzi na interwencję Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji po kolejnym rozpoznaniu sprawy pozwany Kombinat nie zmienił stanowiska poprzednio zajętego.Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego decyzją z dnia 18.VII.1974 r. umorzyło postępowanie o ustalenie, że zgłoszony przez powoda projekt nr 4/March/65 jest projektem racjonalizatorskim. Uznało bowiem, że wniosek powoda w tej mierze jest bezprzedmiotowy, gdyż strona pozwana decyzją z dnia 30.XII.1970 r. uznała projekt powoda za projekt racjonalizatorski.Powołany w sprawie biegły z zakresu prawa wynalazczego mgr Henryk K. stwierdził, że projekt racjonalizatorski powoda jest stosowany u strony pozwanej, a powodowi należy się wynagrodzenie w kwocie 117.219 zł.Strona pozwana zakwestionowała opinię biegłego nadal twierdząc, że projekt powoda nie jest przez nią stosowany.Na tle powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, że powództwo należało oddalić jako przedwczesne, albowiem brak jest decyzji Urzędu Patentowego co do tego, czy strona pozwana stosuje projekt racjonalizatorski powoda, czy też stosuje własną technologię.W ocenie Sądu Wojewódzkiego do rozstrzygnięcia tego rodzaju sporów kompetentny jest w myśl art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości Urząd Patentowy. Brak jego decyzji czyni nieuzasadnione roszczenie powoda o wynagrodzenie, w świetle bowiem art. 93 ustawy o wynalazczości prawo twórcy do wynagrodzenia odnosi się do przyjętego do stosowania projektu wynalazczego (racjonalizatorskiego) - por. wyrok SN z dnia 8.VI.1974 r. II PR 105/74 - OSNCP z 1975 r. z. 3, poz. 50.Z uwagi na to, że roszczenie powoda uległo oddaleniu tylko dlatego, że zostało zgłoszone przedwcześnie, Sąd Wojewódzki zastosował na korzyść powoda przepis art. 102 k.p.c.W rewizji powód wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Strona pozwana w zażaleniu kwestionowała przyznanie jej kosztów procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z brzmieniem art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) do wyłącznej kompetencji Urzędu Patentowego należą sprawy o ustalenie, że zgłoszony i stosowany w jednostce gospodarki uspołecznionej projekt jest projektem racjonalizatorskim. Dyspozycją przytoczonego przepisu są więc objęte sytuacje, w których zgłoszony w jednostce gospodarki uspołecznionej projekt pracowniczy został uznany za przydatny i jest już stosowany, lecz stosująca go jednostka odmawia mu charakteru projektu racjonalizatorskiego.Powstały na tym tle spór pomiędzy twórcą projektu a stosującą jednostką dotyczy kwalifikacji projektu, jako odpowiadającego lub nie spełniającego wymagań ustawowych przewidzianych dla projektów racjonalizatorskich (por. art. 79 i 80 cyt. ustawy). Właśnie ze względu na specyficzność przedmiotu taki spór poddany został właściwości Urzędu Patentowego.W rozpoznawanej sprawie nie ma pomiędzy stronami sporu co do tego, że zgłoszony przez powoda pomysł jest projektem racjonalizatorskim. Natomiast całkowicie rozbieżne są ich stanowiska w tym, czy projekt racjonalizatorski powoda znajduje zastosowanie w zakładach pozwanego Kombinatu, czy też pozwany posługuje się technologią niezależną od projektu.Rozstrzygnięcie spornej pomiędzy stronami kwestii, czy zaprojektowane przez powoda rozwiązanie o charakterze technicznym, które już zostało uznane za projekt racjonalizatorski, jest stosowane w pozwanej jednostce gospodarki uspołecznionej, nie uchyla się spod właściwości sądu wojewódzkiego, albowiem ani powołany na wstępie przepis art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy, ani żaden inny przepis nie zastrzega w tym względzie właściwości Urzędu Patentowego. Wyłoniony w sprawie spór odnosi się po prostu do okoliczności faktycznej, którą samodzielnie ustala sąd rozpoznający powództwo o prawo twórcy do wynagrodzenia w ramach przysługującej sądowi mocy ustalania faktów tworzących podstawę faktyczną spornego stosunku.Przeciwstawny temu założeniu pogląd Sądu Wojewódzkiego nie mógł być podzielony z podanych co dopiero przyczyn.Ewentualność rzeczywistego zastosowania u pozwanego projektu racjonalizatorskiego powoda w całości lub w części uprawnia twórcę do poszukiwania wynagrodzenia za ten projekt - po wyczerpaniu trybu administracyjnego określonego w art. 105 ustawy o wynalazczości - przed sądem niezależnie od tego, czy zapadła, czy też nie została wydana formalna decyzja o przyjęciu przez pozwany Kombinat tego pracowniczego projektu wynalazczego do stosowania.Gdy więc w sprawie nie zachodzi sugerowana przez Sąd Wojewódzki przedwczesność powództwa, a na niej oparto zaskarżony wyrok, należało uznać za uzasadniony wniosek rewizyjny powoda o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Wobec konieczności uchylenia całego zaskarżonego wyroku stało się bezprzedmiotowe postępowanie zażaleniowe, w którym strona pozwana kwestionowała zasadność zawartego w uchylonym wyroku orzeczenia o nieobciążeniu powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi procesowemu.Z tych względów i na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. oraz art. 355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 393 § 1 i 397 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.