V KRN 437/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: L. Jax, M. Szczepański (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Franciszka K., oskarżonego z art. 186 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Bystrzycy Kłodzkiej z dnia 16 czerwca 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Bystrzycy Kłodzkiej z dnia 16 czerwca 1970 r. Franciszek K. skazany został - na podstawie art. 186 § 1 k.k. w związku z art. 54 k.k., art. 33 k.k. i art. 34 § 2 k.k. - na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z jednoczesnym potrąceniem na rzecz Skarbu Państwa 10% z wynagrodzenia otrzymywanego za pracę w uspołecznionym zakładzie pracy.Przypisany mu czyn polegał na tym, że w okresie od lutego 1970 r. do maja 1970 r. w B. uporczywie uchylał się od nałożonego wyrokiem Sądu Powiatowego w Kłodzku w sprawie C 167/64, obowiązku łożenia na utrzymanie swych nieletnich dzieci, przez co doprowadził je do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wyrok ten uprawomocnił się w I instancji.Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną na niekorzyść Franciszka K. wniósł Minister Sprawiedliwości i zarzucając temu wyrokowi "obrazę art. 54 § 2 k.k., polegającą na odstąpieniu od wymierzenia oskarżonemu za przypisany mu występek z art. 186 § 1 k.k. kary pozbawienia wolności mimo braku ku temu przesłanek", wnosił w konkluzji "o jego uchylenie w części orzeczenia o karze i wymierzenie Franciszkowi K. za przypisany mu czyn stosownej kary pozbawienia wolności". W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wywiedziono, jak następuje:"Orzeczenie powyższe w części dotyczącej wymiaru kary jest błędne. Brak uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia utrudnia kontrolę rozumowania Sądu Powiatowego, zwłaszcza w zakresie wymiaru kary. Jednakże, jak wynika z danych o karalności, oskarżony Franciszek K. karany był już za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności. A zatem biorąc pod uwagę, że przypisany mu w niniejszej sprawie czyn z art. 186 § 1 k.k. jest występkiem umyślnym, art. 54 § 1 k.k. nie może mieć wobec niego zastosowania".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle danych o karalności jest bezsporne, że oskarżony był karany za przestępstwo umyślne (z art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. - Dz. U. Nr 69, poz. 434) i dlatego też art. 54 § 1 k.k. nie mógł być wobec niego zastosowany (vide art. 54 § 2 k.k.). Stąd też zarzut rewizji nadzwyczajnej uznać należało za zasadny.Rozważając sprawę niniejszą w kontekście art. 389 i 383 § 2 k.p.k., Sąd Najwyższy uznał, że wydanie wyroku, o jakim mówi rewizja nadzwyczajna, nie jest możliwe w świetle zebranego dotychczas materiału dowodowego, a w szczególności w świetle nasuwającej się wątpliwości co do wypełnienia przez oskarżonego znamienia "uporczywości", którego istnienie jest jednym z koniecznych warunków przypisania sprawcy przestępstwa z art. 186 k.k.Uporczywość w uchylaniu się od obowiązku łożenia na utrzymanie osób, wobec których istnieje obowiązek alimentowania (z ustawy albo na mocy prawomocnego lub podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu), zachodzi w takiej sytuacji, w której zobowiązany, mający obiektywną możliwość wykonywania powyższego obowiązku, obowiązku tego nie wykonuje, wykazując przy tym złą wolę.Na tle powyższego bezsporny jest pogląd, że sam fakt niepłacenia alimentów nie może być utożsamiany z uporczywością w rozumieniu art. 186 k.k. Oskarżony Franciszek K. jest człowiekiem obarczonym obowiązkiem alimentowania z cytowanego wyroku, a ponadto pozostaje on w faktycznym związku małżeńskim, w którym między innymi na jego utrzymaniu pozostaje troje dzieci. W okresie od 1964 r. do 31 grudnia 1969 r. w zasadzie wywiązywał się on z obowiązku alimentowania swych dzieci z pierwszego małżeństwa (vide wyjaśnienia oskarżonego i zeznania Ireny K.), natomiast od 1 stycznia 1970 r. zaprzestał ich płacenia. W wyjaśnieniu swym oskarżony podał, że w okresie od 1 stycznia 1970 r. do kwietnia 1970 r. nie pracował, ponieważ nie mógł otrzymać pracy, a gdy rozpoczął pracę, to w czerwcu 1970 r. zapłacił 400 zł. Na tle tych wyjaśnień oskarżonego wymagała i wymaga rozważenia kwestia prawidłowości wyjaśnień oskarżonego co do przyczyn uchylania się od obowiązku alimentacyjnego z ewentualnym sprawdzeniem ich prawdziwości. Brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę oceny prawnej działania oskarżonego przez Sąd Powiatowy z punktu widzenia znamienia uporczywości i z tego względu należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania.W razie uznania, że oskarżony winien jest przestępstwa z art. 186 k.k., sąd orzekający powinien przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rozważyć, czy czyn oskarżonego należy zakwalifikować z art. 186 § 1 bądź § 2 k.k., a przy wymiarze kary pozbawienia wolności (bo tylko taka wchodzić będzie w rachubę) rozważyć możliwość i ewentualną celowość zastosowania art. 73 § 1 k.k. z nałożeniem na oskarżonego obowiązku z art. 75 § 2 pkt 1 k.k. (zobowiązanie do ratalnego, ale w zakreślonym terminie spłacania zaległych alimentów) oraz z art. 75 § 2 pkt 3 k.k. (zobowiązanie oskarżonego do regularnego bieżącego wykonywania obowiązku alimentacyjnego, określonego cytowanym wyżej wyrokiem w sprawie C 167/64).