I CR 344/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski. Sędziowie SN: F. Wesely (sprawozdawca), J. Piwnicki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Państwowego "Polmozbyt" w B. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Centralnemu Biuru Rozrachunków Zagranicznych w B. i Przedsiębiorstwu Spedycji Krajowej - Oddział Terenowy w B. o zapłatę 254.838 zł, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 12 lipca 1978 r.uchyliłzaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach za II instancję.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Państwowe "Polmozbyt" w B. wystąpiło o zasądzenie na jego rzecz od Polskich Kolei Państwowych - Centralnego Biura Rozrachunków Zagranicznych w B. lub od Przedsiębiorstwa Spedycji Krajowej w W. - Oddział Terenowy w B. kwoty 254.838 zł z odsetkami i kosztami procesu.Powód twierdził, że za listem przewozowym bezpośredniej komunikacji międzynarodowej 687566 z dnia 20.XI.1976 r. w kontenerze nr 1137118 nadeszły z ZSRR na adres powoda samochodowe części zamienne wartości 254.838 zł, równej cenie, którą powód zapłacił swemu dostawcy krajowemu. Zgłoszona przez powoda za pośrednictwem pozwanego Oddziału Terenowego PSK reklamacja nie została uwzględniona przez pozwane PKP z motywacją odmowy, że w dniu 20.XII.1976 r. przekazały przesyłkę pozwanemu Oddziałowi PSK.Sąd Wojewódzki ustalił, że przesyłka samochodowa części zamiennych adresowana do powoda, nadesłana za wymienionym w pozwie listem przewozowym została przekazana PKP w B. w dniu 20.XII.1976 r. i w tym samym dniu kolej przekazała ją pozwanemu Oddziałowi PSK w B. W tej dacie (20.XII.1976 r.) powód stwierdził brak w przesyłce dwu z ośmiu kontenerów. Wniesioną przez powoda reklamację pozwany Oddział PSK przekazał PKP w dniu 29.VI.1977 r. Pismem z dnia 29.IV.1978 r. pozwane Biuro Rozrachunków Zagranicznych zawiadomiło o odmowie uwzględnienia reklamacji.Pozew wpłynął do Sądu w dniu 15.VI.1978 r.W tej sytuacji Sąd Wojewódzki powództwo oddalił jako sprekludowane. Według art. 30 § 2 pkt 1 umowy o Międzynarodowej Kolejowej Komunikacji Towarowej (SMGS) termin do wniesienia reklamacji do kolei i powództwo przeciwko kolei liczy się - przy odszkodowaniu za częściowe zaginięcie przesyłki - od dnia wydania przesyłki. Reklamację oraz powództwo o wyrównanie szkody wyrządzonej wskutek częściowego zaginięcia przesyłki można wnosić w ciągu dziewięciu miesięcy (art. 30 § 1 SMGS), przy czym kolej obowiązana jest w terminie 180 dni udzielić odpowiedzi na reklamację (art. 28 § 8 SMGS). W konsekwencji tego termin do wniesienia powództwa przeciwko kolei, wynoszący 9 miesięcy, przedłuża się o dalszych 6 miesięcy, tj. o okres reklamacyjny i wynosi 15 miesięcy. Skoro przesyłka została wydana powodowi w dniu 20.XII.1976 r. i w tej dacie powód stwierdził zaginięcie części przesyłki, termin do wniesienia pozwu minął w dniu 20.III.1978 r. Wobec wniesienia powództwa przeciwko kolei w czerwcu 1978 r., należało je oddalić w tym zakresie, jako wniesione po upływie wiążącego z umowy terminu.Według § 10 regulaminu zarobkowego przewozu i spedycji w ciężarowym transporcie samochodowym, obowiązującego na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 24 maja 1969 r. w sprawie regulaminu zarobkowego przewozu i spedycji w ciężarowym transporcie samochodowym (Dz. U. Nr 31, poz. 174) roszczenia przeciwko pozwanemu Oddziałowi PSK powinny być wniesione w ciągu piętnastu miesięcy od dnia, w którym zaszło zdarzenie nienależytego wykonania usługi (por. § 8 ust. 1 tego regulaminu). Zdarzenie to zaszło w dniu 20.XII.1976 r., kiedy powód stwierdził brak części przesyłki transportowanej przez ten Oddział PSK. Tak więc przeciwko temu pozwanemu powództwo też podlegało oddaleniu wobec prekluzji roszczeń.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji strony powodowej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zakwestionowała oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego przedsiębiorstwa spedycyjnego.Rewizja jest zasadna. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił bowiem, jaki stosunek umowny łączył powoda i PSK, a w szczególności czy miał w sprawie zastosowanie regulamin, na który Sąd Wojewódzki się powołał (Dz. U. Nr 31, poz. 174).Gdyby jednak regulamin ten miał zastosowanie, to należało rozważyć bardziej wnikliwie charakter terminu z § 10. Sąd Wojewódzki bez bliższej wykładni i argumentacji uznał ten termin za termin prekluzyjny. Niewątpliwie tak było pod rządem stanu prawnego przed 1965 r. Przepis ten stanowi bowiem, że roszczeń określonych w § 9 nie można dochodzić po upływie roku. Jednakże należy mieć na uwadze to, że tendencją ustawodawcy, wydającego kodeks cywilny z 1964 r. i przepisy wprowadzające ten kodeks, było ujednolicenie terminów przedawnienia i terminów zawitych. Wprawdzie nie wszędzie zamierzenie to zostało przeprowadzone, niemniej jednak art. XIII przep. wprow. k.c. postanowił, że terminy, z których upływem ustawa wyłącza dochodzenie roszczeń (terminy zawite) przewidziane w nie uchylonych przepisach prawa cywilnego, uważa się od dnia wejścia w życie kodeksu cywilnego za terminy przedawnienia. Właśnie taką sankcję upływu terminu przewidział § 10. Ma to istotne znaczenie, że do upływu przedawnienia stosuje się wprost przepis art. 117 § 3 zdanie drugie k.c., wedle którego sąd, państwowa komisja arbitrażowa lub inny organ powołany do rozpoznawania spraw danego rodzaju może nie uwzględnić upływu przedawnienia, jeżeli zachodzą następujące przesłanki: 1) termin przedawnienia nie przekracza lat trzech, 2) opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i 3) opóźnienie nie jest nadmierne. Pod tym zaś kątem sprawa nie była rozważana.Dlatego z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.