III CZP 7/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Mielcarek. Sędziowie: Z. Trybulski, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Agnieszki F. przeciwko 1) Pawłowi O. i Helenie O. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 listopada 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dwudziestoletni termin przedawnienia z art. 128 § 1 prawa rzeczowego uległ skróceniu do 10 lat na mocy art. III przepisów wprowadzających przepisy ogólne prawa cywilnego?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Art. 128 § 1 prawa rzeczowego z 1946 r. nie miał - i nadal nie ma - zastosowania do ciężarów realnych ustanowionych na czas oznaczony, nie przekraczający terminu w tym przepisie określonego. Uzasadnienie faktycznePrzedstawioną Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wątpliwość prawną Sąd Wojewódzki powziął na tle następującego stanu faktycznego:Na podstawie umowy rodzinno-spadkowej został ustanowiony na rzecz powódki ciężar realny na czas oznaczony od roku 1952 do 1955; treścią jego były świadczenia w zbożu. Ponieważ pozwani, których nieruchomość została obciążona tym ciężarem, nie wywiązali się ze swego obowiązku, powódka wytoczyła powództwo o zobowiązanie ich do wydania jej 30 kwintali żyta. Uczyniła to jednak dopiero w roku 1967.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na pytanie Sądu Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W wypadku ciężaru realnego należy odróżnić dwa pojęcia: samo ograniczone prawo rzeczowe, polegające na obowiązku powtarzających się świadczeń a noszące techniczną nazwę ciężaru realnego, oraz poszczególne świadczenia, które powstają stopniowo z chwilą nadejścia określonych w tytule powstania ciężaru realnego terminów. Jeśli chodzi o ciężary realne, to przepis art. 128 § 1 pr. rzecz., przewidujący instytucję wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych na skutek niewykonywania ich przez czas w tym przepisie określony, odnosi się - jak to wynika w sposób nie budzący wątpliwości z jego brzmienia - nie do poszczególnych świadczeń, lecz do samego prawa.Treść tego przepisu wskazuje, że przesłanką jego zastosowania było niewykonywanie ograniczonego prawa rzeczowego przez czas w nim określony, a więc w wypadku ciężaru realnego nierealizowanie przez uprawnionego w ciągu takiego czasu należnych mu świadczeń. Z tego zaś z kolei wynika, że z mocy tego przepisu mógł wygasnąć taki ciężar realny, który został ustanowiony bądź na czas nie oznaczony, bądź na czas dłuższy aniżeli okres w nim określony. Ciężar bowiem realny ustanowiony na czas krótszy wygasł wcześniej na skutek upływu czasu, na jaki został ustanowiony, a więc bez względu na to, czy ciężar ten był, czy też nie był wykonywany.Należy jeszcze dodać, że przepis art. 128 § 1 pr. rzecz. ma nadal moc obowiązującą co do istniejących ciężarów realnych, te bowiem ciężary realne, które powstały pod rządem prawa poprzednio obowiązującego, pozostają nadal w mocy na podstawie art. XXXVII przep. wprow. k.c. Do ciężarów tych stosuje się nadal z mocy art. XXVI przep. wprow. k.c. (oczywiście z zastrzeżeniem postanowień art. XLVI tych przepisów) prawo dotychczasowe. Nie powinno bowiem ulegać wątpliwości, że przez przepisy o ciężarach realnych w rozumieniu art. XXVI przep. wprow. k.c. należy rozumieć nie tylko art. 279-289 pr. rzecz., które zostały poświęcone specjalnie ciężarom realnym, ale i art. 128 § 1 tego prawa. Nie do przyjęcia byłby bowiem pogląd, że ciężary realne, które wygasły na skutek ich niewykonywania pod rządem dawnego prawa, trwałyby obecnie, choćby nawet zainteresowani nie realizowali ich przez dziesiątki lat. Wykładnia taka byłaby w szczególności sprzeczna z założeniami art. XLVI przep. wprow. k.c., z którego niedwuznacznie wynika, że ustawodawca ułatwia likwidację tego ograniczonego prawa rzeczowego.Powyższe wyjaśnienia uzasadniają treść odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały. Z wyjaśnień tych wynika ponadto, że ścisła odpowiedź na postawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne byłaby bezprzedmiotowa dla sprawy niniejszej. Skoro bowiem ciężar, o który chodzi w sprawie, został ustanowiony na czas krótszy aniżeli lat 10, a więc wygasł przed tym terminem, to nie ma znaczenia dla oceny jego skuteczności, czy termin, określony w art. 128 § 1 pr. rzecz. na lat 20, pozostał bez zmiany, czy też uległ skróceniu - z chwilą wejścia w życie przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1950 r. - do lat 10.W zakończeniu należy jeszcze wyjaśnić, że jeżeli chodzi o poszczególne świadczenia z ciężaru realnego, to nie wygasają one na skutek upływu czasu, żaden bowiem przepis takiego skutku co do tych świadczeń nie przewiduje. Ulegały one natomiast - i nadal ulegają - przedawnieniu na ogólnych zasadach (art. 105 i nast. p.o.p.c. oraz art. 117 i nast. k.c.).