I PR 381/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Kwaśniewski. Sędziowie SN: J. Borkowski, A. Józefowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Piotra A., Jana B., Zdzisława D., Teodora G., Mariana K., Macieja K., Leopolda M., Janusza N., Herminy O., Piotra O., Krzysztofa P. i Stanisława S. przeciwko Kombinatowi Metalurgicznemu (...) w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 9 marca 1990 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 1990 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie oddalił powództwo Piotra A., Jana B., Zdzisława D., Teodora G., Mariana K., Macieja K., Leopolda M., Janusza N., Herminy O., Piotra O., Krzysztofa P. i Stanisława S. przeciwko Kombinatowi Metalurgicznemu (...) w K. o zapłatę 19.587.966 zł z odsetkami od dnia 1 lipca 1983 r. wynagrodzenia za stosowanie projektu wynalazczego. Ponadto zasądził od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej kwotę 40.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Odrębnym postanowieniem z dnia 9 marca 1990 r. Sąd Wojewódzki postanowił zawiesić postępowanie z powództwa Janusza R. do czasu wskazania jego następców prawnych.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 15 listopada 1979 r. pozwany Kombinat Metalurgiczny (...) jako jednostka wdrażająca zawarł z Instytutem Ciężkiej Syntezy Organicznej w K., jako jednostką badawczą oraz Przedsiębiorstwem Wdrażania, Upowszechniania Postępu Technicznego i Organizacyjnego (...) w G. umowę o wdrożenie wyników pracy naukowo-badawczej. Celem zawarcia tej umowy było uruchomienie przez Kombinat Metalurgiczny (...) "antyimportowej produkcji rur pokrywanych na powierzchniach zewnętrznych trwałymi powłokami z tworzyw sztucznych". Podstawą do uruchomienia produkcji takich rur miało być, zgodnie z umową, wdrożenie realizowanej już w chwili zawarcia umowy przez Instytut Syntezy Organicznej pracy naukowo-badawczej pt. "Opracowanie sposobu wytwarzania polietylenu do powlekania zewnętrznej powierzchni rur stalowych metodą wtłaczania" oraz zgłoszonego dnia 26 stycznia 1979 r. m.in. przez powodów projektu wynalazczego (...) pt. "Opracowanie technologii i prototypowej linii technologicznej do powlekania zewnętrznych rur trwałymi powłokami tworzyw sztucznych". Zgłoszono także i zastosowano inne projekty wynalazcze. Urząd Patentowy udzielił powodom dwóch patentów.Dnia 25 czerwca 1985 r. udzielono patentu nr 122652 pt. "Układ do powlekania zewnętrznych powierzchni rur stalowych", a dnia 5 stycznia 1982 r. patentu nr 118276 pt. "Sposób powlekania rur stalowych".Na tle stosowania patentu nr 131215 doszło do sporu z Kombinatem Metalurgicznym (...) w K. Współtwórcy tego projektu, w tym powodowie Teodor G., Stanisław S. i Piotr A., z mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 8 kwietnia 1988 r. sygn. akt (...), zmienionego co do odsetek wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1988 r. sygn. akt (...), otrzymali wynagrodzenie za stosowanie wynalazku nr 131215 za okres 5-letni.Istotą rozwiązania będącego przedmiotem patentu nr 122652, którego współtwórcami, oprócz powodów, są nie występujący w sprawie Jerzy M. i Andrzej K., jest urządzenie jednorazowo wykonane przez Kombinat na jego potrzeby i służące do powlekania zewnętrznych powierzchni rur stalowych w postaci objętego zastrzeżeniami patentowymi układu. Na urządzeniu tym powleka się rury kompozycją, objętą patentem nr 131215 oraz metodą - technologią, objętą patentem nr 118276. Współtwórców obu tych patentów wynagrodzono za 5 okresów rozliczeniowych.Natomiast wynagrodzenie współtwórców od efektu za stosowanie wynalazku, objętego patentem nr 122652 ustalił dyrektor naczelny Kombinatu decyzją z dnia 26 sierpnia 1983 r. nr (...), obejmującą okres od dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 30 czerwca 1983 r. Dyrektor stwierdził, że jest to wynagrodzenie ostateczne i całościowe za stosowanie "układu do powlekania zewnętrznych powierzchni rur stalowych". Decyzja dyrektora naczelnego nie podlegała zaskarżeniu do jednostki nadrzędnej i miała charakter ostateczny w trybie postępowania administracyjnego. Dnia 6 września 1983 r. powodowie: Teodor G., Zdzisław D., Krzysztof P., Marian K., Jerzy M., Piotr A. i Andrzej K., zwrócili się w przewidzianym trybie o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę decyzji m.in. przez wypłatę wynagrodzenia za dalsze okresy stosowania wynalazku.Dnia 8 maja 1984 r. dyrektor naczelny podtrzymał swoją decyzję z dnia 23 sierpnia 1983 r. Powodowie wiedzieli, że przyjęto za podstawę wyliczenia całkowitego wynagrodzenia za zastosowanie patentu nr 122652 I okres obliczeniowy.Ustalenia powyższe oparte na dokumentach są bezsporne między stronami.Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że powodowie wyczerpali tryb postępowania zgodnie z pouczeniem i nie utracili prawa dochodzenia swych roszczeń przed sądem w myśl art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. nr 33, poz. 177 ze zm.). Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy o wynalazczości, wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek wypłaca się corocznie za okres faktycznego stosowania wynalazku, jednakże nie dłużej niż za okres 5 lat. Stosownie do § 1 pkt 7 rozp. Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. nr 33, poz. 178 ze zm.) przez stosowanie projektu wynalazczego (obejmującego także wynalazek według art. 1 ust. 1 ustawy) rozumie się jego materialne urzeczywistnienie. Także urzeczywistnieniem wynalazku powodów, objętego patentem nr 122652 pt. "Układ do powlekania zewnętrznych powierzchni rur stalowych", było wykonanie urządzenia zgodnie z patentem, jednorazowo przez zrealizowanie określonej konstrukcji na potrzeby Kombinatu, w czerwcu 1982 r. Powodowie uważają za równoważne stosowanie projektu objętego patentem z korzystaniem z wybudowanego według patentu układu do powlekania rur.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego korzystanie z jednorazowo wytworzonego urządzenia nie jest jednak, według nadal aktualnej wykładni prawa wynalazczego, zawartej w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów SN z dnia 23 czerwca 1977 r. V PZP 1/77 (OSNCP 1977, z. 10, poz. 173), stosowaniem projektu, gdyż zastosowanie nastąpiło z chwilą wytworzenia tego urządzenia. W tej sytuacji - zdaniem sądu orzekającego - zasadnie efekty stanowiące podstawę wyliczenia wynagrodzenia twórców patentu nr 122652 obliczono tylko za I okres obliczeniowy, od dnia 1 lipca 1982 r. do dnia 30 czerwca 1983 r., czyli za ten rok, w którym projekt był wytworzony i zastosowany. Dalsze okresy obliczeniowe nie były już okresami stosowania projektu powodów, objętego patentem nr 122652, przeto powodowie, zgodnie z regułą zawartą w art. 99 ust. 1 ustawy o wynalazczości, nie mogą za nie dochodzić wynagrodzenia. Odmienne stanowisko powodów doprowadziłoby do zatarcia różnicy pomiędzy stosowaniem patentu nr 122652, dotyczącego wytworzenia "układu", a więc określonego wyrobu, a stosowaniem patentów nr 131215 i nr 118276, dotyczących sposobów uzyskiwania rur powlekanych na tym układzie. Z tego względu - zdaniem sądu - brak merytorycznych podstaw do uwzględnienia powództwa.Powyższy wyrok zaskarżyli powodowie. W swej rewizji zarzucili naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 98 ustawy o wynalazczości w związku z § 1 pkt 1 i § 35 ust. 1 rozp. Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych. Wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. Skarżący dopatrują się błędnej wykładni w przyjęciu przez sąd I instancji, że stosowanie projektu wynalazczego powodów wyczerpało się w jednorazowym skonstruowaniu i wybudowaniu zespołu urządzeń, tworzących linię technologiczną do powlekania rur stalowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rewizji powodów naruszenia prawa materialnego jest bezpodstawny. Kontrola rewizyjna zaskarżonego wyroku nie potwierdza zasadności tego zarzutu. Sąd Wojewódzki trafnie zastosował powołane w uzasadnieniu orzeczenia przepisy prawa materialnego do bezbłędnie ustalonego stanu faktycznego. Powołane w rewizji przepisy prawa wynalazczego są trafnie interpretowane przez skarżących, jeśli chodzi o przedmiot projektu wynalazczego powodów, objętego patentem nr 122652 pt. "Układ do powlekania zewnętrznego powierzchni rur stalowych". Zastosowanie tego projektu wynalazczego nie polegało na jego przemysłowym wytwarzaniu, lecz na jednorazowym wytworzeniu nowej konstrukcji urządzenia i jego układu.Trafnie zatem Sąd Wojewódzki uznał, zgodnie z § 1 pkt 7 rozp. Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 23, poz. 178), że zastosowanie tego projektu rozumie się jako jego materialne urzeczywistnienie w znaczeniu przyjętym w powołanej już uchwale SN z dnia 23 czerwca 1977 r. V PZP 1/77.Także Sąd Najwyższy w swym orzeczeniu z dnia 29 stycznia 1987 r. IV PR 423/86 (nie publ.) wyjaśnił, że "jeżeli projekt wynalazczy dotyczy wytworu, to jego stosowanie polega na wyprodukowaniu tego wytworu. Używanie natomiast tego wyrobu (urządzenia, maszyny) wytworzonego wedle projektu wynalazczego nie jest jego stosowaniem (...). Skoro zaś został on wyprodukowany tylko w jednym egzemplarzu, to oznacza, że został on zastosowany tylko w tym jednym okresie obliczeniowym, a mianowicie w tym, w którym miała miejsce produkcja tego wyrobu (...)".Z ustaleń sądu I instancji wynika, że powodowie otrzymali wynagrodzenie za okres materialnego urzeczywistnienia projektu wynalazczego. W związku z tym trafnie sąd ten uznał, że powodom nie przysługuje wynagrodzenie za dalszy okres korzystania z tego urządzenia, który nie jest w rozumieniu prawa okresem stosowania projektu wynalazczego. W tym świetle odmienna wykładnia w rewizji pojęcia "stosowania wynalazku", niż przyjął sąd I instancji zgodnie z ustalonym orzecznictwem, nie może być uznana za prawidłową.Nie może też być przyjęty pogląd, że efektem ekonomicznym wynalazku, którego przedmiotem jest jednorazowe wytworzenie nowej konstrukcji urządzenia i jego układu, może być jedynie różnica między kosztem inwestycji realizowanej zgodnie z wynalazkiem a kosztami zakupu analogicznego urządzenia za granicą. Taki sposób obliczania efektów ekonomicznych nie może być uznany za zgodny z - obowiązującym w czasie urzeczywistnienia projektu wynalazczego - zarządzeniem Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 2 lipca 1980 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 17, poz. 84). Zarządzenie to, jako akt wykonawczy wydany na podstawie upoważnienia zawartego w art. 112 ust. 3 ustawy o wynalazczości, stanowi wyłączną podstawę do obliczenia i wypłaty należnych powodom efektów ekonomicznych za urzeczywistnienie materialne projektu wynalazczego powodów. Proponowany przez skarżących w rewizji inny sposób obliczania efektów ekonomicznych niż został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami nie może być uwzględniony.Z tych względów należy uznać rewizję powodów za bezpodstawną. Dlatego Sąd Najwyższy na zasadzie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.