III PRN 5/86

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1987 r. sprawy z powództwa Damiana M. przeciwko Stoczni o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Najwyższego z 4 czerwca 1986 r. IV PR 170/86 - oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowód, jako twórca wynalazku pt. "Mechanizm do poosiowego wysuwania i chowania wielokrzywiznowych (palisadowych) płetw stabilizacyjnych", wniósł o zasądzenie od pozwanej stoczni kwoty 4.668.408 zł z odsetkami i kosztami procesu tytułem wynagrodzenia za jego zastosowanie.Pozwana stocznia zaprzecza by stosowała wymieniony wyżej wynalazek.Sąd Wojewódzki wyrokiem wstępnym ustalił, że roszczenie powoda, co do zasady, jest uzasadnione.W uzasadnieniu wyroku, Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwana stocznia w 1975 r. rozpoczęła budowę statków serii S-490. Przy ich budowie wykorzystała stabilizator BSP-10, w którym zastosowała projekt wynalazczy nr 227/75 zgłoszony przez jej pracowników. Różnica pomiędzy konstrukcją stabilizatora wytworzonego przez pozwaną Stocznię a konstrukcją ujawnioną w zastrzeżeniach patentowych polega na tym, że w stabilizatorze BSP-10 wysuwanie i chowanie płetwy powoduje mechanizm śrubowy, a nie siłownik hydrauliczny, a to pociąga za sobą zastosowanie hamulca tarczowego, a nie blokatorów. Najistotniejszym elementem konstrukcji jest zastosowanie czterech wydłużnych prowadnic równoległych do osi stabilizatora i ten element konstrukcji został zastosowany przez Stocznię. Ponadto pozwana zastosowała zawarte w zastrzeżeniach patentowych łoża ślizgowe i rozmieszczenie prowadnic, ominęła tylko te rozwiązania patentowe, które dotyczą mało istotnych szczegółów konstrukcyjnych.Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu pozwanej Stoczni, wedle której niewykorzystanie wszystkich rozwiązań patentowych nie pozwala na uznanie, że wynalazek powoda został zastosowany i to bez względu na to, czy wykorzystane rozwiązania były istotne czy mniej ważne.Na skutek rewizji pozwanej Stoczni Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. W uzasadnieniu zaś powołał się na wyrażony w wyroku z 25.XI.1978 r., IV PR 288/78 (OSNCP 1979, z. 8, poz. 131) pogląd, że jeżeli wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania bądź sposobu pracy, to jego stosowanie ma miejsce wówczas, gdy został użyty w znaczeniu technicznym taki sposób wytwarzania lub sposób pracy, który stanowi przedmiot tego wynalazku ujawniony w zastrzeżeniach patentowych. Wykorzystanie natomiast tylko niektórych środków lub operacji technicznych, przewidzianych w tych zastrzeżeniach, nie jest stosowaniem wynalazku i z tego tytułu nie przysługuje twórcy wynagrodzenie.Teza powyższa - twierdzi Sąd Najwyższy - jest aktualna w odniesieniu do wynalazku powoda, którego przedmiotem jest konstrukcja określonego w zastrzeżeniach patentowych mechanizmu. Ponadto w uzasadnieniu Sąd Najwyższy podniósł, iż Sąd Wojewódzki dokonując w oparciu o opinię biegłych wykładni treści zastrzeżeń patentowych wynalazku powoda przyjmuje założenie, iż zawarte w nich środki techniczne są o istotnym oraz o mniej istotnym znaczeniu z punktu widzenia istoty wynalazku. Poglądu takiego nie uzasadnia analiza treści dokumentu patentowego, z którego wynika, że do istoty wynalazku ujawnionej w opisie patentowym zaliczono także konstrukcję napędu wysuwania i chowania płetw przez siłownik hydrauliczny i jego uruchomienie blokatorami. W świetle tak sformułowanego dokumentu patentowego uznanie, że wymienione elementy techniczne nie mają istotnego znaczenia, pozostaje w sprzeczności z zakresem udzielonej na wynalazek powoda ochrony patentowej, gdyż te środki techniczne nie zostały wymienione alternatywnie, lecz jako środki konieczne. Uznanie przez Sąd Wojewódzki niektórych środków technicznych za istotne, a innych za mniej istotne, wkracza w ocenę zdolności patentowej rozwiązania technicznego, co nie należy do właściwości sądu rozpoznającego roszczenia o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy.Wyrok Sądu Najwyższego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną i zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 390 § 1 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c., art. 415 k.c. i art. 57 ust. 1 ustawy o wynalazczości wnosił o jego uchylenie i oddalenie rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedmiotem sporu między stronami jest wynagrodzenie za wynalazek, a do tak sprecyzowanego żądania art. 415 k.c. i art. 57 ust. 1 ustawy o wynalazczości zastosowania nie mają. Dlatego zarzut skarżącego ich rażącego naruszenia jest całkowicie chybiony. Konstrukcja zaś rewizji nadzwyczajnej jest oparta na takim stanie faktycznym jakby przedmiotem sporu było roszczenie o odszkodowanie z tytułu naruszania patentu. Spór taki natomiast może się toczyć tylko między uprawnionym z patentu (właścicielem wynalazku) i naruszającym ten patent. Twórca wynalazku nie będący jego właścicielem nie ma legitymacji czynnej do występowania w sporze o odszkodowanie za naruszenie patentu.Twórcy wynalazku przysługuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 98 ust. 1 ustawy o wynalazczości, jeżeli wynalazek jest stosowany. Stosowaniem zaś pracowniczego projektu wynalazczego, w rozumieniu wymienionego wyżej przepisu, jest - co prawidłowo przyjął Sąd Najwyższy w zaskarżonym wyroku - urzeczywistnienie wynalazku polegającego na wytworzeniu urządzeń zawierających elementy objęte zastrzeżeniem patentowym (art. 16 ustawy o wynalazczości, uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 23.VI.1977 r. V PZP 1/77, wyrok Sądu Najwyższego z 24.XI.1978 r., IV PR 288/78). Wykorzystanie natomiast tylko niektórych środków lub operacji technicznych przewidzianych w zastrzeżeniach patentowych nie jest stosowaniem wynalazku i z tego tytułu nie przysługuje twórcy wynagrodzenie.Do tego zapatrywania Sądu Najwyższego skarżący w ogóle się nie ustosunkował, a ono w istocie przesądza o zasadności roszczenia objętego sporem bez wnikania do istoty wynalazku, ponieważ wbrew twierdzeniom skarżącego istotne są wszystkie zastrzeżenia patentowe, a do rozróżnienia zastrzeżeń patentowych w oparciu o kryterium istotności brak jest podstaw. Zbudowanie zatem urządzenia zbliżonego do chronionego patentem, nie zawierającego jednak w pełni rozwiązań zastrzeżonych, nie jest stosowaniem wynalazku i nie przysługuje twórcy z tego tytułu wynagrodzenie.Błędne jest także twierdzenie skarżącego, że stabilizator BSP-10 (według projektu racjonalizatorskiego pozwanego) nie jest zbieżny z rozwiązaniem zastrzeżonym w patencie 66167, którego twórcą jest powód. Poglądu takiego nie uzasadnia analiza treści dokumentu patentowego ani opis projektu racjonalizatorskiego. Projekt racjonalizatorski dotyczył płetwy stabilizatora, natomiast patent mechanizmu do wysuwania płetwy, a więc innych rozwiązań.Przedstawiona wyżej argumentacja czyni rewizję nadzwyczajną pozbawioną uzasadnionych podstaw.