IV PR 161/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego M. i Zbigniewa S. przeciwko Zakładom Zmechanizowanego Sprzętu Domowego "Predom-Polar" we W. o ustalenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 26 września 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił; nie obciążył kosztami postępowania; poza tym rewizje oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie żądali ustalenia, ze zgłoszony przez nich w pozwanych zakładach projekt racjonalizatorski pt.: "Zmiana grubości płaszcza bębna PS-3.3.1. z 0,6 na 0,5 mm" jest stosowany u pozwanego w produkcji bębnów pralek automatycznych. Ustalenie to - zdaniem powodów - stanowi kwestię prejudycjalną warunkującą rozpatrzenie przez Urząd Patentowy PRL w trybie spornym, że przedmiotowy projekt jest projektem racjonalizatorskim.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo, wychodząc z założenia, że w świetle art. 189 k.p.c. dopuszczalne jest tylko powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, ewentualnie faktu prawotwórczego, nie można natomiast w samodzielnym powództwie żądać ustalenia - jak to uczynili powodowie - stanu faktycznego lub faktu. Ubocznie Sąd Wojewódzki stwierdził, ze przeprowadzone dowody wykazały, że strona pozwana produkuje płaszcz bębna nie według projektu powodów, ale na podstawie dokumentacji włoskiej firmy "Miramondi".Powodowie w rewizji od tego wyroku zarzucili naruszenie prawa materialnego oraz niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych do rozstrzygnięcia sprawy i wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący kwestionują jako sprzeczne z przepisami prawa wynalazczego stanowisko sądu I instancji, jakoby fakt stosowania projektu nie miał charakteru prawotwórczego, oraz określają ustalenie o faktycznym niestosowaniu ich projektu jako pozostające w rażącej sprzeczności z prawdą i zgromadzonymi dowodami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według przyjętej wykładni przepisów ustawy o wynalazczości zastrzeżone do właściwości Urzędu Patentowego ustalenie, że zgłoszony i stosowany w jednostce gospodarki uspołecznionej projekt jest projektem racjonalizatorskim (art. 109 ust. 1 pkt 8) ustawy o wynalazczości obejmuje zarówno ocenę zgłoszonego projektu pod kątem spełnienia warunków ustawowych określonych w art. 79 i nast. ustawy, jak i wyjaśnienie oraz ustalenie faktu stosowania go w jednostce gospodarki uspołecznionej. W razie braku którejkolwiek z tych przesłanek wniosek o ustalenie zostanie przez Urząd Patentowy oddalony.Urząd Patentowy nie może natomiast - jak to uczynił przy rozpoznawaniu wniesionego już w trybie wymienionego przepisu wniosku powodów - uchylić się od wyjaśnienia sprawy pod kątem istnienia drugiej z wymienionych przesłanek z odesłaniem twórców projektu na drogę postępowania sądowego. Samodzielne powództwo w tym kierunku nie mogłyby być uwzględnione ze względu na treść art. 189 k.p.c. Niezasadność takiego powództwa nie oznacza, by sąd nie był w ogóle uprawniony do ustalania faktu stosowania w j.g.u. projektu wynalazczego. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23.IV.1976 r. sygn. akt IV PR 98/76 (OSNCP 1977, z. 1, poz. 13), "rozstrzygnięcie kwestii, czy zaprojektowane przez twórcę rozwiązanie o charakterze technicznym, które już zostało uznane za projekt racjonalizatorski, jest stosowane w jednostce gospodarki uspołecznionej, nie uchyla się spod właściwości sądu. Spór w tym przedmiocie odnosi się do okoliczności faktycznej, którą samodzielnie ustala Sąd rozpoznający powództwo o prawo twórcy do wynagrodzenia w ramach przysługującej sądowi mocy ustalania faktów tworzących podstawę faktyczną spornego stosunku".Sformułowanie to wskazuje jednocześnie na niemożność żądania ustalania takiego faktu w drodze samodzielnego powództwa przewidzianego w art. 189 k.p.c.Mając na uwadze, że żądanie powodów w istocie zmierza do uzyskania decyzji Urzędu Patentowego ustalającej, iż ich projekt jest projektem racjonalizatorskim, czego dotyczy art. 108 ust. 1 pkt 8 ustawy o wynalazczości, zaskarżony wyrok należało zmienić i pozew odrzucić, poza tym rewizja - jeśli żądała uwzględnienia powództwa - podlegała oddaleniu. Powodowie powinni i mogą - ze względu na brak merytorycznego rozstrzygnięcia - ponownie złożyć wniosek o ustalenie do Urzędu Patentowego w trybie art. 108 ust. 1 pkt 8 wymienionej ustawy.