I PR 381/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stefana J. przeciwko Fabryce Samochodów Osobowych w W. o wydanie świadectwa racjonalizatorskiego na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 31 marca 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zobowiązanie pozwanej Fabryki do wydania mu świadectwa racjonalizatorskiego, stwierdzającego jego autorstwo projektu racjonalizatorskiego pt. "Zabezpieczenie silnika przed spadnięciem z wózka transportera T-50, szczegół 34-35".Pozwana Fabryka oznajmiła, że w dniu 20.V.1969 r. wydała powodowi świadectwo racjonalizatorskie, stwierdzające dokonanie przez niego projektu racjonalizatorskiego pt. "Zabezpieczenie silnika przed spadnięciem z wózka transportera T-50", i w związku z tym wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31.III.1973 r. oddalił powództwo, ustaliwszy następujący stan faktyczny:Powód w 1963 r. opracował projekt racjonalizatorski dotyczący zabezpieczenia silnika przed spadnięciem z wózka transportera, na którym odbywało się jego montowanie. Projekt racjonalizatorski powód zgłosił swojemu przełożonemu inż. W. K., zamiast zakładowej komórce wynalazczości przy pozwanej Fabryce. Pozwana Fabryka wypłaciła powodowi 400 zł za zastosowanie jego projektu racjonalizatorskiego.Powód nie godził się z ustaleniem pozwanej Fabryki co do wysokości wynagrodzenia i wystąpił do jednostki nadrzędnej o ustalenie tego wynagrodzenia.Jednostka nadrzędna utrzymała w mocy decyzję pozwanej Fabryki, uznając przyznane powodowi wynagrodzenie za stosowne, oraz zobowiązała pozwaną do wydania powodowi świadectwa racjonalizatorskiego. Zgodnie z zaleceniem jednostki nadrzędnej pozwana Fabryka w dniu 20.V.1969 r. wydała powodowi świadectwo racjonalizatorskie pt. "Zabezpieczenie silnika przed spadnięciem z wózka transportera T-50".Powód, niezadowolony z decyzji jednostki nadrzędnej, zwrócił się do Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym o ustalenie wynagrodzenia. Komisja Rozjemcza w orzeczeniu z dnia 6.XII.1971 r. uznała, że projekt racjonalizatorski powoda nie spowodował zwiększenia produkcji silników, nie przyniósł również efektów ekonomicznych, wniósł natomiast wiele w zakresie bhp, zwiększył bowiem bezpieczeństwo pracy. Komisja Rozjemcza ustaliła wysokość należnego powodowi wynagrodzenia za zgłoszony przez niego i stosowany przez pozwaną Fabrykę projekt racjonalizatorski na kwotę 5.000 zł.Powód twierdzi w pozwie, że pozwana Fabryka stosuje jego projekt racjonalizatorski pt. "Zabezpieczenie silnika przed spadnięciem z wózka transportera T-50, szczegół 34-35", zupełnie odmienny od tego, na który uzyskał świadectwo autorskie, i na ten właśnie projekt nie chce mu wydać świadectwa autorskiego.Pozwana Fabryka zaprzecza twierdzeniom powoda.Sąd Wojewódzki przyjął, iż droga sądowa do dochodzenia przez powoda świadectwa racjonalizatorskiego jest dopuszczalna, ale wyraził jednocześnie pogląd, że sąd nie ma uprawnień do tego, by ustalać istnienie przesłanek uzasadniających wydanie świadectwa racjonalizatorskiego. W tej materii orzeka Urząd Patentowy PRL. Powód nie uzyskał dotychczas orzeczenia Urzędu Patentowego ustalającego, że zgłoszony przez niego i stosowany przez pozwaną Fabrykę projekt jest projektem racjonalizatorskim, i dlatego Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, jako przedwczesne.Powód zaskarżył powyższy wyrok rewizją opartą na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niniejszej na czoło rozważanych zagadnień wysuwa się kwestia dopuszczalności drogi sądowej. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest uzależnione od tego, czy zgłoszone przez powoda roszczenie ma charakter cywilnoprawny, czy administracyjny. Wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego, wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, sprawa niniejsze nie ma charakteru cywilnoprawnego. Przyjęcie projektu do stosowania w gospodarce socjalistycznej odbywa się na zasadzie swobodnego uznania jednostki gospodarki uspołecznionej, a zatem mamy tutaj do czynienia z decyzją administracyjną oraz ze sprawą administracyjną, a nie ze sprawą cywilną przekazaną wyjątkowo do kompetencji organu administracyjnego w dacie powstania rozstrzyganego stosunku prawnego (przez ustawę z dnia 31 maja 1962 r. - prawo wynalazcze - Dz. U. Nr 33, poz. 156). Podobnie w myśl przepisów obecnie obowiązującej ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 272) jednostka gospodarki uspołecznionej nie ma obowiązku przyjęcia zgłoszonego projektu do zastosowania. Decyzje w tym przedmiocie podejmowane są bez uwzględnienia sfery interesów twórcy projektu, lecz wyłącznie z punktu widzenia interesów gospodarki uspołecznionej. Twórcy wprawdzie przysługuje uprawnienie do zaskarżenia decyzji jednostki gospodarki uspołecznionej do jednostki nadrzędnej, lecz uprawnienie to mieści się w konstrukcji postępowania typu administracyjnego i sprawy administracyjnej; wskazuje na to treść art. 119 ówcześnie obowiązującego prawa wynalazczego. Jednostki gospodarki uspołecznionej spełniają w zakresie wynalazczości pracowniczej rolę organu administracji państwowej.Jednakże charakter administracyjnoprawny ma jedynie stosunek między twórcą a jednostką gospodarki uspołecznionej w kwestii podjęcia decyzji co do przyjęcia projektu do wykorzystania. Zgłoszenie bowiem projektu do zastosowania w jednostce gospodarki uspołecznionej powoduje poza tym powstanie szczególnego splotu wzajemnych praw i obowiązków między twórcą a jednostką gospodarki uspołecznionej, które mają już jednak charakter cywilnoprawny, mimo iż powstają w stosunku prawnym tożsamym podmiotowo z omawianym wyżej stosunkiem administracyjnoprawnym; nie dotyczy to jednak stwierdzenia autorstwa projektu racjonalizatorskiego.Stwierdzenie autorstwa projektu racjonalizatorskiego ma charakter deklaratoryjny, ustala bowiem istniejący już stosunek prawny. Następuje to w myśl art. 88 ust. 2 prawa wynalazczego dopiero po wydaniu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej decyzji w trybie art. 96 ust. 1 prawa wynalazczego o przyjęciu projektu racjonalizatorskiego do zastosowania.Czynności związane z wydaniem świadectwa racjonalizatorskiego są dalszym etapem postępowania zgłoszeniowego, które zgodnie z tym, co zostało już wyżej powiedziane, toczy się w trybie, postępowania administracyjnego.Decyzja jednostki gospodarki uspołecznionej stwierdzająca autorstwo projektu racjonalizatorskiego mieści się w granicach jej działania i stwarza stan prawny, który sądy obowiązane są uwzględniać, rozstrzygając sprawy cywilne.Sądy powszechne nie są powołane do rozstrzygania spraw o wydanie świadectwa racjonalizatorskiego, i to zarówno pod rządem przepisów prawa wynalazczego obowiązującego do dnia 31 grudnia 1972 r. (ustawa z dnia 31 maja 1962 r. prawo wynalazcze - Dz. U. Nr 33, poz. 156), jak i w świetle obecnie obowiązującej ustawy o wynalazczości. Niedopuszczalność drogi sądowej wynika z postanowienia art. 2 § 3 k.p.c., powołującego się na przepisy szczególne, przekazujące sprawy do właściwości innych organów.Sąd Wojewódzki nie jest też właściwy do rozstrzygania, czy zgłoszony przez powoda i według jego twierdzeń stosowany przez pozwaną Fabrykę projekt racjonalizatorski pt. "Zabezpieczenie silnika przed spadnięciem z wózka transportera T-50, szczegół 34-35" jest projektem racjonalizatorskim.Decyzję w tym przedmiocie wydaje, w myśl art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy o wynalazczości, Urząd Patentowy. Droga sądowa jest wyłączona z mocy art. 113 tej ustawy.Z tych przyczyn i na podstawie art 388 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.