III CZP 86/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (Wydział Finansów) w S. o nadanie administracyjnemu tytułowi wykonawczemu sądowej klauzuli wykonalności i o wydanie postanowienia o przyjęciu nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnień prawnych przekazanych przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 18 października 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nieruchomość ziemska stanowiąca gospodarstwo rolne proboszcza może być:1. przejęta na własność Państwa za zaległości podatkowe obciążające parafię, a jeżeli tak, to -2. czy władza podatkowa obowiązana jest w wypadku kilku długów wymagalnych zaliczyć zapłatę na najbardziej uciążliwy dla dłużnika w braku odmiennych oświadczeń stron?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1.Nieruchomość ziemska stanowiąca gospodarstwo rolne proboszcza może być przejęta na własność Państwa za zobowiązania podatkowe parafii. 2.Zagadnienie, czy w braku oświadczenia - w razie zbiegu kilku zobowiązań - organ finansowy zarachował zapłatę na poczet zobowiązania najdawniejszego - usuwa się spod rozpoznania sądu". Uzasadnienie faktyczneNa podstawie przepisów ustawy z dnia 21 grudnia 1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398; zm.: Dz. U. z 1962 r. Nr 38, poz. 166) Sąd Powiatowy nadał klauzulę wykonalności tytułowi wykonawczemu organu finansowego, obejmującemu należność od parafii Kościoła rzymsko-katolickiego z tytułu podatku dochodowego za rok 1961, a ponadto wydał postanowienie o przejęciu na własność Państwa części nieruchomości ziemskiej parafii.Parafia zaskarżyła to postanowienie, a Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone wyżej zagadnienia prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. Państwo poręczyło proboszczom posiadanie gospodarstw rolnych tylko w tym znaczeniu, że nie przejęło na swoją własność tych kościelnych nieruchomości ziemskich, które znajdowały się w posiadaniu proboszczów w granicach do pewnych norm obszarowych (art. 1 ust. 2 i 1, art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego - Dz. U. Nr 9, poz. 87). Natomiast nie ma przepisu, który by wyłączał gospodarstwa rolne proboszczów z obrotu. Przeciwnie, według § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304) gospodarstwa rolne proboszczów mogą być przedmiotem obrotu. Nie ma też przepisu, który by stanowił, że gospodarstwa o których mowa, nie podlegają egzekucji, w szczególności dla zaspokojenia świadczeń pieniężnych, w tym także zobowiązań podatkowych. W konsekwencji gospodarstwa rolne proboszczów mogą być - na podstawie przepisów powołanej na wstępie ustawy z dnia 21 grudnia 1958 r. - przejmowane na własność Państwa.Nieruchomość ziemska stanowiąca gospodarstwo rolne proboszcza może być przejęta na własność Państwa za zobowiązania podatkowe jej właściciela. Gospodarstwem rolnym proboszcza jest kościelna nieruchomość ziemska, tzn. nieruchomość ziemska, której właścicielem jest Kościół (art. 4 ust. 2 i 1, art. 1 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z dnia 20 marca 1950 r.), a stanowisko to Sąd Najwyższy wyraził już w orzeczeniu z dnia 16 maja 1964 r. II CR 221/64 (OSNCP 1965, poz. 99) w ten sposób, że " grunty stanowiące gospodarstwo rolne proboszcza są własnością kościelną". Skoro zatem własność nieruchomości ziemskiej będącej gospodarstwem rolnym proboszcza należy do Kościoła, a nie do proboszcza, parafia zaś jest jednostką kościelną wyposażoną w osobowość prawną, to parafia odpowiada za swe zobowiązania podatkowe mieniem kościelnym, w tym również nieruchomością ziemską stanowiącą gospodarstwo rolne proboszcza. Nieruchomość ta może być więc przejęta na własność Państwa za zobowiązanie podatkowe parafii.2. Art. 30 ust. 3 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 49, poz. 452 ze zm.) stanowi, że w braku jakiegokolwiek oświadczenia ze strony dłużnika zapłatę zarachowuje się na poczet zobowiązania, którego termin płatności upłynął, a w razie zbiegu takich zobowiązań, zapłatę zarachowuje się w kolejności od najdawniejszego z nich. Przepis ten stanowi jedną z materialnoprawnych podstaw wymiaru podatkowego. Jest on stosowany przez organ finansowy w tytule wykonawczym, ten ostatni zaś mieści już w sobie decyzję administracyjną. Kontrola stosowania przepisu, o którym mowa, byłaby zatem kontrolą merytorycznej zasadności decyzji organu administracji, sąd zaś nie jest powołany do tej kontroli, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.Artykuł 3 ust. 3 na wstępie wspomnianej ustawy z dnia 21 grudnia 1958 r. zawiera przepis szczególny tylko co do tego, że sąd sprawdza, czy decyzja jest ostateczna i czy należność jest wymagalna, a ponadto czy zachodzi przesłanka co do braku skuteczności egzekucji z nieruchomości, przy czym Sąd Najwyższy wyjaśnił już w orzeczeniu z dnia 20 stycznia 1965 r. I CR 430/64 (OSNCP 1965, poz. 172), że przepis ten określa zakres kognicji sądu w sposób wyczerpujący. Zwłaszcza część, w której art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 grudnia 1958 r. stanowi, że sąd stwierdza, czy należność jest wymagalna w rozumieniu przepisów, a w szczególności dekretu z dnia 16 maja 1946 r. o postępowaniu podatkowym (Dz. U. z 1963 r. Nr 11, poz. 60) i wyżej powołanego dekretu z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych - ma tylko takie znaczenie, że sąd powołany jest do stwierdzenia, czy upłynął termin wykonania (płatności) zobowiązania podatkowego.Z tych wszystkich względów udzielono odpowiedzi jak wyżej.